Dit is een verhaal over kleding.
Het gaat over de kleding die we dragen...
...de mensen die deze kleding maken...
...en de impact die het heeft op onze wereld.
Het is een verhaal over hebberigheid en angst.
Macht en armoede.
Het is complex, omdat het uitbreidt over de hele wereld.
Maar het is ook simpel...
...en het onthult hoe verbonden we zijn met de vele harten en handen...
...achter onze kleding.
Ik begon aan dit verhaal zonder achtergrond in de mode.
Ik begon met niets meer dan een paar simpele vragen.
Wat ik ontdekt heb...
...veranderde hoe ik denk over de dingen die ik draag.
Ik hoop dat het voor jou misschien wel hetzelfde doet.
Laten we beginnen met je naam.
Vertel over hoe dit is begonnen.
Ik ben Lucy Siegle.
LUCY SIEGLE JOURNALISTE, AUTEUR
Ik ben journaliste en omroepster in het Verenigd Koninkrijk.
Ik ben al geobsedeerd, compleet geconsumeerd...
...met de impact van de mode-industrie op milieutechnisch en sociaal gebied...
...voor ongeveer een decennium.
Ik ben dol op elk aspect van kleding.
Ik ben dol op de poëzie, de stoffen, de kleuren, de structuren.
ORSOLA DE CASTRO MODEONTWERPSTER
Ik ben dol op hoe ze je laten voelen. Ze zijn onze gekozen huid.
Ik had de klassieke, gigantisch grote kledingkast.
Overal kleding. Er kwamen constant tassen m'n huis is...
...elke dag, of om de dag, met weer een nieuw kledingstuk.
Maar ik had nooit iets te dragen. Ik kon nooit een outfit samenstellen.
We communiceren wie we zijn via kleding, tot op een bepaalde hoogte.
Dit zien we overal in de geschiedenis. De trends van het hof.
Marie Antoinette met gigantische hoeden.
Het is altijd onze persoonlijke manier van communiceren geweest.
Dat interesseert me ook zo.
Het maakt fundamenteel deel uit van wat we willen communiceren over onszelf.
We hadden ooit een systeem, een modesysteem...
...waarbij mensen modeshows bezochten.
Die waren in de lente, zomer, herfst en winter.
Dat verliep jarenlang vlekkeloos.
'Ok scheur dat maar kapot en gooi het uit het raam.'
Dat heeft absoluut niets meer te maken met de huidige mode-industrie.
Die is opnieuw uitgevonden.
De verschuiving beweegt genadeloos...
...richting een manier van produceren...
...die eigenlijk alleen maar rekening houdt...
...met de interesses van grote bedrijven.
In m'n jeugd dacht ik nooit echt veel na...
...over iets anders dan de prijs van de kleding die ik kocht.
Ik baseerde m'n keuzes meestal op stijl of een goede deal.
Als ik nu terugkijk, leerde ik dat voor een lange tijd...
...een groot deel van onze kleding hier in Amerika werd gemaakt.
Tot in de jaren 60 maakten we nog steeds 95 procent van onze kleding.
Tegenwoordig is dat nog slechts drie procent.
De andere 97 procent wordt uitbesteed...
...aan ontwikkelingslanden over de gehele wereld.
Ik werk nu al ruim negen jaar in deze industrie.
Qua schaal werken er 25.000 mensen alleen al aan de kledingproductie.
We produceren een in de zes blouses die in de VS Worden verkocht.
Als je naar een winkel gaat...
...en een ijkpunt neemt van de prijs van kleding in de afgelopen 20 jaar...
...zul je ontdekken dat er een deflatie bestaat voor dit product.
Oftewel, de prijs is gedaald.
Zijn onze kosten ook gedaald? Absoluut niet.
Onze kosten zijn juist gestegen.
Hoe meer productie we uitbesteden...
...hoe goedkoper de kleding die wij kopen is geworden.
Dat baant 'n weg voor een nieuw model, ook wel bekend als 'Fast Fashion'.
Het transformeerde in zeer korte tijd hoe kleding wordt gekocht en verkocht.
De nieuwste H&M-winkel op 5th Avenue in Manhattan...
...is de grootste van 't bedrijf ooit...
...en slechts een van velen door het hele land.
Het maakt allemaal deel uit van een revolutie:
Fast Fashion.
In plaats van twee seizoenen per jaar, hebben we er wel 52 per jaar.
Er komt elke week wel iets nieuws binnen.
Fast Fashion heeft dit gecreëerd...
...om in essentie meer producten te verkopen.
We houden van TOPSHOP.
Dit metaalkleurige rokje met franjes kost 39 dollar bij Joe Fresh.
Een gloednieuwe winkel.
Met prijskaartjes die budgetshoppers meer zullen aanspreken.
SARA MURRAY - VERSLAGGEVER WALL STREET JOURNAL
Amerikaanse consumenten hebben het modegedeelte van H&M echt omarmd.
We weten dat Amerikaanse Consumenten zeer waarde-georiënteerd zijn.
Als je mode en waarde samenvoegt, heb je een goed recept.
Een Japanse kledinghandelaar maakt snel naam hier in de Verenigde Staten.
De prijs is gedaald.
De manier waarop het product gemaakt wordt, is compleet veranderd.
Op een bepaald moment moet je je afvragen: 'Waar zal het eindigen?'
De wereldmarkt is een plek...
...waar we werk naartoe exporteren dat we gedaan willen hebben...
...in de omstandigheden die we willen. Vervolgens komen de producten terug...
...en die zijn goedkoop genoeg om zo weg te gooien.
JOHN HILARY - UITVOEREND DIRECTEUR, WAR ON WANT
Geglobaliseerde productie betekent eigenlijk...
...dat het maken van goederen...
...uitbesteed is naar economieën met lage kosten.
In 't bijzonder plekken waar salarissen laag zijn en laag worden gehouden.
Dat betekent dat diegenen aan de top van de waardeketen...
...kunnen kiezen waar die producten gemaakt gaan Worden.
Dat kunnen ze ook nog veranderen als een fabriek bijvoorbeeld zegt:
'Zo goedkoop kunnen we het niet meer maken.'
Dan zegt het merk: 'We werken niet meer met jullie.
We gaan naar een andere plek die goedkoper is.'
In het westen zeggen ze: 'Altijd lage prijzen'.
Ze vallen me elke dag lastig, dus ik val m'n medewerkers weer lastig.
ARIF JEBTIK EIGENAAR KLEDINGFABRIEK
De winkels concurreren.
Als winkels ons benaderen voor een bestelling en gaan onderhandelen...
...zeggen ze tegen ons: 'Kijk, die winkel...
...verkoopt dit shirt voor vijf dollar.
Ik moet het kunnen verkopen voor vier dollar.
Je moet iets aan de prijs doen.' Dus we persen de prijs uit.
Dan zegt een andere winkel ineens: 'Hé, verkopen zij het voor vier dollar?
De doelprijs is nu drie dollar. Als je het voor die prijs maakt...
...kunnen we zaken doen. Anders is het klaar.'
We willen zo graag zakendoen...
...en we geen andere opties hebben, doen we het.
Elke keer proberen we te overleven, eigenlijk.
Uiteindelijk zal er iets moeten toegeven.
Of de prijs van het product moet omhoog of producenten moeten ermee stoppen...
...of sjoemelen om het te redden.
Sjoemelen en het niet naleven van voorschriften...
...werd geaccepteerd bij het zakendoen in dit nieuwe model.
Tot een vroege ochtend in april...
...toen een gebeurtenis, net buiten Dhaka, Bangladesh...
...een verborgen kant van mode aan het licht bracht.
Volgens staatsmedia in Bangladesh...
...is een gebouw met acht verdiepingen ingestort vlak bij de hoofdstad Dhaka.
Er zijn meer dan 70 doden gevallen.
Reddingswerkers zijn verwikkeld in 'n race tegen de klok.
Ze zoeken door het puin, op zoek naar zo veel mogelijk overlevenden.
Er zijn honderden doden.
Honderden anderen zijn levend begraven.
De officiële berichten uit Bangladesh zijn...
...dat fabriekseigenaars een evacuatiebevel negeerden.
Er zijn rond de 400 doden en honderden mensen Worden vermist.
Kledingwerkers in Bangladesh betalen de prijs voor goedkope kleding.
Een grote massa heeft zich verzameld bij het bouwterrein.
Velen van hen zijn familieleden die op zoek zijn naar geliefden.
Ze zeggen dat ze nog steeds mensen kunnen horen schreeuwen...
...van onder het puin. Ze schreeuwen om hulp.
Velen van hen hebben hun hoop verloren.
Vanaf m'n werkplek liep ik naar de trap toe.
Toen ik daar aankwam...
...stortte het gebouw in en m'n beide benen werden bedolven.
De zijmuur viel op m'n benen.
Toen ik besefte dat ik m'n benen niet vrij kon krijgen, gaf ik het op.
Er gingen honderden gedachten door m'n hoofd.
Ik kon niet eens huilen.
Iedereen die net als ik...
...geschreven had over problemen in de leveringsketen...
...met name voor Fast Fashion...
...probeerde te articuleren hoe het risico gedragen werd...
...door degenen die 't rneest kwetsbaar waren en het slechtst betaald werden.
Je probeert dat over te brengen, maar je had nooit kunnen bedenken...
...dat er zo'n rampzalige illustratie zou ontstaan...
...van wat je probeerde te zeggen.
Rana Plaza was voor mij een horrorverhaal.
Twee weken na de ramp staat het dodental op een onthutsend aantal van 931.
Dat maakt het de ergste ramp in de geschiedenis van de kledingindustrie.
Ik denk dat een van de rneest intens indrukwekkende dingen...
...van de Rana Plaza-ramp was het nieuws...
...dat de werkers al hadden aangegeven bij het management...
...dat er scheuren in het gebouw zaten. Ze hadden al aangegeven...
...dat de structuur van het gebouw onveilig was.
Toch werden ze weer naar binnen gedwongen.
Vele overlevenden vragen...
...hoe ze gedwongen werden weer te gaan werken...
...terwijl het management op de hoogte was van de scheuren in het gebouw...
...en de zorgen van de werkers op de dag van de instorting.
Veel kleding uit Amerikaanse winkels wordt gemaakt in Bangladesh...
...door werkers die ongeveer twee dollar per dag verdienen.
Vorige maand stortte daar een kledingfabriek in...
...waarbij meer dan 1000 mensen omkwamen.
Een paar maanden daarvoor kwamen ruim 100 mensen om bij een fabrieksbrand.
Terwijl er nog lichamen uit het puin worden gehaald...
...vloog nog een fabriek in Bangladesh vanochtend in brand...
...waarbij nog eens acht mensen omkwamen.
Terwijl verhaal na verhaal over fabrieksrampen...
ALI ENTERPRISES 289 DODEN
...in het nieuws verscheen...
...was het nu een feit dat drie van de vier tragedies...
TAZREEN FASHION 112 DODEN
...in de geschiedenis van de mode-industrie...
hadden plaatsgevonden in het laatste jaar.
Terwijl het dodental steeg, steeg ook de winst die het opleverde.
Het jaar na de ramp bij Rana Plaza...
...was het rneest winstgevende jaar van de industrie ooit.
De wereldwijde mode-industrie...
...is nu een industrie met een jaaromzet van bijna drie biljoen dollar.
Bangladesh is nu de op een na grootste exporteur van kleding, na China.
Hoe? In tegenstelling tot sommige concurrenten...
...blijft produceren in Bangladesh spotgoedkoop...
...en vakbonden hebben beperkte macht.
Het land eiste de absolute bodem van de waardeketen op.
Die 1000 arme meisjes verloren hun leven...
...omdat niemand er iets aan deed. Het kon niemand iets schelen.
Ze wilden alleen de goedkope prijs en de goede winst.
Zo hoort het niet te zijn.
Iedereen moet de verantwoordelijkheid nemen voor die kinderen.
Zo is het.
Het kan misschien vaker gebeuren.
Sorry, maar het is niet alleen de druk van de prijs.
Het is het negeren van andere levens. Zo hoort het niet. Het is niet goed.
Het is de 21e eeuw. We leven in een mondiale wereld...
...en we negeren gewoon de levens van anderen?
Hoe kan dat?
Het is een enorme, hebzuchtige industrie...
die zo veel winst genereert voor een handjevol mensen.
Waarom is die niet in staat...
...om miljoenen van z'n werkers fatsoenlijk te ondersteunen?
Waarom is die niet in staat hun veiligheid te garanderen?
Het gaat om essentiële mensenrechten.
Waarom is die niet in staat dat te garanderen...
...terwijl er een fenomenale winst gegenereerd Worden?
Is dat omdat die niet goed werkt? Dat is m'n vraag.
Lucy's vraag lijkt voor de hand te liggen.
Maar in plaats van een antwoord, vond ik overal mensen...
...die constant de kosten rechtvaardigden...
...vanwege de economische voordelen die gegenereerd worden.
Deze productie tegen lage lonen, in de zogenaamde 'sweatshops'...
BENJAMIN POWELL DIRECTEUR, FREE MARKET INSTITUTE
...zijn niet alleen de minst slechte optie die werkers hebben.
Ze maken deel uit van het proces dat leefomstandigheden verhoogt.
Het leidt uiteindelijk tot hogere salarissen...
...en betere werkomstandigheden.
De nabije ontwikkelingsoorzaken zijn fysiek kapitaal, technologie...
...en menselijk kapitaal of vaardigheden van de werkers.
Als sweatshops in die landen ontstaan, krijgen de werkers die drie dingen.
Dat proces wordt dan in werking gezet.
Is het mogelijk dat sweatshops eigenlijk goed zijn?
Ja, verschrikkelijke, afschuwelijke sweatshops.
Het woord zelf, 'sweatsh0p'...
...roept vreselijke beelden op van arme mensen en kinderen...
...die lijden in derdewereldlanden...
...en keihard werken in slechte omstandigheden...
...om producten te maken voor ons, egoïstische Amerikanen.
En bedankt. Wat?
Of het me iets doet dat mensen in een fabriek werken...
KATE BALL-YOUNG - EX-MANAGER UITBESTEDING, JOE FRESH
...en kleding maken voor Amerikanen of Europeanen?
Dat ze op die manier hun levens leven?
Is dat wat je me vraagt? -Ja, prima.
Nee. Ik bedoel, ze doen hun werk.
Er zijn ergere dingen die ze zouden kunnen doen.
We zijn live op televisie en ik wil je vragen:
Definieer sweatshops.
We moeten vanaf het begin duidelijk zijn waar we over praten.
We praten over plekken met slechte werkomstandigheden...
...zoals wij als normale Amerikanen dat zouden ervaren.
Lage salarissen, voor onze standaard, en er werken kinderen op plekken...
...die niet voldoen aan arbeidswetten.
Maar er is een sleutelkenmerk waar ik het vanavond over wil hebben.
Het zijn plekken waar mensen kiezen om te werken.
Toegegeven, uit een slechte reeks andere opties.
Er is intrinsiek niets gevaarlijks aan het naaien van kleding.
We beginnen eigenlijk met een relatief veilige industrie.
Er wordt niet gemijnd voor kolen of natuurlijke gassen.
Er zijn veel dingen die een stuk gevaarlijker zijn.
Baantjes in sweatshops staan bekend om de slechte omstandigheden en salarissen...
...voor iedereen uit het westen die rijk genoeg is...
...om een tv te bezitten en je video te bekijken.
Maar we moeten onthouden dat de mogelijke alternatieven...
...voor deze werkers niet onze alternatieven zijn.
Ze zijn veel erger dan onze alternatieven.
En ze zijn meestal veel erger dan het fabrieksbaantje van de werker.
Lage salarissen, onveilige omstandigheden en fabrieksrampen...
...zijn vergeven vanwege de banen die ze Creëren...
...voor mensen zonder alternatieven.
Dit verhaal is het relaas geworden...
...waarmee uitgelegd wordt hoe de mode-industrie nu opereert...
...over de hele wereld.
LONDEN ENGELAND
Maar er zijn mensen die geloven dat er een betere manier moet zijn...
...om kleding te maken en verkopen, die wel economische groei genereert...
...zonder zo'n gigantische tol te eisen.
We weten nog niet hoeveel tijd het borduurwerk vergt.
Kun je Santo vragen naar een schatting...
...voor hoeveel tijd het hele paneel zal kosten?
Dat zullen we wel zien in de prijsindicatie...
...maar het zou fijn zijn om te weten.
Ik ben Safia Minney, oprichtster en CEO van People Tree.
SAFIA MINNEY OPRICHTSTER, CEO PEOPLE TREE
People Tree is een Fair Trade-modemerk...
...dat ruim 2O jaar geleden is begonnen in Japan.
Je was bezorgd dat we te veel marineblauw hadden.
Hoe denk je er nu over? We hebben meer zwart in SS14 gestopt.
Dat heeft heel goed gewerkt bij de samenwerking met Orla's ontwerpers.
Hebben we genoeg zwarte prints in onze collectie?
We zijn die abstracte stofprint kwijt, deze hier...
...in 't zwart, maar ik denk dat deze roze heel mooi is.
Het is zo'n print waar iedereen nerveus over is...
...maar die het uiteindelijk goed zal doen.
De meeste modemerken...
...beginnen met een concept voor een collectie of een look.
Ze hebben niet de neiging na te denken...
...over wie het product zal maken.
En hoe kan ik ervoor zorgen dat de producenten...
...of leveranciers genoeg te eten hebben?
Bij People Tree proberen we te beginnen met de vaardigheden die we hebben...
...in elke groep producenten en dan de collectie te bedenken.
We blijven ook kijken naar de integriteit van de Collectie in de esthetiek.
In het begin werkte ik met freelance ontwerpers.
Ik ging naar Bangladesh, Zimbabwe, India, Nepal en de Filipijnen.
Beetje bij beetje bouwden we een geweldig netwerk op...
...van gelijkdenkende Fair Trade-organisaties...
...voor wie vrouwenontwikkeling...
...de sociale ontwikkeling van werkers en het milieu...
...absoluut essentieel zijn bij alles wat ze doen.
Eén, twee, drie.
Fijne World Fair Trade Dag.
Vandaag is de 15e verjaardag van World Fair Trade.
We organiseren een dergelijk evenement in ruim 60 landen...
...als een Fair Trade-beweging.
Per land zijn er 10 tot 60 organisaties bij betrokken.
Net zoals hier...
...worden er vandaag modeshows en seminars gehouden...
...op ruim 3000 plekken over de hele wereld.
Goed zo. Het was fantastisch.
Kun je je lichaam iets meer naar mij toe draaien?
Dat is prachtig.
Fair Trade is een reactie van burgers om het sociale onrecht te Corrigeren...
...in een internationaal handelssysteem dat grotendeels dysfunctioneel is.
Arbeiders en boeren krijgen geen leefbaar loon betaald.
En ook 't milieu wordt niet in acht genomen...
...om de producten te maken die we kopen.
Ik ben Shima. Ik ben 23 jaar oud.
SHIMA AKHTER KLEDINGWERKER
Toen ik in Dhaka kwam, was ik twaalf.
Shima is één van ongeveer 40 miljoen kledingfabriekwerkers wereldwijd.
Bijna vier miljoen van deze werkers bevindt zich hier, in Bangladesh.
Ze werken in bijna 5000 fabrieken...
...en maken kleding voor grote Westerse merken.
Ruim 85 procent van deze werkers is vrouw.
Met een minimumsalaris van minder dan drie dollar per dag...
...behoren ze tot de laagst betaalde kledingwerkers ter wereld.
Toen ik in Dhaka kwam, verbleef ik bij m'n tante.
Toen ik voor het eerst in de kledingfabriek werkte...
...was m'n salaris tien dollar per maand.
Hoe heet ze? -M'n dochter? Nadia Akhter.
Op sommige dagen neem ik haar mee naar de fabriek...
...maar daar is het ongelooflijk heet. En er worden Chemicaliën gebruikt...
...die zeer schadelijk zijn voor kinderen.
Dus ik kan haar niet bij me houden hier in Dhaka...
...omdat ik niemand heb om voor haar te zorgen.
De werkers moeten geen wantrouwen hebben...
MOWLA CHOWDHURY SHIMA'S FABRIEKSEIGENAAR
...voor hun eigenaars.
Als ze dat wel hebben...
...zal er geen goede werksfeer in de fabriek zijn.
Ze moeten respect hebben. De eigenaar betaalt ons, dat is de regel.
Als ze daar geen vertrouwen in hebben, krijg je geen resultaten.
Ik heb een vakbond gevormd op m'n werk.
Sinds de formatie van de vakbond, ben ik de president.
We hebben een lijst met eisen ingediend bij de managers.
Nadat ze de lijst hadden ontvangen...
...hadden we een aanvaring met de managers.
Na de aanvaring deden de managers de deur op slot.
Samen met hen hebben 30 tot 40 medewerkers ons toen aangevallen...
...en in elkaar geslagen. Ze gebruikten stoelen, stokken, weegschalen...
...en scharen om ons in elkaar te slaan.
Ze schopten en sloegen ons ook...
...en knalden onze hoofden tegen de muren.
Ze sloegen ons vooral...
...tegen de borst en in de buik.
Er wordt geschat dat een van elke zes mensen in de wereld...
...werkzaam is in een deel van de wereldwijde mode-industrie.
Dat maakt het de rneest arbeids-afhankelijke industrie op aarde.
Het meeste werk wordt gedaan door mensen als Shima, die geen stem hebben...
...in de grotere productieketen.
Maar om de impact die mode heeft op onze wereld volledig te begrijpen...
TEXAS VS
...moeten we terug naar waar het begint.
M'n grootouders kwamen hier in de jaren 20. Dit hoort bij m'n erfgoed.
LARHEA PEPPER KATOENBOER
Mensen vragen waarom ik katoen verbouw, maar ik weet gewoon niet beter.
M'n opa was een oude Duitse boer.
Hij vond dat we het land moesten respecteren waar we op mogen wonen.
We moesten het leven in het land respecteren.
We zitten nu op de hoogvlakten van Texas.
In deze regio wordt er ruim 1,5 hectare katoen verbouwd.
We zijn letterlijk het grootste katoenveld ter wereld.
In de afgelopen tien jaar is 80 procent daarvan GGO geworden.
Genetisch gemodificeerd katoen.
Het meeste ervan is Roundup Ready.
Dat betekent dat de boeren niet meer het onkruid zelf bespuiten...
...dat soms in hun velden staat...
...of dat ze mensen inhuren om het onkruid uit de velden te halen...
...maar ze bespuiten nu het hele veld.
Katoen produceert de vezel...
...die in de meeste kleding zit die tegenwoordig wordt gedragen.
En terwijl onze honger naar mode groeit...
...wordt de katoenplant zelf aangepast om dat bij te houden.
Er is een grote push geweest...
...richting de industrialisatie van landbouw.
De intensificatie van landbouw.
In plaats van de oude landbouwtechnieken die erg in harmonie waren met de natuur...
...en gelinkt waren aan de cyclus van van 't natuurlijke jaar...
en de seizoenen, zie je nu een intensificatie plaatsvinden...
...waarbij het land bijna gezien wordt als een fabriek.
Wat gecreëerd wordt is een algemene toepassing.
'We behandelen miljoenen hectare land op dezelfde manier.'
We gooien er een dosis Chemicaliën overheen.
CARL PEPPER LARHEA'S ZWAGER
Dan krijg je die grote, ecologische effecten.
Niemand weet meer precies water nou echt gebeurt.
De natuur heeft de neiging zichzelf te helen in kleine stukjes.
Maar bij zo'n grote, brede aanpak...
...weten we eigenlijk niet wat er gaande is.
Voor ons gaat het niet om het verminderen van de hoeveelheid pesticiden...
...en chemicaliën die op het katoen gaat. Dat is juist enorm verminderd.
Maar niet in onze regio, waar we spuiten...
...op miljoenen hectare en dollars van Roundup...
...over de gehele hoogvlakten.
Wat voor impact heeft dat op onze grond...
...met de restjes die achterblijven op microbacterieel niveau?
Wat voor impact heeft dat op de mensen in onze gemeenschap?
Wat zijn de kosten daarvan?
Monsanto is met trots de industrieleider op het gebied van landbouwinnovatie...
...door wat deze vooruitgangen kunnen doen om jou te helpen...
...opbrengsten te verdubbelen voor de behoeften van de wereld.
We zijn toegewijd aan de toekomst van landbouw.
We bieden boeren innovaties...
...die hen helpen meer te produceren en conserveren...
...terwijl we ook de levens van mensen overal ter wereld verbeteren.
Samen kunnen we de uitdagingen aan van de volgende generatie...
...en daarna.
Na de oorlogen waren er allerlei overbodige fabrieken...
...waarin oorlogschemicaliën en explosieven gemaakt werden...
die leeg stonden.
Westerse landen vonden het een goed idee...
...om die op de derdewereldmarkt te brengen.
Dezelfde industrie die explosieven maakt...
...maakt immers ook stikstofhoudende mest.
Ze begonnen stikstofhoudende mest te pushen.
Vanaf de jaren 50, nadat we onafhankelijk werden.
Maar de stikstofhoudende mest doet het niet goed op inheemse gewassen.
Er is een probleem met de hoeveelheid die het aankan.
Het hele systeem...
...werd toen gereorganiseerd om de plant opnieuw te ontwerpen...
.„zodat hĳ meer chemicaliën op kon nemen.
Bt-katoen is een katoen waaraan een gen is toegevoegd...
...van een bacterie, om een gif te produceren.
Maar het Bt-katoen...
...wat 'n plaag zou moeten tegengaan...
...is aangeboden omdat het een manier is voor bedrijven om het zaad te bezitten.
Door deze genetisch gemodificeerde planten te patenteren...
...is Monsanto de grootste zaad- en chemische corporatie...
...in de geschiedenis geworden.
Ik wilde met iemand praten die voor het bedrijf had gewerkt.
Ik hoorde dat een voormalig algemeen directeur voor India...
...bereid was om te praten.
Een van m'n beste vrienden, die op de research afdeling werkte...
...aan die gemodificeerde gewassen...
...kwam naar m'n hotel om iets te drinken.
JAGDISAN TIRUVADI - VOORMALIG DIRECTEUR, MONSANTO INDIA
Nadat we samen een paar drankjes op hadden, zei hij tegen me:
'Hé, Jag, ze gaan het soort bedrijf in India veranderen.'
Ik zei: 'Wat bedoel je?' 'Ze gaan zakendoen in zaadjes.
Ze gaan zakendoen in zaadjes van alle gewassen...
...zodat we een monopolie hebben op zaadjes.
Dan moet elke boer altijd naar ons komen om zaadjes te kopen.'
Toen ging er een belletje rinkelen.
Een arme boer moet dan elke keer zaadjes van Monsanto kopen.
Dat zijn dure zaadjes.
Toen dacht ik totaal niet aan Bt.
Ik dacht niet aan genetisch gemodificeerd zaad.
Zelfs een monopolie op zaadjes is heel erg slecht.
Boeren maken schulden om de zaadjes aan te schaffen.
De kosten zijn namelijk hoog, 17.000 procent meer.
Ze krijgen grotere schulden omdat het de belofte niet nakomt...
...van het beheersen van plagen. Ze moeten meer pesticiden kopen.
De tragedie met Chemicaliën, of het nou mest is of pesticiden...
...is dat ze zogenaamde ecologische narcotica zijn:
Hoe meer je ze gebruikt, hoe meer je ze moet gebruiken.
De opbrengst van het koopwaar stijgt een tijdje...
...en dan begint het te dalen omdat je de grond hebt vervuild.
Het grootste deel van India's katoen wordt verbouwd in de regio Punjab.
Dat is snel de grootste gebruiker van pesticiden in India geworden.
Dr. Pritpal Singh bestudeert de effecten...
...van deze Chemicaliën op onze gezondheid.
Z'n verslagen tonen 'n dramatische stijging in...
...het aantal aangeboren afwijkingen...
...kanker en mentale aandoeningen hier in de regio.
Je kunt elk dorp bezoeken...
DR. PRITPAL SINGH DIRECTEUR, FARIDKOT CENTRUM
...en honderden patiënten zien die lijden aan kanker.
70 tot 80 kinderen in elk dorp hebben te maken...
...met een zware mentale achterstand en fysieke handicaps.
De bedrijven van de mest en pesticiden negeren op grote schaal...
...wat de nawerkingen zijn van de pesticiden en mest.
Dit zijn de klassieke symptomen van hun giftigheid, om het zo te zeggen.
In een dorp leven 60 kinderen met net zo'n mentale achterstand als hij.
Dat is een zeer gevaarlijk fenomeen in de Punjab-regio.
Arme mensen, boeren, arbeiders en kleine boerderijen...
...geven al hun geld uit aan arbeid. Ze kunnen geen behandeling betalen.
Uiteindelijk moeten ze de dood van hun kinderen accepteren.
Ze wachten op de dood van hun kinderen.
Deze moeder wacht tot haar zoontje sterft.
De bedrijven die deze gemodificeerde zaadjes en chemicaliën maken...
...zijn dezelfde bedrijven.
Het zijn ook dezelfde bedrijven die de medicijnen maken...
...waar ze nu patent op aanvragen.
Als je kanker krijgt, kunnen zij meer winst maken.
Voor hen is het win, win, win, win, win.
De natuur en de mensen verliezen alleen maar.
Het is de dag dat de vertegenwoordigers van die bedrijven...
...bij de boer langskomen en zeggen:
'Je bent me zo veel schuldig. Je hebt nog niet betaald.
Nu is jouw land mijn land.'
Op die dag gaat de boer z'n veld in om een fles pesticide te drinken...
...en z'n leven te beëindigen. Elke weduwe die ik heb gesproken, zei:
'De buren kwamen om te zeggen dat ze m'n man in het veld hadden gevonden.'
In de afgelopen 16 jaar zijn er meer dan 250.000...
...geregistreerde zelfmoorden van boeren geweest in India.
Dat is ongeveer één boer per 30 minuten.
Het is de grootste geregistreerde golf van zelfmoorden in de geschiedenis.
ILLINOIS VS
Nu duidelijk wordt wat voor impact de mode heeft op onze wereld...
...wordt er ook meer research gedaan...
...om te suggereren dat het ook een steeds groter effect heeft op ons...
...de mensen die de kleding kopen.
Wat we 2O jaar, en honderden studies later, weten...
TIM KASSER, PHD - PROFESSOR PSYCHOLOGIE, KNOX COLLEGE
...is dat hoe meer mensen gefocust zijn op materialistische waarden...
...hoe meer ze zeggen dat geld en imago...
...en status en bezittingen belangrijk voor ze zijn...
...hoe minder gelukkig ze zijn.
Hoe depressiever ze zijn, hoe angstiger ze zijn.
We weten dat al deze psychologische problemen...
...de neiging hebben om te stijgen, als de materialistische waarde stijgt.
Dat botst enorm met de duizenden boodschappen...
...die we elke dag ontvangen van reclames waarin gesuggereerd wordt...
...dat materialisme en het najagen van bezittingen...
...en het hebben van spullen ons gelukkig zal maken.
Het is belangrijk om te begrijpen dat reclame een vorm...
MARK MILLER, PHD PROF. VAN MEDIA, CULTUUR NYU
...of categorie van propaganda is.
We zien propaganda als iets totalitairs. Heel grimmig...
...met luidsprekers, schreeuwende massa's en dergelijke.
We denken aan Hitler. We zien het altijd als iets buitenlands.
Maar het is zo Amerikaans als appeltaart.
De reden dat reclame werkt, is omdat de slimme adverteerders, in elk geval...
...de consumptie van hun product proberen te verbinden...
...aan een boodschap die suggereert...
...dat er aan je behoeften zal Worden voldaan...
...als je het product koopt. Ze willen dat je gelooft...
...dat de kleding je prachtig zal staan. Maar als je het aantrekt en voelt...
...datje er dik in lijkt en het niet mooi staat...
...en je er spijt van hebt, kun je wel een andere kopen.
Denk aan alle autoreclames waarin ze laten zien...
...dat je het echt gemaakt hebt en echt competent bent...
...omdat je in deze BMW of Audi rijdt.
Of denk aan alle reclames voor shampoo...
...waarin de persoon nu prachtig, dansend haar heeft...
...en geliefd en gewaardeerd wordt door de mensen om haar heen.
De basisboodschap is hetzelfde:
De manier om de problemen in je leven op te lossen...
...en we hebben allemaal problemen...
...maar die problemen kun je oplossen door te consumeren.
He', jongens.
Ik ga jullie vandaag een lading kleding laten zien.
Ik heb 'n paar dagen geleden gewinkeld. Ik ben helemaal uit m'n dak gegaan...
...en heb echt zo veel dingen gekocht.
M'n inbox voor spammail knalde letterlijk uit elkaar...
...met vragen van jullie om een video van m'n kleding.
Dus... hier is hij.
Oké, ten eerste heb ik wat dingen gekocht bij H&M.
Toen ging ik naar Forever 21.
Het was niet eens een vraag. Het was 't lot, ik moest het kopen.
Als het naar me toe had kunnen zweven, was dat gebeurd.
Ik heb dit rokje gekocht. Felgeel. Het kostte 8,50 dollar.
Het is een spijkerblouse.
Ik vond dit geweldig. Echt supermooi.
Het is een grijze, gebreide trui, met roze hartjes erop.
Ik ben dol op tie-dye-kleding. Tie-dye-kleding is letterlijk de bom.net.
Er staat een yin en yang-teken op.
Ik vind deze zo mooi.
Het is een heel mooie, lichtblauwe trui.
Ik weet niet of ik deze wel ga dragen. Ik weet niet of ik hem wel mooi vind.
Ik moet stoppen.
Ik probeer beter te begrijpen...
...waarom mensen niet beseffen dat ze steeds armer worden.
Ik vraag mezelf wat er veranderd is...
GUIDO BRERA INVESTERINGSMANAGER
...in vergelijking met toen ik jong was?
En mode is iets wat dramatisch veranderd is.
Ik kon een of twee T-shirts kopen. Misschien vier T-shirts in een jaar.
M'n kinderen doen het nu ook. Ze zijn gewend...
...om voor elk feestje een T-shirt te kopen.
Daarom begreep ik dat Fast Fashion iets compleet nieuws is.
Ik heb gemerkt dat de prijzen gedaald zijn in de afgelopen jaren.
Als gevolg daarvan is de middenklasse aan het verdwijnen.
Alle dingen die mensen echt nodig hebben zijn zeer duur.
Zoals een huis, een studie, een levensverzekering.
Aan de andere kant is er een bron van troost...
...die deel uitmaakt van hun leven. Ze kunnen een T-shirt kopen.
Of twee T-shirts voor een feestje, of uiteindelijk zelfs per dag.
Hoewel ze arm en verloren zijn.
Ze verloren dingen die ze echt nodig hadden.
Tegenwoordig kopen we elk jaar ruim 80 miljard nieuwe kledingstukken.
Dat is 400 procent meer dan de hoeveelheid die we twee decennia geleden kochten.
De manier waarop we kleding kopen is zo veel en zo snel veranderd...
...dat weinig mensen een pas op de plaats maken...
...om de afkomst van dit nieuwe model te begrijpen. Of het gevolg...
...van zo'n ongehoorde stijging in consumptie.
NEW YORK VS
Er staat een artikel in Printers' Ink...
...het leidende handelsblad voor de reclamebranche van nu...
...van een zeer beroemde copywriter, Earnest EImo Calkins genaamd.
Hij was een grote naam in de kunst van het schrijven van advertenties.
Het artikel heette 'Consumptionism'.
In dat artikel zegt hij dat er twee soorten producten bestaan.
Er zijn de producten die je gebruikt, zoals wasmachines, auto's en dergelijke.
Dingen die je koopt en voor een langere periode gebruikt.
Daarnaast zijn er dingen die je opgebruikt.
Zoals kauwgum en sigaretten en andere bederfelijke middelen.
Hij zei dat consumptionisme erom draait mensen zover te krijgen...
...de producten die ze gebruiken...
...te gaan zien als dingen die ze opgebruiken.
Met hun innovatieve prijzen van 4 kopen, 1 betalen...
...is een pak van Joseph A. Bank effectief goedkoper dan keukenpapier.
Ze zijn nu verkrijgbaar in deze gemakkelijke verstrekkers.
Met vier pakken voor de prijs van een bescheiden diner...
...voel ik me goed over het feit dat ik ze weggooi als ik klaar ben.
Als je een vuilnisbelt bekijkt, kun je al zien...
CHRISTINA DEAN OPRICHTER, CEO REDRESS
...dat de hoeveelheid kleding en textiel die weggegooid wordt...
...de afgelopen tien jaar gestaag is gestegen.
Dat is de vieze schaduw van de Fast Fashion-industrie.
Terwijl we steeds dichter bij degradaties van soorten komen...
...en we de laatst overgebleven pure wildernis verwoesten...
...lijken we resoluut om steeds meer wegwerpproducten te produceren.
Het slaat nergens op.
Mode moet nooit en kan nooit gezien worden als een wegwerpproduct.
Na elke grote verandering in welke industrie dan ook...
...duurt het even om te voelen en ruiken...
...wat voor vuil er uit zoiets vervuilends komt.
Ik denk dat er nu verandering te zien is...
...omdat je niet meer kunt ontkennen dat de Fast Fashion-industrie...
...een gigantisch impact heeft op ontwikkelingslanden.
De gemiddelde Amerikaan gooit 37 kilogram aan textielafval weg per jaar.
Dat is bij elkaar ruim 11 miljoen ton textielafval...
...uit alleen de Verenigde Staten.
Het grootste deel van dit afval is niet-afbreekbaar.
Dat betekent dat het 200 jaar of langer op 'n vuilnisbelt ligt...
...terwijl het schadelijke gassen uitstoot in de lucht.
Het is zo'n grote hoeveelheid goedkope kleding.
Hoewel mensen misschien denken...
...dat ze het compenseren door kleding te doneren.
De reis van een T-shirt dat aan een goed doel gedoneerd wordt...
...is op zichzelf al onsmakelijk.
PORT-AU_7PRINCE HAITI
Pepe... Dat is een ziekte in Haïti. Niet alleen in Haïti.
CATHERINE CHARLOT ONTWERPER UPCYCLING
In elk derdewereldland datje bezoekt is het een probleem.
Een gigantisch probleem.
Pepe, een stapel kleding. De meeste komen uit Amerika.
Mensen kopen een doos vol kleding. Ze weten niet eens wat ze kopen.
Dat is kleding die mensen aan een goed doel hebben gedoneerd.
En het goede doel kan de kleding niet verkopen in hun tweedehandswinkel.
Dan wordt de kleding verpakt en verscheept naar derdewereldlanden.
Het grootste deel ervan eindigt hier.
Slechts tien procent van de kleding die we doneren...
...blijkt te worden verkocht in lokale winkels.
Nu we onze kleding steeds sneller weggooien...
...wordt er meer kleding gedumpt in ontwikkelingslanden zoals Haïti.
Omdat de hoeveelheid tweedehandskleding die Haïti in komt gestegen is...
...is de plaatselijke kledingindustrie hier verdwenen.
Ooit was het een trotse, lokale kleermakerssector.
Haïti produceert nu vooral goedkope T-shirts voor de export naar Amerika.
Vroeger, toen je nog werkte...
...zag je wel eens mensen die kwamen Ieren naaien.
Die mensen kwamen het Ieren en vroegen aan mij hoe ze moesten naaien.
Dan leerde je het hem of haar. En omdat ze leerden naaien...
...wist je dat ze een baan zouden vinden met die vaardigheid.
Tegenwoordig kan iemand misschien wel Ieren naaien...
...maar daar kunnen ze geen baan mee vinden of geld verdienen.
Ik zeg tegen mensen dat ze geen spullen moeten kopen die niet goed zijn...
...en slechts tien dollar kosten.
Als je naar een gala gaat, of je gaat uit...
...ga je naar de winkel en koop je een jurk voor tien dollar.
Het kost maar tien dollar en je gooit het zo weer weg.
Morgen doe je precies hetzelfde. Steeds maar weer.
Nu het bewustzijn over de impact van mode op onze wereld groeit...
...zijn er leiders in de industrie die beginnen te twijfelen...
...aan de impact van een model gebouwd op achteloze productie...
...en eindeloze consumptie.
CALIFORNIË VS
Bij Patagonia haten we het woord 'consument'.
We moeten een beter woord vinden. We zeggen liever 'klanten'.
RICK RIDGEWAY VP. MILIEUZAKEN, PATAGONIA
We geven ook de voorkeur aan klanten die erkennen...
...wat voor impact hun consumptie heeft.
Ze erkennen dat ze als consumenten deel uitmaken van het probleem.
We zijn hoopvol dat we onze klanten kunnen aanmoedigen om samen met ons...
...echt goed te kijken naar consumptie.
Want zonder een reductie in consumptie...
...denken we niet dat we samen een oplossing kunnen vinden...
...voor de problemen die we hebben, en die samen, jaar na jaar...
...resulteren in de continue afname van de gezondheid van onze planeet.
De mode-industrie moet gewoon eens goed nadenken.
Er moet gestopt worden en gekeken naar hoe het werkt...
STELLA MCCARTNEY MODEONTWERPSTER
...op een conventionele manier. We moeten het zien als uitdaging.
Voor mij als ontwerpster...
...is dat het spannendste onderdeel van m'n werk nu.
Veel spannender dan zeggen: 'Deze kleur is mooi dit seizoen.'
Of 'dit is het silhouet of de zoom'.
Voor mij is het uitdagender en spannender om m'n industrie te bekijken...
...en te zeggen: 'Ik ga het op 'n manier doen...
die niet zo schadelijk is voor de planeet.'
Via reclames hebben bedrijven de samenleving meegetrokken...
...in een geloof dat geluk gebaseerd is op spullen.
Dat puur geluk alleen bereikt kan worden...
...met een jaarlijkse, seizoens- wekelijkse of dagelijkse...
...verhoging van de hoeveelheid spullen die je in je leven brengt.
We willen onze klanten aanmoedigen...
...om twee keer na te denken over die aannames.
Om te begrijpen waar ze vandaan komen.
Door dat te begrijpen, weten we dat we samen...
...kunnen veranderen hoe dit gedaan wordt.
De klant moet weten dat zij de leiding hebben.
Zonder hen hebben we geen banen. En dat is heel belangrijk.
Je hoeft er niet voor te vallen.
Als je het niet mooi vindt, hoefje het niet te kopen.
Het borduurwerk is prachtig, Shantu.
Het borduurwerk is heel mooi.
Denk je dat 't borduurwerk aan beide kanten moet komen?
Ik denk dat we het borduurwerk hier zeker moeten toevoegen.
Het ziet er een beetje gemeen uit als het alleen voor zit.
Doe het ook maar aan de zijkanten.
Dat kost niet veel meer. Zo dicht op elkaar zit het toch niet?
Swallows is een Fair Trade-modebedrijf...
...maar het is ook een ontwikkelingssamenleving.
Er worden ruim 3000 mensen in dit dorp geholpen.
Ik kom hier elke vier maanden.
We moeten het 'productiereisjes'. We werken samen met de producenten.
We ontdekken wat de hindernissen zijn...
...om een geweldig product te maken en op de markt te brengen.
En we doen ook aan Fair Trade-capaciteitsopbouw.
We kijken naar wat de obstakels zijn om meer sociale voordelen te leveren...
...of om de milieubescherming in deze gebieden te verbeteren.
Voor mij gaat het om partnerschap.
Om het vinden van creatieve oplossingen, samen met hen, met het team hier.
Goed luisteren naar wat hun problemen zijn en samen een manier zoeken die werkt.
Ik wil de beste medewerker van Swallows uitnodigen.
Ik wil een vrouwelijke vertegenwoordiger van Swallows uitnodigen...
...om naar Londen te komen in de herfst of lente.
Ik wil dat jullie erover nadenken wie de beste vertegenwoordiger zou zijn.
Jullie moeten weten wie jullie klanten zijn.
Ik wil dat jullie de markt echt begrijpen en dat hier aan al je vrienden vertelt.
Als ze met deze draad enkele steken maakt...
...moeten ze misschien dichter op elkaar zitten.
Oké. -Meer geconcentreerd.
Laat haar hier even mee doorgaan.
We gaan nu naar de monsterruimte, voor SS15.
Kan ze ons de volgende die ze maakt komen laten zien?
Ik hoopte dat People Tree niet nodig zou zijn.
Ik hoopte dat we een handelssysteem zouden hebben dat rekening zou houden...
...met mensenrechten en het milieu.
Hoe meer ik betrokken raakte bij de ontwikkeling...
...en nauwer samenwerkte met partners, hoe meer vuiligheid ik ontdekte...
...over hoe handelspraktijken alles ondermijnen waar we in geloven.
Alles wat de meeste mensen geloven en waarderen.
People Tree is gewoon natuurlijk gegroeid.
Het is gegroeid uit een geweldige groep mensen...
...die gepassioneerd geloven in een andere manier...
...van werken, leven en consumeren.
Van interactie met mensen op een menselijke manier.
Ik dacht niet dat er duizenden winkels zouden zijn...
...die People Tree zouden verkopen.
Ik zie dat er nog zo veel meer werk te doen is.
Het gaat niet alleen om het creëren van banen...
...voor de 7000 mensen die voor People Tree werken.
Het gaat erom een aanjager te zijn voor verandering binnen de industrie.
We willen aantonen en bewijzen dat het model werkt.
Toen we voor de biologische manier kozen...
...waren er slechts een of twee anderen die dat deden.
We formeerden het Texas Organic Cotton Marketing Cooperative.
Zij verbouwden het en ik zou het verkopen. Ik ging bij Jacob Javits langs.
Ik had een heel praatje over katoenplantjes en dergelijke.
'Ja, we hebben biologisch katoen.'
Mensen keken ons aan alsof we compleet gestoord waren.
Consumenten zijn vaak bekend...
...met biologische melk, of als ze een allergie hebben.
Interessant genoeg denken ze niet aan...
katoen of wat ze verder op hun lichaam doen.
Hoewel de huid het grootste orgaan van het lichaam is.
Het zit niet eens op hun radar.
Ze leggen die link niet. 'Als ik deze biologische appel eet...
...krijg ik niet direct...
...pesticiden of chemicaliën binnen, of wat er ook in zit.'
Maar die link leggen ze niet bij kleding.
Je moet gaan kijken naar het grotere geheel in de samenleving.
Het gaat om onze lucht, om onze wereld. Het gaat om onze planeet, onze mensen.
Daar moeten we bewust van worden.
Je denkt misschien niet datje impact hebt als je een biologisch shirt koopt.
Maar je hebt juist impact op het grotere geheel, op de wereld.
En vooral op de gemeenschap waar de katoen verbouwd wordt.
Als er harde vorst is geweest...
Als biologische boeren wachten we daarop.
Want dan ontbladeren de planten en vallen de bladeren eraf.
Als we dan oogsten gaan de volwassen bollen open.
De katoen blijft zitten. Je ziet dat het er in delen uitkomt.
De machine die eraan komt heet de Katoenstripper.
Zo heet hij omdat hij letterlijk langskomt en de planten stript.
Met een soort vingers worden letterlijk alle bollen van de plant gestript.
Als je daar kijkt, zie je...
...dat de machine alle planten er al heeft afgehaald.
Een van de problemen met het huidige model...
...is dat alles om winst draait.
Er wordt niet in ogenschouw genomen wat de kosten zijn van de kosten.
De kosten van het vervuilde water, de arbeidskosten.
De kosten van spijlen voor de ramen...
...zodat mensen sterven als er brand uitbreekt.
De kosten van boeren die geen toegang hebben...
...tot onderwijs en gezondheidszorg.
We hebben geen rekening gehouden met wat de ware kosten zijn.
Kanpur ligt aan de rivier Ganges. Dat is de heiligste rivier.
RAKESH JAISWAL OPRICHTER, ECO FRIENDS
Hij is ook zeer belangrijk voor 800 miljoen Hindoes.
Hij dient ook als een Ievenslijn voor Noord-India.
Deze rivier wordt vervuild en verwoest door de Ieerfabrieken van Kanpur.
Met een groeiende vraag voor materialen als goedkoop leer...
...is Kanpur nu de exporthoofdstad voor leer van India.
Elke dag stroomt hier meer dan 50 miljoen liter giftig afvalwater...
...uit de plaatselijke looierijen.
Zware chemicaliën waarmee het leer bewerkt wordt, zoals chroomoxide
...vervuilen plaatselijke Iandbouwgebieden en zelfs het drinkwater.
Op plekken als Kanpur, ver weg van de ogen van de wereld...
...kunnen Westerse merken aan goedkope materialen komen...
...terwijl ze alle verantwoordelijkheid vermijden...
...voor de groeiende kosten van gezondheid en het milieu.
Mensen in die regio zitten vast in de greep van Iooierijvervuiling.
Het milieu is vervuild, de grond is vervuild.
De enige bron voor drinkwater...
...het grondwater, is vervuild met chroomoxide.
Landbouwproducten, zelfs groenten en saladeproducten...
...worden daar geproduceerd.
De gezondheid van mensen is aangetast.
Mensen hebben verschillende soorten huidproblemen.
Uitslag, pukkels, bultjes.
Soms zelfs gevoelloosheid van ledematen.
Mensen hebben maagaandoeningen. Misschien hebben ze ook kanker.
M'n dochter lijdt aan geelzucht.
In deze regio is er in een op de twee huizen wel iemand...
...die aan deze ziekte lijdt. Zelfs m'n vrouw had geelzucht.
Zoals ik al zei, hebben elk jaar heel veel mensen hier last van.
Als ons spaargeld gaat op aan het behandelen van ziektes...
...omdat de chroomoxide die in het water zit...
...de lever direct aanvalt.
Het creëert problemen met de spijsvertering...
...en veel mensen krijgen geelzucht...
...of leverkanker, als we geen voorzorgsmaatregelen kunnen nemen.
Je kunt de beste materialen hebben...
SATISH SINHA MEDEDIRECTEUR, TOXICS LINK
...op de high-end-modemarkt in Milaan, Parijs of Londen.
Maar er zit zo ontzettend veel werk achter.
Er zitten ook zo veel chemicaliën in.
Het afvalwater wordt in zo veel rivieren geloosd.
Maar op dat moment kijken we alleen maar naar het eindproduct.
We moeten een stapje terug doen en erover nadenken.
De mode-industrie is de op een na meest vervuilende industrie...
...op aarde. Alleen de olie-industrie is erger.
Het alarmerende feit is dat mode niet alleen gebruik maakt...
...van heel veel natuurlijke bronnen...
...en onthutsend veel impact heeft op het milieu...
...maar deze natuurlijke bronnen...
...en deze impact worden vaak niet eens gemeten.
Omdat deze middelen zo in overvloed aanwezig waren...
...werd aangenomen dat ze er altijd zullen zijn.
MIKE SCHRAGGER - OPRICHTER DUURZAME MODE-ACADEMIE
Bedrijven nemen geen verantwoordelijkheid want het is pas sinds de jaren 50...
...dat er echt een industriële uitbreiding heeft plaatsgevonden...
...met zo'n tempo dat we exponentiële groei begonnen te zien...
...en een exponentieel gebruik van natuurlijke middelen.
De eerste economie waar onze levens op steunen is de economie van de natuur.
De natuur heeft een economie.
Die economie is gigantisch groot. Hij is niet opgemeten.
Dan hebben we de menseneconomie, met werkende vrouwen en arbeiders...
...en boeren die verbouwen.
Dat is onzichtbaar gemaakt door deze constructie.
Eerst tijdens de Depressie en toen gedurende de oorlog.
Met een nummer dat we BBP noemen, het Bruto Binnenlands Product.
Daarmee wordt alleen gemeten wat er verhandeld wordt...
...en handelswaar is geworden.
Veel van de middelen die we gebruiken om onze kleding te maken...
...worden niet toegelicht in de kosten voor de productie van deze kleding.
Er wordt water gebruikt om kleding te produceren.
Land wordt gebruikt om de vezels op te verbouwen.
Chemicaliën worden gebruikt in de verf.
Dat is allemaal input.
En als input kosten ze geld. Ze geven ook output.
In sommige gevallen is die output goed, zoals de kleding zelf en banen.
Maar in andere gevallen is de output slecht...
...zoals schadelijke chemicaliën of de uitstoot van broeikasgassen.
Daar zijn ook kosten aan verbonden.
Slaap op het kussen.
Vind je het erg om Nadia achter te laten?
Natuurlijk vind ik het erg maar ik kan er niets aan doen.
Door m'n baan ben ik gedwongen haar hier in het dorp achter te laten.
De afgelopen twee maanden heeft ze geen boek gezien.
Ze keek alleen maar cartoons op tv. En videoclips.
Maar als ze in het dorp blijft, kan ze dat niet doen.
'S Ochtends gaat ze naar school, om 12 uur komt ze terug.
En om 15.00 uur gaat ze naar haar bijles. Dat is hier niet mogelijk.
Wat ga je nu doen met Nadia? -Soms laat ik haar achter bij de buren.
Soms zorgde haar vader voor haar. En soms nam ik haar mee naar de fabriek.
Gisteren nam ik haar mee naar de fabriek.
Dezelfde lage salarissen die plekken als Bangladesh...
...zo aantrekkelijk maakten voor merken...
...laten miljoenen werkers hier ongelooflijk lange dagen maken.
Ze kunnen hun kinderen niet bij zich houden...
...zelfs niet in de ergste sloppenwijken van de stad.
Om hun kinderen een opleiding te geven...
...en een kans op 'n betere toekomst dan een leven in de fabriek...
...laten veel kledingwerkers hier, net als Shima, hun kinderen achter...
...om opgevoed te worden buiten de stad door familie of vrienden.
Ze kunnen ze slechts een of twee keer per jaar zien.
Dit is m'n vader. Ik heb hem een jaar niet gezien.
Soms spreek ik hem via de telefoon...
...maar het is een jaar geleden dat ik hem voor het laatst zag.
Dit is m'n moeder.
Ik heb haar een jaar niet gezien.
Ik spreek haar ook via de telefoon maar ik zie haar niet heel vaak.
Er is geen grens aan de strijd van arbeiders in Bangladesh.
Elke dag worden we vroeg wakker...
...gaan we naar de fabriek en werken we de hele dag heel hard.
Met al dat harde werk maken we de kleding.
Dat is wat mensen dragen.
Mensen hebben geen idee hoe moeilijk het voor ons is om kleding te maken.
Ze kopen het alleen en dragen het.
Ik geloof dat die kleding is geproduceerd door ons bloed.
Heel veel kledingwerkers sterven bij verschillende ongelukken.
Een jaar geleden is Rana Plaza ingestort.
Heel veel arbeiders zijn daarbij gestorven.
Dat was heel pijnlijk voor ons.
Ik wil niet dat iemand iets draagt wat geproduceerd is door ons bloed.
We willen betere werkomstandigheden. Iedereen moet erover weten.
Ik wil niet dat eigenaars, zoals de eigenaar van Rana Plaza...
...zo'n groot risico nemen en arbeiders dwingen...
...om in zulke omstandigheden te werken zodat er geen arbeiders meer zo sterven.
Zodat moeders hun kinderen zo niet meer verliezen.
Dat heb ik nooit gewild.
Ik wil dat de eigenaars iets bewuster zijn...
...en VOOR ons zorgen.
We halen voordeel...
BANGLADESH VEILIGHEID ARBEIDERS
...van hun behoefte om te werken, door ze als slaven te gebruiken.
En ik zeg niet dat we ze geen werk moeten geven...
...maar ze moeten behandeld worden met hetzelfde respect...
...waarmee we onze kinderen en vrienden behandelen.
Ze zijn niet anders dan wij.
Livia Firth roept op tot grote veranderingen...
...in de mode-industrie.
Ze haalde de voorpagina door de 'Green Carpet Challenge' op te starten.
Ze spoorde celebrity's en topontwerpers aan...
...om deel te nemen aan bewustere vormen van mode.
Ze runt een duurzaam adviesbureau met de naam Eco Age.
Ze was uitgenodigd om te spreken over de toekomst van mode.
KOPENHAGEN DENEMARKEN
Als Fast Fashion niet bestond...
...zouden we geen top in Kopenhagen hoeven te organiseren...
...om de puinhoop op te ruimen van het verwoeste milieu...
...en het sociale onrecht dat veroorzaakt is...
...in de afgelopen 15 tot 20 jaar van het bestaan.
Fast Fashion wil snel produceren...
...dus de kledingwerker moet sneller en goedkoper produceren.
De fabriekswerker is het enige punt in de Ieveringsketen...
...waarbij de marges uitgeknepen worden.
Je hebt gigantische bedrijven...
...die bij een fabriek in Bangladesh 1,5 miljoen spijkerbroeken bestellen...
...voor 30 of 50 cent per stuk.
Hoe is dat ethisch verantwoord? Ik weet het niet.
Maar bekijk het vanuit het standpunt van de consument.
Is het echt democratisch om een T-shirt te kopen voor vijf dollar?
Of een spijkerbroek voor 20 dollar? Of spelen ze een spelletje met ons?
Ze doen ons geloven dat we rijk en welvarend zijn...
...omdat we veel kunnen kopen.
Maar in feite maken ze ons armer. De enige persoon die rijker wordt...
...is de eigenaar van het Fast Fashion-merk.
Daar word ik een beetje boos van.
Je sprak over een verbintenis...
...om een algemeen leefbaar loon te beloven.
HELENA HELMERSSON HOOFD DUURZAAMHEID H&M
Wat betekent dat?
Hoe definieer je een eerlijk leefbaar loon in Bangladesh?
Wat betekent dat precies?
Er wordt in drie fabrieken een proefproject gedraaid.
En in 2018 zal dat opgenomen zijn in 15 procent van de fabrieken?
Dat is niet goed genoeg. Echt niet.
Voor ons is het heel duidelijk wat een leefbaar loon is.
Dat is iets wat de werkers moeten aangeven.
Dat zit verwerkt in onze manier van werken.
Hoeveel is dat?
Het is niet aan ons om een bedrag te noemen.
We evalueren dat constant. -Hoeveel is het?
We willen ervoor zorgen dat het de basisbehoeften van de werkers dekt.
Dat kan ik je later laten zien.
H&M beheerst het model van Fast Fashion uitstekend.
Ze werden de op een na grootste kledingcorporatie in de geschiedenis.
Met een jaarlijkse omzet van ruim 18 miljard dollar...
...zijn ze nu een van de grootste kledingproducenten...
...in zowel Bangladesh als Cambodja.
Helaas, net als alles andere grote winkelketens die ik heb gevraagd...
...weigerden ze alle interviewverzoeken voor deze film.
In Cambodja zijn kledingwerkers het beu. Ze gingen onlangs de straat op...
...om een verhoging van het minimumsalaris te eisen.
De protesten duurden voort en werkers werden met geweld onderdrukt...
...toen de politie met echte kogels begon te vuren.
Een vrouw werd gedood en meerdere mensen raakten gewond...
...in gevechten tussen arbeiders van kledingfabrieken...
...en de oproerpolitie in Cambodja.
Twee dagen lang was Cambodja een slagveld.
SOCHUA MU MENSENRECHTENACTIVISTE
De stad Phnom Penh.
De politie en paratroepen werden erbij gehaald...
...alsof de oorlog was uitgebroken in de straten van Phnom Penh.
En waarom? Omdat werkers in de textielindustrie bleven eisen...
...dat ze een minimumsalaris van 160 dollar zouden krijgen.
De overheid onderdrukte ons met geweld en als resultaat...
...stierven vijf werkers, 23 werden gearresteerd...
...en meer dan 40 raakten gewond.
We vragen niet eens om veel geld.
We willen alleen een gepast salaris om met waardigheid te kunnen leven.
Maar het kan de overheid niet schelen hoe arm we zijn...
...of hoeveel we al hebben geleden. Ze geven helemaal niets om de werkers.
Daarom blijven we 160 Amerikaanse dollars eisen...
...als minimumsalaris per maand.
Vandaag wordt er een fabriekswerker begraven.
Hij is doodgeslagen.
SAM RAINSY - PRESIDENT REDDINGSPARTIJ CAMBODJA
Hij heeft heel veel geleden voor hij vanochtend stierf.
Hij had niets verkeerd gedaan.
Hij wilde, net als z'n collega's...
...betere leefomstandigheden.
We zullen z'n gevecht voortzetten...
...zodat alle Cambodjaanse werkers...
...fatsoenlijke leefomstandigheden zullen krijgen.
Dank u, meneer.
Net als in andere derdewereldlanden is de Cambodjaanse overheid...
...wanhopig voor de zaken...
...die multinationale winkelketens meebrengen.
Vanwege de constante dreiging dat deze merken...
...hun productie zullen verplaatsen naar andere goedkope landen...
...houdt de overheid salarissen laag...
...en worden plaatselijke arbeidswetten niet in acht genomen.
Maar omdat de merken de werkers niet officieel in dienst hebben...
...of de fabrieken waar ze in werken niet bezitten...
...kunnen ze enorm profiteren...
...terwijl ze vrij blijven van de verantwoordelijkheid...
...voor de effecten van lage salarissen, fabrieksrampen...
...en de continue gewelddadige behandeling van werkers.
Het hele systeem begint te voelen als een perfect ontwikkelde nachtmerrie...
...voor de werkers die erin gevangen zitten.
Je kunt ons niet voor de gek houden en ons personeel exploiteren.
Onze werkers exploiteren.
De werkers zullen in opstand blijven komen.
Ik roep internationale merken op...
...om die strijd uit te drukken in dollars.
In ponden, in Euro's. Het vertaalt naar menselijk kapitaal.
Het vertaalt naar de sociale verantwoordelijkheid...
...van deze grote corporaties.
Het vertaalt naar economische gerechtigheid.
Als alles gefocust is op het maken van winst...
...voor de grote corporaties, zie je dat mensenrechten...
...het milieu en de rechten van werkers allemaal verloren raken.
Je ziet dat werkers steeds meer geëxploiteerd worden...
...omdat alle prijzen steeds verder omlaag worden geduwd...
...om te voldoen aan de impuls om kapitaal te verzamelen.
Dat is oprecht problematisch omdat het leidt tot massale verarming...
...van honderden miljoenen mensen over de hele wereld.
Als je de bedrijven schrijft, sturen ze hun gedragscode op.
PITTSBURGH VS
Die is prachtig. Er staat: 'Ja, we nemen de verantwoordelijkheid...
BARBARA BRIGGS - DIRECTEUR INSTITUUT ARBEIDSRECHTEN
...voor de omstandigheden waaronder ons product is gemaakt.
Het product dat u koopt. Alle fabrieken waar we mee werken...
...moeten de wetten voor het minimumsalaris respecteren...
...evenals alle wetten van het land.
Ze moeten vrouwen respecteren, geen kinderen inhuren.
Er wordt niet gewerkt onder dwang.
Geen buitensporig overwerk.' AI dat soort dingen.
Toen we een paar jaar geleden een voorstel deden in Het Congres...
...of samenwerkten met mensen die dat wilden doen, noemden we het:
'De fatsoenlijke werkomstandigheden en eerlijke concurrentie-wet'.
Toen reageerden de bedrijven met één stem.
'O nee, dat is een belemmering van vrije handel.
We kunnen geen regels hebben. Dat kan niet.'
Ze willen de vrijwillige gedragscodes behouden.
Daar hebben ze voor gevochten en ze wonnen...
...wetten om hun spullen en interesses te beschermen.
En de werkers dan?
De werkers blijven zitten met vrijwillige gedragscodes.
En wat we in elke zaak weer zien is dat die vrijwillige gedragscodes...
...het papier waarop ze geschreven staan niet eens waard zijn.
We moeten erkennen, vooral in de mode-industrie...
...dat menselijk kapitaal deel uitmaakt van deze wonderlijke formule.
Zonder menselijk kapitaal, zonder goedkope arbeid...
„goedkope vrouwelijke arbeid...
...zou het niet de winst genereren die het nu doet.
Dat moet erkend worden en er moet tegen opgetreden worden.
Die mensen moeten beloond worden in plaats van geëxploiteerd.
Waar is hun aandeel? Dat moeten we onszelf blijven afvragen.
Zijn die kopers immoreel? Of zijn ze amoreel?
Het systeem waar ze voor werken en het systeem dat dit toestaat, is amoreel.
De betrokken individuen zijn slechts producten van dat systeem.
Ze moeten het doordrukken naar de logische conclusie.
We moeten iets veranderen aan de manier waarop die bedrijven opereren.
Opererend binnen een systeem dat alleen winst meet...
...hebben bedrijven weinig motivatie om iets anders te doen...
...dan dit kwartaal nog beter te maken dan het vorige.
Ongeacht de schade die onderweg wordt aangericht.
Als corporaties waar de wereldwijde mode-industrie uit bestaat...
...groeien zowel grote merken als zaad- en chemische bedrijven...
...tegenwoordig uit tot ongehoorde wereldwijde grootte en macht.
Dit mandaat voor winst ten koste van alles...
...komt inmiddels recht tegenover de normen en waarden te staan die we delen.
Richard Wolff is een econoom.
Nadat hij afstudeerde aan Harvard, Stanford en Yale...
...raakte hij overtuigd dat...
...het echte probleem binnen dit systeem zelf zit.
Amerika werd een merkwaardig land.
RICHARD WOLFF, PHD ECONOOM
Je kunt 't educatiesysteem bekritiseren om de scholen beter te maken.
Je kunt het transportsysteem bekritiseren om dat beter te laten werken.
Maar je kunt het economische systeem niet bekritiseren.
Die kreeg vrije doorgang. Je mocht geen kritiek leveren.
Als je 50 jaar lang iets niet bekritiseert gaat het rotten. Het verslonst.
Een gezonde samenleving werkt...
...doordat de aparte componenten te maken krijgen met kritiek...
...zodat we erover kunnen praten en het hopelijk repareren...
...verbeteren of het beter kunnen doen.
Aan kapitalisme kon niet getwijfeld worden.
Kapitalisme is de reden...
...waar0m de mode-industrie eruitziet zoals het doet.
TANSY HOSKINS AUTEUR, 'STITCHED UP'
Het is de reden waarom werkers in Bangladesh zo weinig betaald krijgen.
Als je in een kapitalistisch systeem opereert...
...is winst creëren het voornaamste dat je moet doen.
Je moet meer winst creëren dan je concurrenten.
Dit is wat bedrijven aanspoort om salarissen steeds meer omlaag te duwen.
Bedrijven, zoals grote winkelketens...
...gaan niet naar plekken als Bangladesh om een andere reden...
...dan de goedkoopst mogelijke arbeiders.
Er bestaan geen collectieve rechten in Bangladesh.
Vakbonden hebben geen rechten. Het minimumsalaris is heel erg laag.
Er zijn geen regelingen voor zwangerschap of pensioenen.
Daarom zit de mode-industrie in Bangladesh.
Ze kunnen de hoogste winst binnenhalen uit de mensen die de kleding voor ze maken.
Voor je een probleem kunt oplossen, moet je toegeven dat er 'n probleem is.
En voor we een economisch systeem gaan repareren...
...dat op deze manier werkt en zulke spanningen veroorzaakt...
...en ongelijkheden en druk op onze samenleving...
...moeten we de echte omvang...
...van 't probleem dat we hebben onder ogen komen.
En dat is het systeem als geheel.
We moeten er in elk geval een nationaal debat over openen.
En we moeten zeker lang en goed nadenken...
...over alternatieve systemen die misschien beter werken.
Voor het milieu is de grote dreiging dat kapitaal...
...oneindig moet blijven groeien om te overleven.
Er kan geen grens zitten aan de uitbreiding en groei.
De natuurlijke wereld heeft duidelijk wel grenzen.
Er zijn duidelijke grenzen wat betreft hoeveel de wereld aankan...
...in termen van productie, in termen van handel...
...en in termen van transport en distributie.
Het is vrij duidelijk dat we al verder zijn gegaan...
...dan veel van die grenzen. Daarom zie je ook zulke stress...
...in de natuurlijke wereld op dit moment.
We leven niet in een systeem waarin de meeste mensen willen leven.
Ik denk dat dit systeem de meeste mensen zeer ongelukkig maakt.
Ik denk niet dat mensen willen leven op een langzaam stervende planeet...
...of dat ze hun buren willen exploiteren.
Ik denk dat we een grote systematische verandering nodig hebben.
Als je het systeem niet verandert, verander je niets...
...aan de manier waarop deze bedrijven beslissingen nemen.
Dat betekent dat 'n kleine groep van uitvoerenden en aandeelhouders...
...in hetzelfde systeem zullen blijven werken.
Ze worden onderworpen aan dezelfde beloningen en straffen.
Vroeg of laat zullen ze dan nieuwe eisen stellen...
...daar of ergens anders...
...aan de omstandigheden waar je tegen vecht.
Stop dus met dit gedoe over het verbeteren van de omstandigheden.
Reken af met het systeem, anders word je niet serieus genomen.
Ons economisch systeem bestaat uit consumentenkapitalisme.
Daarom heeft de overheid het nodig dat de consumptie...
...op een hoog niveau ligt.
En daarom hebben de corporaties dat nodig.
En daarom geloven de meeste mensen er vervolgens in.
Ik heb ontelbaar veel mensen gesproken die zeggen:
'Als we minder materialistisch zouden worden...
...zou onze economie onderuit gaan.'
Op 'n bepaald niveau hebben ze daar gelijk in, omdat onze economie...
...gebaseerd is op materialisme. Het is gebaseerd op die waarden.
Dat heeft het nodig om te overleven.
Dat hoort bij de brandstof die 't nodig heeft.
Het probleem is dat daar een hoge prijs voor betaald wordt.
De winkelmanie van Black Friday...
...is nog steeds gaande in winkelcentra door heel Amerika.
Op sommige plekken in dit land lijkt iemand wel te hebben aangekondigd...
...dat spullen uitverkocht kunnen raken.
Diegenen die spullen nodig hebben moeten die nu kopen...
...omdat ze voor altijd gaan verdwijnen.
Walmart deed meer dan tien miljoen transacties...
KNOKPARTIJEN MALLS
...in de eerste uren van de uitzinnigheid.
Een recordaantal van 15000 mensen bij Macy's in New York.
De shoppers hielden vol.
Black Friday is de belangrijkste dag van het winkeljaar.
Zeker in het geval van Macy's. We doen meer zaken op deze dag...
...dan op elke andere dag van het jaar.
Natie, deze orgie van Kerstshoppen bewijst dat Amerika terug is.
We zijn wederom... Ja.
We spenderen wederom geld dat we niet hebben...
...aan dingen die we niet nodig hebben voor mensen die we niet mogen.
Ze zijn dol op haar.
Ze kunnen beter voor haar zorgen dan ik.
Toch word ik er wel verdrietig van. Hoeveel iemand ook van haar houdt...
...niemand kan meer van een kind houden dan de ouders.
M'n hart is gebroken.
Ik wil niet dat m'n dochter, zoals ik, in een kledingfabriek moet werken.
Ik vind het erg, maar ik denk dat ik ooit gelukkig zal zijn...
...als zij een goede toekomst heeft.
Ze zal een goed mens worden en mensen zullen zeggen...
...dat hoewel Shima in een kledingfabriek werkte...
...en in Dhaka verbleef, ver van haar kind vandaan...
...ze wel voor een goede opleiding zorgde en haar goed heeft opgevoed.
Als ze een goede overheidsbaan krijgt of met een goede man trouwt...
...zullen mensen dat zeggen. Daar zou ik trots op zijn.
Dat ik het moeilijk heb gehad...
...maar m'n best gedaan heb, zodat zij dit niet hoefde te doen.
Dat ik haar goed heb opgevoed.
Ik groeide op op 'n boerderij en trouwde met iemand die opgroeide op een boerderij.
Voor mensen die leven op een boerderij...
...moet het ook veilig zijn.
De nieuwe chemicaliën die gebruikt worden...
...en de intensiteit waarmee ze gebruikt worden...
...bleef maar stijgen.
En in 2005...
...begon Terry fijne motorische vaardigheden te verliezen.
Toen ontdekten we...
...dat hij 'n glioblastoma multiforme had. Een hersentumor in stadium vier.
Op de goede leeftijd van 47 jaar.
Hij stierf toen hij 50 jaar oud was.
Ze gaven ons zes maanden, we hadden nog 2,5 jaar.
De hersenchirurg die hem opereerde...
...zat in Lubbock, waar grote kankerklinieken zijn.
Het is een medisch middelpunt.
We hoefden nergens anders naartoe voor de hersenoperatie.
We konden hier blijven omdat hij zo veel operaties uitvoert.
He zei dat dit soort tumoren voorkomt bij mannen van 45 tot 65...
...die werken in de agrarische industrie of op de olievelden.
Hoewel ik geen bewijs heb of bloedtests die zeggen...
...dat het gebruik van katoenchemicaliën en agrarische chemicaliën...
...direct leidde tot de dood van m'n man...
...zijn er te veel overeenkomsten met z'n vaders dood.
Opgegroeid op een chemisch-intensieve boerderij.
We wonen midden in ruim 1,5 miljoen hectare katoen...
...waar veel chemicaliën op gebruikt worden.
Op dat moment...
...was biologisch niet langer belangrijk voor me...
...maar het werd noodzakelijk.
Het is noodzakelijk dat we landbouw veranderen.
Het is noodzakelijk, als het gaat om duurzaamheid op de lange termijn...
...en het welzijn van onze levens op deze planeet...
...en de levens van onze kinderen, dat we moeten veranderen.
Dit is het begin van een keerpunt.
Niet alleen voor een verantwoordelijke manier van mode...
...maar voor een nieuwe manier van kapitalisme en economie.
Ik ben er zeker van dat we 'n aanzienlijke verandering zullen zien...
...in de komende tien jaar.
Of dat op tijd zal zijn, is een andere vraag.
Martin Luther King Jr. zei bij een speech in 'n kerk in Brooklyn...
...dat Amerika behoefte had aan een revolutie van waarden.
Het moest stoppen mensen te behandelen als dingen.
Het moest stoppen mensen te behandelen op manieren...
...die alleen draaiden om winst. In plaats daarvan moesten mensen...
...op een echte, menselijke manier behandeld worden.
Mijn god, wij kunnen het beter dan dit.
Als wij het willen verspreiden, en dat is wat ik denk...
...als we de industrie wereldwijd willen verspreiden...
...en niet geconcentreerd op één plek...
...Iaat de voordelen dan ook wereldwijd gedeeld worden.
Laten we dat dan doen op een ordelijke, redelijke, voorzichtige manier.
We moeten erkennen dat kapitaal gewoon geld is.
Geld is een middel.
Mensen moeten verantwoordelijk zijn voor hoe het gebruikt wordt.
We moeten de creatieve kracht van mensen vieren.
En we moeten praten over creatief werk. We moeten het geen arbeid meer noemen.
We moeten het land niet langer zien als handelswaar zien...
...waarover gespeculeerd en gehandeld wordt...
...maar als de basis van ons leven, als Moeder Aarde.
Als je alle consumenten in activisten verandert...
...zullen alle consumenten ethische vragen stellen.
Dan zullen alle consumenten simpele vragen stellen...
...over waar hun kleding vandaan komt. En zullen alle consumenten zeggen:
'Sorry, het is onacceptabel dat iemand sterft terwijl ze hun werk doen.'
We kunnen niet gewoon zeggen: 'Ja, prima. Doe wat je wilt.'
Het is een te belangrijke industrie.
Het heeft te veel impact en effect op miljoenen mensen wereldwijd.
En op gemeenschappelijke middelen.
Zullen we blijven zoeken naar geluk in de consumptie van spullen?
Zullen we tevreden zijn met een systeem waarmee we ons rijk voelen...
...terwijl onze wereld zo wanhopig arm blijft?
Zullen we de rug blijven toekeren naar de levens achter onze kleren?
Of zal dit een keerpunt worden, een nieuw hoofdstuk in ons verhaal...
...als we samen echte verandering teweeg kunnen brengen...
...terwijl we onthouden dat al onze kleding...
...aangeraakt is door menselijke handen?
Te midden van alle uitdagingen waar we mee te maken hebben...
alle problemen die groter voelen dan onszelf...
buiten onze controle...
...kunnen we misschien hier beginnen. Met kleding.