çeviri: çağlayan sel @caglayansel
Paradoksal.
Cesur.
Evet.
Gizemli.
Garip.
Özel.
Çok çok özel bir kadın.
Fotoğraf çektiğinden hiç haberim yoktu.
Sürekli fotoğraf çekerdi. Sayısız fotoğraf.
Bunun olmasına asla izin vermezdi.
Hiç keşke dediğiniz oldu mu?
Tabii ki. Keşke o negatifleri sen değil de ben bulsaydım.
Vivian Maier'in İzinde
On dolar... Artıran? On papel.
Son beş saniye. Var mı?
2007 kışıydı.
Yedi istiyorum. Yedi var mı? Yedi buçuk. On.
On. On dolara sattım.
Müzayede salonu evimin karşısındadır.
Bu kutuyu bulduğumda içi negatif doluydu.
Bir tarih kitabı yazıyordum ve tarihi fotoğraflara ihtiyacım vardı.
Negatifleri ışığa çevirip bakıyor ve Şikago fotoğrafları arıyordum.
Satışa çıkan bir kaça kutu vardı.
Ben en büyük olana girdim.
39 var. 39 verildi.
Sanırım 390 dolara almıştım.
Müzayede salonu bana fotoğrafçının adının Vivian Maier olduğunu söyledi.
Google'da aradım. Hiçbir şey çıkmadı.
Gerçekten hiçbir şey çıkmadı.
Bir ara vazgeçtim.
O gece birkaçına baktım.
Güzel şeylerdi ama kitabım için bir işe yaramazlardı.
Sonra da dolaba kaldırdım.
Ben bu kadar malzemeyi nereye koyacağım diye düşündüm.
Taramaya başlamamın sebebi buydu.
Bir yere giderken yolun ilerisinde bir nokta görürüm...
...ve onun ne olduğunu hemen anlarım. Böyle bir yeteneğim var.
Bir şeyi görünce ne olduğunu ve ne değerde olduğunu anlarım.
Kardeşimle ben bitpazarında büyüdük.
Babam bu işi yapardı. Onun babası da.
Kardeşimle beraber depo mezatlarına katılırdık.
O kazanırdı biz de boşaltırdık.
Tonlarca negatif atmışızdır.
Çünkü negatiflerin bir satış değeri yoktur.
Bu negatifleri bulduğumda da...
...ilk başta bu kadar iyi olduklarını anlamamıştım.
Sadece iyi olduklarını düşünmüştüm.
Bir kaç galeri ile görüştüm.
Nereye gideceğimi bilmiyordum.
200 kadar fotoğraftan oluşan bir blog hazırladım.
GÖNDEREN JOHN MALOOF
Flickr üzerinden link verdim.
Bunları ne yapabilirim? Size vermekten başka.
O mesajdan sonra ortalık coştu.
İnanılmaz! Paylaşım için sağol.
Gerçekten müthiş.
İnanılmaz! Teşekkürler.
Muhteşem bir keşif!
Bayıldım.
Sadece VAY! diyebiliyorum.
Ben de kalan parçaları bir araya getirmek için bu işin üzerine gittim.
MÜZAYEDE GECESİ
Sonra diğer kutuları satın alanları buldum ve o kutuları da satın aldım.
Böylece bütün negatifleri topladım. Bir negatif dağı oluşmuştu.
Tabii içinizden hep bu işin arkasındaki kişiyi tanımak istiyorsunuz.
Tek bildiğim isminin Vivian Maier olduğuydu.
Gazeteci miydi? Profesyonel fotoğrafçı?
Sonra tekrar ismini arattım, yeni bir şey var mı diye.
Ve sadece bir kaç gün önce yayınlanmış bir ölüm ilanı buldum.
...huzur içinde öldü...
Kutudaki malzemelerden adresini buldum.
Biraz rehber araştırmasından sonra...
...aradım ve dedim ki...
"Bende Vivian Maier'in negatifleri var."
Karşıdaki de "O benim dadımdı" dedi.
Dadısıymış.
Bir dadı neden...
...bütün bu fotoğrafları çeker ki?
Bana onun hakkında anlatmaya başladığı şeyler...
...çok garipti.
Onun yalnız birisi olduğunu söyledi.
"Bildiğimiz kadarıyla bir ailesi yok" dedi.
Hiç sevgilisi olmamış ya da bir çocuğu.
Ama çok anaç birisiymiş.
İyice merakımı çekmeye başladı.
Onda hiç eşyası olup olmadığını sorduğumda...
...bana onun eşyalarını bir depoda sakladığını...
... ve biriktirme hastası olduğu için onları atmak istediklerini söyledi.
"Sakın yapma" dedim.
"Anlamıyorsun, o bir biriktirme hastasıydı" dedi.
Çöp kamyonu getirdiklerinde yardım edebileceğimi söyledi.
"Eğer hoşuna giden bir şey olursa senin olsun" dedi.
Onun kim olduğunu bir an önce öğrenmek istiyordum.
Bu deri sandığı buldum.
Her tarafı bantlanmış, adeta banttan bir kutuya dönmüştü.
Bantları kestik ve açtık.
Ağzına kadar banyo edilmemiş filmle doluydu.
Bir teneke kutuyu aldım ve salladığımda tıkırtı sesi geldi.
Açtığımda içinde birkaç tane insan dişi çıktı.
Sahip olduğu ne varsa bir yerlere koyup saklamış.
Sanki her küçük şey için ufak bir saklama yeri var gibi.
Kuponlar, notlar...
...el ilanları, otobüs kartları, tren kartları.
Şapkaları, ayakkabıları...
...Paltoları, bluzları.
Binlerce dolar değerinde bozdurulmamış vergi iadesi çekleri.
GÜZEL ÇALIŞMALAR TAKDİR ETTİN Mİ?
GÜZEL OLSUN LÜTFEN.
100 bin civarı negatifim var.
Ayrıca 700 makara banyo edilmemiş renkli film.
2 bin tane de banyo edilmemiş siyah-beyaz makara.
Her şeyin düzenlenmesi, taranması ve arşivlenmesi gerektiğini anladım.
Ancak bunun altından tek başıma kalkamazdım.
"Acaba, müzeler yardımcı olur mu?" diye düşündüm.
Belki MoMA'ya götürebilirdim. Belki de Tate Modern'e.
Hepsine mektup yazdım.
Ve işte aldığım cevaplar.
Sayın Maloof, küratörlerin adına...
...MoMA Fotoğraf Departmanı'nı tercih ettiğiniz için teşekkür ederim.
Maalesef şu aşamada bu fotoğraflara müzemizde yer vermemiz mümkün değil.
O vakit...
...ben de kendi işimi kendim hallederim.
Bir sergi açmaya çalışırım.
Bir kitap yayınlarım.
Yapılması gereken bir ton iş vardı.
Kendimi buna mecbur hissediyordum.
İnsanların bu müthiş eserleri görmesini istiyordum.
Ve Şikago Kültür Merkezi ile bir sergi için anlaştım.
Sergiye katılımın şimdiye kadar gördükleri en yüksek katılım olduğunu söylediler.
Sonra da, hikâye aldı başını gitti.
VIVIAN MAIER'İ ORTAYA ÇIKARTMAK
GİZEMLİ FOTOĞRAFÇI
DADI'NIN SIRRI
Sokak fotoğrafçılığının tarihi yeniden yazıldı.
- Vivian Maier. - Vivian Maier.
- Karanlıktan çıkarıldı.
Öldükten sonra hayattayken olmadığı kadar ünlü oldu.
John Maloof hâlen Maier'in negatifleri üzerinde çalışıyor.
Benim görevim Vivian'i tarih kitaplarına geçirmek.
Fotoğrafları ilk gördüğümde üzerimde hoş bir sürpriz etkisi yarattı.
Şimdiye kadar keşfedilmemiş birisinin çalışmaları birdenbire ortaya çıkıyor...
...ve oldukça iyi görünüyorlar.
Özgün bir bakış açısı var...
...ve insan doğasını gerçekten iyi biliyor.
Fotografi... Sokaklar...
Bu tarz şeyler çok sık olmuyor.
Binlerce fotoğraf görüyorum. İnsanlar bakmam için her gün sitelerini gönderiyor.
Şöylece bakıp geçiyorum. Çoğunluğu vasat şeyler.
Ama Vivian'ın çalışmaları anında kalitesini belli ediyordu.
Samimi ve yapmacıklıktan uzak.
"İşte gerçek bir fotoğrafçı" diye düşünüyorsunuz.
Harika bir gözü var.
Ve müthiş bir kadrajı.
- İşte... ilk defa anlamadığım bir... - O bir inşaat işçisinin çamurlu poposu.
Aman Tanrım!
Mizahi bir yanı var.
Ve trajik bir yanı.
Harika.
Çocuk fotoğrafları çok güzel.
Müthiş bir ışık ve mekân duyusu.
Onda hepsi varmış.
Çok üretken miymiş? Çok çekim yapmış mı?
Tahminen 150 bin kadar negatif var.
Çok çekmiş.
Çalışmalarını kimseye göstermemiş mi?
Benim de anlamaya çalıştığım bu. Muhtemelen hayır.
Bence insanlar onun çalışmalarını bayılırdı.
Robert Frank'in bir versiyonu bile diyebilirim.
Lisette Model...
Helen Levitt gibi, kesinlikle.
Diane Arbus'un sokak portreleri gibi.
İstese çok meşhur bir fotoğrafçı olabilirmiş.
Tuhaf olan bir şeyler var.
Kayıp bir puzzle parçası var sanki.
Harika.
Vivian'ın neden bunları çektiğini gerçekten çok merak ediyorum.
Onu saplantılı bir derecede, bu kadar çok fotoğraf çekmeye iten şey neydi?
Neden kimseye göstermedi?
Tüm eşyalarını açmaya başladım.
Bir ipucu arıyordum.
Aldığı makbuzlarda falan.
Ama makbuzların hepsi 70'li ve 80'li yıllara aitti.
Ve 70'li 80'li yıllarda Şikago'da telefon kodu yoktu.
Ben de olası tüm kodları ekleyerek bütün numaraları aramaya başladım.
773, 312, 708, 847, 630, 815...
Hiç San Franciscolu bir aileye dadılık yapmış mı?
- Evet. - Aman Tanrım.
Evet, yan binada oturuyordu.
Vivian Maier'i tanıyorum çünkü o benim dadımdı.
Yaklaşık dört yıl kadar.
Hizmetçilik ve bakıcılık yapardı.
Vivian benim dadımdı.
Annem için bir bakıcıya ihtiyacımız olduğunda, Vivian hayatımıza girdi.
Onu görünce ilk düşündüğüm şey...
...kız kardeşimin çocukları için böyle bir bakıcıyı nereden bulduğu idi.
Hatırası olan şeyleri saklamak gibi bir saplantısı vardı.
Sakladığı her şey onu daha iyi anlamama yardımcı oluyordu.
Vivian'ın kaydettiği onlarca ses kaseti var.
Gazeteye ilan verdiğimden beri...
...bir kaç tane tuhaf telefon geldi.
Benimle çıplak mülakat yapmak isteyen bir kaç ahmak.
Yaklaşık 15 metrelik 16mm film var.
Phil Donahue'ye ait fotoğraflar buldum.
Evdeyken, köpeğini gezdirirken, yemekteyken...
Winnetka, Illinois'de yaşayan dört çocuklu bekar bir babaydım.
Sonra Vivian geldi.
Onunla akşam yemeğinde buluştuk ve bakıcı olması için görüşme yaptık.
Benim fotoğrafımı çekti.
İki ayağı bir pabuçta yaşayan birisiydim.
Her gün yapmam gereken bir programım vardı. Bazen de iki.
Hiç bir sorun istemiyordum. Tek istediğim temiz çoraplardı.
Bir seneye yakın bizimle kaldı.
Bir fotoğrafı çekişini hatırlıyorum.
Çöp kutusunun içini.
Onun da Picasso gibi gülen şu tiplerden birisi olduğunu düşündüm.
Ne yaptığını bilmiyordum. Bunun için vaktim de yoktu. Deli olduğunu düşünmedim.
Vivian kendi portrelerini de çekmişti.
Kafamda onun hakkında nasıl bir görüntü vardı bilmiyorum...
...ama kesinlikle böyle bir görüntü yoktu.
Bize sıradışı gelmişti.
Büyük bir palto giyer ve fötr bir şapka takardı.
1925 yılından kopup gelmiş gibiydi.
Vücut hatlarını her zaman gizlerdi.
Kalın elbiseler giyerdi. Ve o meşhur botları.
Ordu Botu denilen botlardandı.
Çok uzun birisiydi.
İki metre vardı.
- Yok artık! - Gerçekten uzundu.
- 1,75 gibi bir şeydi. - 1,85 vardı.
- Erkek gömleklerini severdi. - Erkek gömleği giyerdi.
Kesimi daha iyi derdi.
Düz ve küt kesilmiş saçları vardı.
Saçlarının bir kısmı hep havaya dikilirdi.
Şimdi geriye baktığımda, 50'lerin Sovyetler Birliği'ndeki...
...kadın fabrika işçilerini andıran bir giyim tarzı olduğunu görüyorum.
İşte böyle yürürdü.
Kollarını böyle sallardı. Sanki bir tür Nazi yürüyüşü gibi.
Onu bisikletten bozma küçük bir motosiklette görebilirdiniz.
Bazen düşünüyorum da...
...Batı'nın Kötü Cadısı gibi görünüyordu.
Makinesi her zaman boynundaydı.
Makinesi hep boynunda asılı olurdu.
Şu büyük makinelerden birisi vardı. Şöyle dörtgen şeklinde.
Rolleiflex. Kapağını kaldırır ve vizörüne tepeden bakardın.
İkiz mercekli bir Rolly için yanıp tutuşurdum.
Ve onda bir tane vardı.
Makinesine baktığımda oldukça eski gibi görünüyordu.
Rolleiflex makineleri gizli çekim için harikaydılar.
Çünkü başınıza kadar kaldırıp kimsenin dikkatini çekmezdiniz.
Onları şu şekilde aşağıda tutarak görüntülüyordu.
Makine alt açıdan çekiyordu.
Bu da fotoğraflarına ihtişamlı bir hava katıyordu.
Bir adamın fotoğrafı var. Sokaktaki sıradan bir adam.
Fakat onda güç ve asalet var.
Orada öylece dikiliyor ve ona bakıyor.
Gözlerinin doğrultusuna bakarsanız, onun gözlerinin baktığını görürsünüz.
O da muhtemelen kafasını eğmiş ve vizörden ona bakıyordu.
O Vivian'a bakarken deklanşöre basmış.
Sokak fotoğrafçıları girişken insanlardır ve sokağın havasını iyi bilirler.
Halkın arasına kolayca karışırlar.
Ama girişken olmakla beraber, tuhaf bir şekilde, yalnız insanlardır da.
Gözlemlersin, kucaklarsın ve alırsın ama geride kalıp görünmez olmaya çalışırsın.
Kendinden bahsetmeyi sevmezdi.
Tanıdığım bazı insanlar çok açıktır.
O öyle değildi. İçine kapanık birisiydi.
Bizim evin üçüncü katında, çatı arasında kalırdı.
Benden istediği ilk şey kapıya kilit takmamdı.
Böylece kendi alanını güvene alabilirdi.
Sağlam bir kilitti.
Gizemli birisiydi.
Odasına açılan kapıyı asla açmamamı söylerdi.
Yeterince kalıplı birisi olduğum için benimle arkadaş olduğunu düşünüyorum.
Onun kutularını taşıyabilecek kadar güçlüydüm.
Bir keresinde arabamın yayını kırmıştım.
Sanırım bu ne kadar ağırlık taşıdığım hakkında size bir fikir verebilir.
Hayatını da yanında getirdiğinden bahsetmişti.
Bu kutuların sayısını açıklıyordu.
Biz de "Sorun değil, garajımız var" demiştik.
Odanın kenarında bir sedir vardı. Hani şu üzerine yatılan sedirlerden.
Onu tepeleme kutularla doldurmuştu.
Onları garaja kaldırdık.
Neyse ki garajımız iki arabanın olduğu iki buçuk araçlık bir garajdı.
- Bu sayede biz de... - Böylece iki araçlık olmuştu.
İki küçük arabalık bir garaj olmuştu.
Tabii ki biz kutuların ne kadarında fotoğraf olduğunu hiç bilmiyorduk.
- Ve ne kadarında... - John bilir.
O kadar çok kutusu vardı ki.
Böylesi mükemmel eserleri neden istiflediğini bilmek isterdim.
Yani, neden paylaşmak istemezsin ki?
Kimse görmeyecekse fotoğraf çekmenin ne anlamı var ki?
Çok yazık, gerçekten. Gerçekten yazık.
Tüm resimlerinin gösterilmesini isteseydiniz...
...bir sandalyeye bağlayıp ağzını da bantlamanız gerekirdi ki...
...konuşup da hayır diyemesin.
Besbelli ki, çok yaratıcı bir kadınmış. Bu incitici bir durum olmalı.
Bir hizmetçisiniz.
Yerleri sil, öğlen yemeğini hazırla ve akşam yemeğini yap...
...çocuklara dadılık yap.
En eski fotoğraflardan bazıları 1951 yılına ait.
Bir tanesinin arkasında "The Walkers, Southampton" yazıyor.
Büyükannemlerin evinin fotoğrafını görünce çok şaşırdım.
Biz oraya "Tides' End" derdik.
Böyle yıkık dökük görmek çok garip.
İZİNSİZ GİRİLMEZ
Buralar hep çiçekti.
Yemeğimizi burada yerdik, çayımızı burada içerdik...
Harikaydı.
Vivian muhtemelen yazlarını bu şekilde geçiriyordu.
New York'un dışında dadılık yaparak...
...bir aileyle ve çocuklarıyla kalıyordu.
O günlerde babamız New York'da çalışıyordu.
Cumaları trenle gelir, Pazarları da dönerdi.
Çok bir değişiklik olduğunu sanmıyorum.
Bugün sahile gitsen ve kumsala insen...
...orada yine dadıları görebilirsin.
Bazıları ABD'de yaşamanın bir yolunu bulacak kadar şanslı.
Bana yardımcı olan kızın burada beşinci veya altıncı senesi.
- Adı ne? - Olivia.
Çok tatlı birisi. Onu gerçekten çok seviyorum.
O çok az İngilizce biliyor, ben de çok az İspanyolca.
Gayet güzel anlaşıyoruz.
APTAL BEYAZLAR Michael Moore
Bir kaç arkadaşı olduğunu yazmış.
Onlardan birisinin ben olduğumu düşünüyorum.
Onu çok severdim. Olağanüstü birisiydi.
1962.
Highland Park'da yaşıyordum. Küçük çocuklarım vardı ve genelde evdeydim.
Kızlarımdan birisi oradaki oğlanlardan birisi ile arkadaştı.
Çocuklar sürekli birbirlerinin evlerine girip çıkardı.
Kız da oğlanı eve getirmek istedi.
Çocuklarla aramız iyiydi. Sürekli etrafımızda dolanırlardı.
Ben çok rahat, evi herkese açık birisiydim.
Fazla kural yoktu.
Sokakta ölme yeter.
Çocukları çok severdi. Çocuklar da onu.
Çocuklar için mükemmel birisiydi.
Sanırım herkesi de çocukları sevdiği kadar seviyordu.
- Tak Tak! - Kim o?
- Elma. - Hangi Elma?
- Tak Tak Elma! - Kim o?
- Elma. - Tak tak!
- Kim o? - Tak tak!
Tak tak kim?
Bu saçmalığı bırakıp, gidip elmalı komposto yapacağım.
Aman Tanrım! Pekâlâ, Beyler.
Bence gençliğinde çok hayat dolu ve muhteşem bir insandı.
Yani, çok tatlı birisi olmalı.
Çocukların onu taparcasına sevmesini anlayabiliyorum.
Çünkü anne babalarıyla normalde yaşayamadıkları...
...her türlü macerayı onunla yaşayabiliyorlardı.
Hayat onunlayken çok daha heyecanlıydı.
Çocukların nasıl vakit geçirmeleri gerektiği konusunda çok sabit fikirliydi.
Genelde onunla beraber dışarıda vakit geçirirlerdi.
Bebek arabasına bebeği ve çantasını koyardı. Ve iki elinde birer çocuk...
...o şekilde dışarıya çıkarlardı ve her zaman yaptıklarını yaparlardı.
Evaston'un aşağısında Marshall Field's vardır.
Onun ilk katında bir şekerci vardı.
Her zaman ilk gittikleri yer orası olurdu. Çünkü bedava tadımlıklar olurdu.
Kendisi de büyük bir zevkle bedava şekerlerin tadını çıkarırdı.
Böyle avuç avuç...
Naneli Frango çikolatası dolu tepsiyi çantasına boşaltırdı ve uzaklaşırdı.
Sonra oraya gitmeyi birden bıraktık.
Sanırım Marshall Field's'e girmesi yasaklanmıştı.
Çıplak vitrin mankenlerinin fotoğrafını çekmek için...
...ne kadar uğraştığını çok net hatırlıyorum.
Kimisinin başı yoktu, kimisi yere devrilmişti.
Muhtemelen muhteşem fotoğraflardı.
Ama sokağın köşesinde dikilen ve çıplak vitrin mankenlerinin fotoğrafını...
...çeken bir kadını bekleyen çocuğun gözünde, bitmek bilmeyen bir vakitti.
Sonra ara sokaklara gidip döküntü şeyler aramaya başladılar.
Çünkü bu onun çok hoşuna gidiyordu.
Eve elinde metal parçalarla, eski mobilyalarla gelirdi.
Biz de bakardık.
Bu sanat mı? Bu sanat değil mi? Bu da ne? Bak bu işe yarayabilir.
Bu daha sonra lazım olur.
Kardeşim Robbie okula bisikletiyle giderdi.
Bir keresinde bir araba çarpmıştı.
Robbie yolun ortasında yatıyormuş ve ambulansın gelmesi bekleniyormuş.
Bana der ki, bilmiyorum ne kadar doğru.
O yerde yatarken Vivian'ın onun fotoğraflarını çektiğini söyler hep.
"Robbie iyi misin?" gibi bir şey değil bu. Daha çok "Hey, güzel kare" gibi bir şey.
Annem gelip de kardeşimi sokakta yatarken gördüğünde...
"Ben de köpeğe çarptılar sandım" demişti.
Annem Vivian'a patlamak üzereydi.
Ben ise "Vivian işte, her zamanki gibi fotoğraf çekiyor" diye düşünmüştüm.
Dönemin politik ve sosyal gündeminin de farkındaymış.
Bu kamerayı alır, süpermarkete gider ve kuyruktaki insanlarla konuşurmuş.
- Selam, Carl. - Selam.
Seni kameraya alıyorum.
Tüm bu siyasi gündemle ilgili söylemek istediğin bir şey var mı acaba?
- Yani... - Nixon hakkında falan.
Bence tüm bu olanlar, ülkenin menfaatine.
Gelecekteki siyasetçilere bir ders olabilir belki.
Aynen öyle. Aynen öyle.
- Suçlamalar için ne diyorsun? - Çekiyor musun?
- Evet, haydi. - Bilmiyorum.
Bir fikrin olmalı.
Kadınların söyleyecek bir fikri olmalı diye umut ediyorum. Haydi.
Çektiği bir film var. Üzerine not düşmüş.
Şöyle diyor, Şikago, 1972. Anne ve bebeği cinayeti.
Markette bulunan bebek bakıcısı ilanı sonrasında gelen kaybolma ve ölüm.
BANLİYÖ KIZININ HUNHARCA KATLİ Polis İki Soyguncu Tarafından Vuruldu
Sonra süpermarkete doğru yürüdüğünü görüyorsunuz.
Bebek bakıcısının izini sürüyor.
Komşulara doğru yürüdüğünü görüyorsunuz.
Cinayetin işlendiği yer burası mı acaba?
Cenaze evine gidiyor.
Sanki bir gazeteci gibi.
Ama gazeteciler bunu halka göstermek için yapar.
Halk neler olduğunu bilsin diye yapar.
O ise sadece yapmış.
Sene 1977, Arabamla Sheridan yolunda gidiyordum.
Birisinin otostop çektiğini gördüm. Çoğu insan yapar bunu.
Meğerse o Vivian Maier'miş.
Vivian ile 1972 senesinde tanıştım.
Northwestern'de okuyordum ve dil laboratuvarında çalışıyordum.
Laboratuvara acayip tiplerin gelmesi gayet sıradan bir şeydi.
Fransızdı ama aksanını hemen hemen kaybetmişti.
O zamanlar, uydurma Fransız aksanı beni çok etkilemişti.
Bazıları aksanının uydurma olduğunu söylerdi.
Bu doğru değil.
Ben dilbilim mezunuyum. Doktoram da dilbilimi üzerine.
Gerçek şu ki; bu uydurma bir aksan.
"Mahşerin Dört Atlısı" filmini izledim.
Muhtemelen bir hiç uğruna değildi, yaptıkları...
Konuşmasında kıvrak bir ezgi var. Şunun gibi...
"Ne yapmamı istediğini gerçekten bilmiyorum ama yapman lazım. Her şey yoluna girecek."
Sesinde bir dalgalanma vardı.
- Anlatabiliyor muyum? - Evet aynen.
Sesli harflerin üzerinde Fransızca'ya göre gereğinden fazla duruyordu.
Yüksek lisansımı Fransızca'daki sesli vurguları üzerine yaptım.
Yani bu işten biraz anlarım.
Bence, İngiliz aksanını geliştirmek isteyen birisinin...
...Fransız aksanını bir miktar yitirmesi ile oluşmuş bir aksan.
Tezlerimin bir kopyasını görmek istemezsiniz.
- Aslında... - Hayır, gerçekten istemezsiniz.
Ona adını sordum. Biraz duraksadığını hatırlıyorum.
Ve sonra "Bana Smith de" dedi.
Gerçek ismini söylemek istemediği çok açıktı.
Çok tuhaf.
Bizim müşterilerimizden birisiydi.
Boynunda bir ağrısı vardı.
Bir yıl kadar uğraştık onunla.
"Adın ne?" diye sormuştuk.
"Söylemem."
"Ama böyle ismini bilmeden devam edemeyiz."
"Pekâlâ, Bayan V. Smith."
Bayan Smith'miş, çok komik.
Bayan V. Smith'in gerçek adı olmadığı apaçık ortadaydı.
Biz de demiştik ki, "Tamam, telefon numarası?"
"Telefonum yok."
"Peki size ulaşmamız gerekirse, nasıl ulaşacağız?"
"Ulaşmayacaksınız."
Neden bize uydurma bir isim vermişti?
Biz bunun hakkında sizin kadar çok düşünmedik.
İsmini hep farklı yazmış.
B ile yazdığı var.
Maier'in olası bütün kombinasyonlarını kullanmış.
M-E-Y-E-R. M-A-I-E-R. M-A-Y-E-R.
Biz ona hep Bayan Maier derdik.
Maiers miydi yoksa?
"Bana Viv de" derdi.
Biz ona hiç Viv demezdik.
Vivian.
- Kimse Viv demez miydi? - Hayır. Vivian.
İnsanlara gerçek ismini söylemeyi neden istemezsin ki?
Bunu ona sorduğumda aldığım cevap, hiç unutamadığım bir diğer şeydir.
"Bir tür ajanım."
Aynen böyle dedi. Yüzü ve sesi bugün bile aklımda.
Öyle garipti ki.
Ancak ajan olmayan birisinin söyleyebileceği bir laf bu.
Neden böyle dedi ki?
Adın ne bu arada? Konuştuğumuz kişinin kim olduğunu bilmek zorundayız.
Senin ki ne?
Ben gizemli kadınım.
Belki de başka birisi olmayı istiyordu.
Çoğumuz isteriz bunu.
Eğer bebek bakıcılığı yapmasaydı...
...hayat tarzı daha anlaşılabilir olurdu.
Asıl soru, onun neden böyle bir iş yaptığı.
Onun zekâsında ve düşünce yapısında...
...tüm bunları gizli tutmasını sağlayan çok kıymetli bir şeyler var.
Vivian onu böylesi düşük ücretli bir iş için tutan işverenleri tarafından...
...tabiri caizse, hor görülmüş olabilir.
O yoksullukla özdeşleşmişti.
Söylediğine göre hiç doktora gitmemiş, hiç sağlık sigortası olmamış.
"Bunları dert ediyor musun?" diye sorduğumda...
"Fakirler ölmek için fazla fakirler" demişti.
New York'a ilk geldiğinde çalışmak için...
...çok kötü şartlardaki bir konfeksiyona gittiğini söylemişti.
Bir gün, dışarıda olup güneşi görebileceği bir şeyler yapmak istediğini fark etmiş.
Ve böylece dadılık yapmaya başlamış.
Ona bir miktar serbestlik vereceğini düşünmüş.
Başka birisi ona bir korunak vermiş oluyordu.
Geçinmek için çok ağır şartlarda çalışması gerekmiyordu.
Böylece fotoğraf için de vakit ayırabiliyordu.
1959.
Vivian işverenlerine şöyle dedi.
"Dünya seyahatine çıkacağım. Sekiz ay içinde dönerim."
VIVIAN MAIER'İN GEZİ PROGRAMI
Bangkok, Hindistan, Tayland...
Mısır, Yemen... Hepsine gitmiş.
Tüm Güney Amerika.
Yalnız seyahat ediyormuş.
Sadece o ve kamerası.
Dünya seyahati ile ilgili binlerce fotoğraf var.
Sizce Vivian tanınıyor olmaktan hoşlanır mıydı?
Bilmiyorum. Sanmıyorum.
Bence o çok daha özel birisiydi.
Eğer bunu görseydi, kendini mahremine girilmiş hissedebilirdi.
Ortaya çıkmak istemeyen birisinin çalışmalarını ortaya çıkardığım için...
...biraz rahatsız ve suçlu hissetmek dışında elimden bir şey gelmez.
O bir kapalı kutuydu.
Bence sanatsal çalışmalarının onurlandırılmasını isterdi.
Ancak ilgi odağı olmak isteyeceğini hiç sanmıyorum. Sanmıyorum.
Eğer bilseydi, bunun olmasına asla izin vermezdi.
Hayır, kesinlikle izin vermezdi. Onlar onun bebeği gibiydi.
Bebeklerini afişe etmezdi.
Bana kalırsa, fotoğraflarının tozlu kutular içinde yok olup gitmesini istemezdi.
Bence bu fotoğrafları bakılmaları için çekti.
Onun gizemli kişiliği, çalışmalarından daha ilginç geliyor bana.
Hakkında daha çok şey bilmek isterdim.
Çalışmaları sayesinde siz bunu yapabilirsiniz.
Nereden geldiği ve geçmişi hakkında size hiçbir şey anlatmadı mı yani?
Hiç bir şey bilmiyor musunuz? Kimse merak etmedi mi?
Hayır. Pek sayılmaz.
Vivian hakkında bir şey biliyor musunuz?
- Ailesi, geçmişi? - Hayır.
İnanılmaz, değil mi? Birisi ile on yıl arkadaşlık ediyorsunuz...
...ve hakkında tüm bildiğiniz işte bu kadar.
Biz onu hep Fransız sanıyorduk. Şimdi biliyoruz ki, Avusturyalıymış.
Alsace-Lorraine mi ne, öyle bir yerdenmiş.
- O New Yorklu. - New Yorklu mu? Nasıl yani?
- New York'da doğmuş. - Öyle mi?
- New York'da doğmuş. - Hayır. Gerçekten mi?
Avrupa doğumlu sanıyordum. Fransız olduğunu sanıyordum.
Fransız aksanı nereden geliyor peki?
Ulusal Arşiv New York
Vivian nereli?
New Yorklu. 1 Şubat 1926 doğumlu.
Profesyonelce söylemem gerekirse...
...geçmişte yaptıklarımla kıyasladığımda bu yapılması en zor işlerden birisi oldu.
Ailelerin yerleştikleri yerlerde genelde bir tutarlılık olur.
En azından kamu kayıtlarında onlar hakkında kayıt bulabilirsiniz.
Bunda işe yaramaz. Tüm aile tam bir sır perdesi.
Vivian Maier hakkında sadece birkaç şey biliyoruz.
Hiç evlenmemiş.
Ne kocası ne de çocuğu var.
Annesi de babası da ölmüş.
Bir abisi var. Ki muhtemelen o da ölmüştür.
Hepsi çok müstesna kişiler.
Hiçbirisi ailesinin geri kalanı ile bir şeyler yapmak istememiş.
Hiçbirinin, ailenin diğer üyeleri ile bir bağlantısı olmamış.
Bir tane halası var. Vasiyetinde her şeyini bir arkadaşına bırakmış.
Ailesine değil, arkadaşına. Nedeni ise şu.
Şöyle diyor, aynen vasiyetten okuyorum.
Kendimce çok iyi bildiğim sebeplerden dolayı...
...akrabalarımdan hiçbirisine bir şey bırakmıyorum.
Mal varlığımı birkaç tane yakın arkadaşıma bırakıyorum.
Alma'nın öldüğü 1965 senesinde, Vivian onun hayattaki tek kız yeğeni.
Alma'nın sorunu her ne idiyse, onunla birlikte mezara gitti.
Vivian'ın babası çok erken ölmüş.
Nüfus kayıtları Vivian'ın annesiyle beraber yaşadığını gösteriyor.
Ama bir süre de Fransa'da yaşadığını bilmiyordum. Annesi oralıymış.
Benim tahminim Fransa'da bir ailesi olduğu yönünde.
Çünkü 1949'a ait fotoğraflar ve 1959'a ait fotoğraflar...
...aynı köyde çekilmiş.
Bu nedenle, aynı yere döndüğünü biliyorum.
Fransa'ya ait bütün malzemelerini incelemeye başladım.
Fransa'daki fotoğraflarına bakmaya başladım.
Küçük kasabalara, kilise kulelerine ve onların nasıl göründüklerine baktım.
İnternette Fransa'daki küçük kasabaları araştırdım ve kuleleri eşleştirmeyi denedim.
Bu parmak izi eşleştirmesi gibi bir şey.
En azından yaşadığı kasabalardan birini bulacağımı biliyordum.
Buldum.
Saint-Bonnet'deki Saint-Julien.
Saint-Julien, Fransız Alpleri'nde hayvancılıkla uğraşan küçük bir köy.
Nüfusu 250.
Onun küçük köyünü bulduğunuz için size gücenebilirdi.
"Bu sizi ilgilendirmez."
"Tanrım, Tanrım!" diye bağırabilirdi.
"Neden yaptı ki bunu?"
Nedense, Vivian hakkında daha fazla bilgi bulabilmek için merakım giderek artıyordu.
Bir sanatçıyı ortaya çıkarıyorum.
Eğer bu devasa kaya parçasını çeviremeden bırakırsam...
...oraya gitmemiş olmam bir hata olurdu.
Saint Julien Belediye Başkanı
Onu hatırlayanlar, onu hatırlıyorlar çünkü o çok farklı birisiydi.
1950'lerde ayinler ve düğünler hariç, kimse fotoğraf çekmezdi.
Vivian Maier...
...kendini Champsaur'un yollarına vurur...
...tepelere doğru çıkardı.
Ya da çalışanların yanına giderdi.
Bunlar yaptıklarından bazıları.
Garipti.
Vivian Maier ile yakınlığınız nedir?
Onun hayattaki son kuzeniyim.
Sylvian, bize gösterebileceğin fotoğraflar var mı?
Tabii ki var.
Büyükbabam.
Büyükbabalarımız kardeşti.
- Bunu Vivian çekti. - Emin misin?
Yüzde yüz eminim. Aynısından bende de var.
Vivian çekmiş bunu. Onun baskısı.
- O daha iyi bilir. - Doğru.
"Sevindin mi?" diye soruyor.
Onun kutu kamerası.
Bende de bir benzeri var.
- Hayır annesinin kamerasıymış. - Vivian'ın annesinin mi?
- Evet.
Bu Sylvian, bu da Vivian.
- Bu Vivian mı? - Evet.
Vivian'ın eşyaları arasında bulduğum bir diğer şey de bir mektuptu.
Fransızca yazılmıştı ve Fransa'daki fotoğraf stüdyolarından bahsediyordu.
O mektup sizde olamaz.
- Mektup bu. - Oğlum okusun.
- Sen de okuyabilirsin, bak böyle. - Tamam.
Mektup şöyle başlıyor. "Sayın Bay Simon..."
Evet, benim babam bu.
Sık sık benim için posta kartlarına bastığın eski Champsaur fotoğraflarına bakıyorum.
Bu muhteşem manzaralara bayılıyorum.
Bana seni hatırlatıyorlar.
Benim sorunum da bu işte.
Aramızdaki mesafeleri hiçe sayarak beraber çalışmamızı çok isterdim.
Seninkiler gibi eserlerim olsun istiyorum ama senin de söylediğin gibi, zor birisiyim.
Belki de çektiklerimi basman için sana gönderebilirim diye düşündüm.
Yeni Rolleiflex makinemle çektiğim, yığınla güzel fotoğrafım var.
Amerika'ya döndüğümden beri bir sürü şey denedim.
İtiraf etmeliyim ki, hiç de fena değiller.
Az önce yığınla dediğimde, gerçekten bir yığından bahsediyordum.
Notta da belirttiğim gibi parlak değil yarı-parlak bir baskı tercih ediyorum.
PARLAK OLMASIN! MAT OLSUN
Parlaklığı kaldır. Mat yap, aydınlık bas.
Diğer posta kartlarımdaki gibi kaliteli kâğıt kullan.
Ve son olarak...
...fikrim hakkında ne düşündüğünü bilmek isterim.
İlk başlarda, Vivian'ın fotoğraflarını kimin basacağını veya...
...kimlerin göreceğini hiç umursamadığını düşünüyorduk.
Bu mektup, bunun aksini ispatlıyor.
Vivian iyi bir fotoğrafçı olduğunun ve eserlerinin kalitesinin farkındaydı.
Onları insanlara göstermek istemişti.
Hayattayken bunu yapma fırsatı olmadı ama biz şimdi bunu gerçekleştiriyoruz.
Taramaları kendim yapmayı bıraktım çünkü baş edemiyordum.
New York'ta bir stüdyo ve teknisyenleri bu işle uğraşıyor.
Pazartesi'nden Cuma'ya, Saat dokuzdan beşe çalışıyorlar...
...ve haftada birkaç bin kadarını hallediyorlar.
Siyah-beyaz filmler üzerinde ben çalıştım.
Bitirmem gereken birkaç yüz film kaldı geriye.
Çok çetrefilli ve incelik isteyen bir iş. Doğru formülü tutturmanız gerekiyor.
Ve bunun için tek bir şansınız var.
Sihir gibi.
Hangilerinin basılmasını isterdi...
...hangilerini seçerdi veya düzeltirdi, bilmiyoruz.
Vivian'ın kendisinin bile hiç görmediği fotoğraflarını görüyoruz.
Galeri Sahibi: Bana geldiklerinde, ölmüş biriyle ilgili...
...bir projeyi kabul etme konusunda pek emin değildim.
Galeri için uygun olmadığını düşündüm.
Burası fotoğraflarımızı sakladığımız yer.
Burada tahminen 25-30 bin adet fotoğraf var.
Çoğu müzede bile bu kadar fotoğraf yok.
Vivian Maier, bu sektörde daha önce beraber çalıştığımız fotoğrafçıların...
...belki de hepsinden daha fazla ilgi çekmiştir.
Kurumlarla çalışmaya uğraşmak büyük bir problem.
Problem şu ki, sanat dünyası hâlâ Vivian'ın çalışmalarını kabul etmiş değil.
Müzeler genelde sanatçıların hayatta iken kendilerinin yaptığı...
...son ürünlerle, yani baskılarla ilgileniyorlar.
Sanatçılardan sonra üzerinde oynanmış eserleri istemiyorlar.
Bu çok saçma, çünkü Gary Winogrand'ın henüz banyo edilmemiş tonla filmi var.
Ama onları banyo ediyorlar.
Eugene Atget'in eserleri öldükten sonra basıldı. Sonra da MoMA tarafından alındı.
Bu çok sinir bozucu. Daha önce defalarca yapılmış...
...ama Vivian olunca kimse yapmıyor.
Kendi yaptığı bazı baskılar var.
Ama büyük çoğunluğu pek başarılı değil.
O usta bir fotoğrafçıydı ama baskı almak onun alanı değil.
Bu işler böyledir. Cartier-Bresson baskıdan nefret ederdi.
Robert Frank iyi bir baskıcı değildi. Bu işi başkasına yaptırırlardı.
Baskı için birisini tutarlardı.
İyi eser, iyi eserdir. Onları sanat eseri yapan budur.
Onun eserlerinin dünyaca kabul görmeye ihtiyacı yok.
Bunlar yeni baskılar mı?
Bunlar harika. Gösterdiğin için teşekkürler.
Onlar senin zaten.
Bu işte ilerlemenin tek yolu bu işten para kazanmaktır.
Baskıları satmak da bunun bir parçası.
Tabii ki, ona ödeme yapmayı çok isterdim.
Ama o artık aramızda değil. Yapabileceğim bir şey yok.
Para sıkıntısı hep vardı.
O para işini görürdü. On yıl erken keşfedilmemesi çok acı.
Marble!
Evet, siz ikiniz.
İşte o fotoğraf. Bayan Maier köşede.
Ben ona Vivian demezdim. Çünkü...
...öyle derseniz, çok fena haşlardı.
Ne sadece Bayan ne de Vivian. O Bayan Maier idi.
5 yaşımdan 11 yaşıma kadar dadılığımı yaptı.
Hatıra defterimde tam tarihler belli.
67 Mart'ından hemen hemen 74'e kadar
Inger ve ben çok yakın arkadaştık. Haliyle Bayan Maier'le çok vakit geçirirdim.
Bizi alıp kenar mahallelere götürürdü. Tüm yolu yürürdük.
En kötü yanı da, çok hızlı yürümesiydi.
Küçük bacaklarımızla ona yetişebilmek için koştururduk.
Kolunu aynen böyle sallardı.
Adımları çok büyüktü.
Inger yavaşlaması için yalvarırdı.
Ama yanında sürüklenmeye devam ederdi.
Zavallı.
Her şeyin fotoğrafını çekerdi.
Bir şey görürdü.
İlgisini çeken herhangi bir şey.
Kamerasını açar...
Odaklar...
Yoksul insanlardan kendisine poz vermelerini isterdi.
- İnsanlara poz verdirmezdi. - "Dur öyle, bekle" falan derdi.
Yöntemi buydu.
- Yoksul mu gördün? - Çek hemen!
- Ya da biri mi ağlıyor? - Bas düğmeye!
Onlar da böyle tabii. "Tanrım, ne yapıyor bu kadın böyle?"
Makinesini kafasına geçireceğiz diye şakalaşırdık. Çünkü bizi çok utandırırdı.
Kabaca bir dayatmaydı.
Eminim kendileriyle bir şekilde dalga geçildiğini düşünüyorlardı.
Fotoğraf çekmese şaşırırdım.
Annem daha sonra, Bayan Maier'in beni yoksul mahallelere götürmesini yasakladı.
Gazete okumayı severdi. New York Times alırdık ve o onu her gün okurdu.
Onun gözü hep garip, sıradışı, korkunç haberlerdeydi.
Sevimli ve sıradan şeyler pek ilgisini çekmezdi.
Parkta 3 Kadını Öldürdüğünü İtiraf Etti
Kafayı yemiş kişilerin olduğu başlıkları severdi.
Hikâyeleri okuyup okuyup "Ben sana demiştim" derdi.
"Ben demiştim."
Adamın birisi karısını öldürür ve yakalanır. "Ben demiştim. "
Yani, insanların çılgınlıklarını ortaya çıkaran tarzda şeyler.
öldürmesine yardım etti
tacizci babalarını öldüren iki çocuk serbest
tecavüz
Çocuğa Cinsel İstismar
Tacize Uğrayan Kadın
Tecavüz
Kurban
Şiddet İstismar
Onun eserlerine bakarsanız, hayatın acı yanlarını görebilirsiniz.
Yaşamın uyumsuzluğunu ve insan hayatının iticiliğini.
Ufak tefek sorunlar hep olurdu.
Olduğu gibi birisiydi.
Çok ince bir şekilde sürekli laf sokardı bana.
Her zaman.
Harçlığımı aldığım gibi hediyelik eşya mağazasına giderdim.
Ne kadar küçük şirin şey varsa alırdım. Gökkuşakları falan...
Camdan biblolar.
Viv biblo koleksiyonumdan nefret ederdi.
Büyük bir paspas kovası alır sıcak sabunlu suyla doldururdu. Bir de amonyak koyardı.
Çok keskin bir amonyak kokusu olurdu. Kovaya yaklaşamazdınız bile.
Bu kadar amonyağı ancak çok çok kirli bir şeyleri temizliyorsanız kullanırsınız.
Kolunu uzatır...
...ve bibloların hepsini kovaya sürüklerdi.
Ne var ne yok hepsi birbirine girerdi. Kırılanlar, dökülenler...
Amonyak içinde boğulurdu hepsi.
Ben hayatta başıma gelen her şeyi sessizce ve anlayışla karşılamışımdır.
Erkek kardeşim ise dışa vururdu.
Vivian'ın onun kişiliğiyle baş edebilmesinin makul bir yöntemi olduğunu sanmıyorum.
Bir nevi, sepetlerdi bizi.
Hep beraber yürürken, birden bir ara sokağa dalardı ve biz de kaybolurduk.
Sonunda polis bulurdu bizi.
Sanırım bizi korkutmaya çalışıyordu.
Polisin nasihatini hatırlıyorum. "Bakıcınızın yanından ayrılmamalısınız."
Ben de "Hayır, hayır!" derdim. "O bizim yanımızdan ayrıldı!"
Bazen kazalar olurdu...
...bir kaza olmadığını bilirdim, herkes gerçekten bir kaza olmadığını bilirdi.
Birdenbire bodrumdan gelen bir çocuk çığlığı duyulur. Kapı çarpılır, ışık kapanır...
Bu tarz şeyler işte.
Pisliğin tekiydi. Başka nasıl söylenir bilmiyorum.
Karanlık tarafa geçmişti sanki. Bir keresinde şöyle demişti:
"Bu herifler seni kucaklarına oturtur. Sonra bir şeyin seni dürttüğünü hissedersin."
Başıma öyle bir şey geldiğini hatırlamıyorum.
Bu onun erkeklere karşı olan nefretini gösteriyordu.
Bugün onun ne demek istediğini çok iyi anlıyorum.
Ama çocuk aklımla, dediklerini anlasam da pek doğru algılamıyordum.
Bir kaç defa erkeklerden korkup kendini geri attığını görmüştüm.
Yıllarca hep aynı şeyi, defalarca söyledi.
Erkeklerin tek derdi sizi kirletmektir.
Onlardan uzak durun ve dikkatli olun.
Onların aklı fikri sekste.
Kendisine dokunulduğunda her zaman çok ürkerdi.
Bir keresinde bir yükseltinin üstüne çıkmış bir şeylerin fotoğrafını çekiyordu.
Adamın birisi onun düşeceğini sandı ve ona doğru uzandı.
O ise birisinin ona hamle yaptığını görünce kafasına tekmeyi geçirdi.
Kendisine saldırdığını düşünmüştü.
Adam beyin sarsıntısı geçirdi ve hastaneye kaldırıldı.
Bahse girerim geçmişte...
...kötü bir muameleye maruz kalmış veya saldırıya uğramış olmalı.
Yani, bilmiyorum... Cinsel taciz ya da her ne ise.
Bunları söylemekten nefret ediyorum ama geçmişinde korkunç bir olay olmalı.
Davranışlarının başka bir açıklaması yok.
Çok daha güçlü bazı duygusal şeyler hatırlıyorum.
Diğerlerini hatırlamam biraz zor.
Bu konuyu açmak ister misiniz bilmiyorum ama ben açacağım.
Yani benim için hiç de iyi olmayan bazı şeyler de vardı.
Bayan Maier beni yemeye zorlardı.
Tabağımı bitirmediğim için bana zorla yedirirdi.
Ailem bunu öğrendi ve babam sinirlendi.
Babam tam olarak anlamıştı olanları.
Beni zorla oturtur, yemekleri ağzıma tıkardı.
Yutana kadar da tıkmaya devam ederdi.
Tekrar tekrar yapardı bunu.
Onun benim hoşuma gitmeyen çok fazla karanlık tarafı vardı.
Bazen de bundan sıyrılırdı.
Bana ilk defa vurduğunda beş yaşındaydım.
Ayakkabılarımı bağlamayı öğrenmeye çalışıyordum.
Düzgün yapamıyordum. Onun da artık sabrı taşmıştı.
Başımı kitaplığın kenarına vurmaya başlamıştı.
Yüzüme vurmazdı hiç, yüzümde yara bere olmazdı.
Bileklerimden tutup odanın içinde savururdu. Çok kızdığında da bir yerlere çarpardı.
Sekiz yaşıma geldiğimde ona engel olabiliyordum.
Ondan sonra da bir daha yapmadı. Yeterince güçlüydüm.
Aslında harika bir insandı.
Sanırım gerçekten bizimle ilgileniyordu ama yorulmuştu.
Başkalarının başına böyle bir şey gelse çıkıp konuşurlar mıydı, bilmiyorum.
Bilmiyorum, belki de bunla yüzleşmiştir. Umarım öyle olmuştur.
Hakkında bunları söylemekten nefret ediyorum.
Çünkü onu daha uzun süre tutmadığım için kendimi hep suçlu hissetmişimdir.
Kocam ve ben bir çocuk evlat edinmek üzerine konuşuyorduk.
Viv dedi ki; "Birisine bakmak istiyorsanız neden bana bakmıyorsunuz?"
Sonra bir kahkaha patlatmıştı ama ciddiydi aslında.
Sanırım gerçekten de bizim ailemize girmek, onun bir parçası olmak istiyordu.
Fakat bu... benim aklıma yatan bir şey değildi.
İşte geldik.
İşte şu küçük ev. Bayan Maier üst katta otururdu.
Ofisinin üstündeki odayı babam onun için ayarlamıştı.
Ben sadece bir kere gördüm.
Arkasından sessizce sokulmuştum. Üzerinde bir asma kilidi vardı çünkü.
Şimdi tamamen farklı.
O zaman yasak bölgeydi.
Bayan Maier'in kaldığı yere kimse giremezdi.
Bayan Maier içeri girerken, kapı aralığından odayı görecek kadar vaktim olmuştu.
Hiç abartmıyorum, oda yerden tavana kadar gazete ile doluydu.
Bakın yer nasıl eğimli.
Babama söylediğimde "Tavanın neden bu kadar sarktığı şimdi anlaşıldı" demişti.
Babam da tavanın neden sarktığını bilmediğinden...
...ofisine çelik kolonlar yerleştirmişti.
Bu kat Viv'in özel alanıydı.
O evde yokken oraya çıkmam gerekebileceği için...
...isteksiz de olsa bana bir anahtar vermişti.
Böylece içeri girdim.
Burada ancak bu şekilde, zar zor yürüyebileceğiniz...
...patika gibi daracık bir geçiş alanı vardı.
Yatağı tam buradaydı.
Gazete yığınları neredeyse tavana değiyordu.
Brink cinayetinde 2 kişi yakalandı.
2 kuzeylinin katledilmesi
Abarttığımı düşünüyor olabilirsiniz ama abartmıyorum.
Katil Sam çılgına döndü Hepsini yine öldürürdüm
Havai fişek patlaması, 10 yaralı
BOBBY KAFASINDAN VURULDU
Yığın, yığın, yığın... Her yer gazete yığını.
Bu boyda gazete yığınları.
Bu kadar gazeteyi nasıl bulabilir ki?
Ne kadarını okuduğunu hiç bilmiyorum.
Daha sonra evin başka yerlerine de gazete istiflediğini görmeye başladım.
Bodruma, arkadaki girişe.
Bizim arkada bir girişimiz vardı. Oraya da koymaya başlamıştı.
İçinde saklamak istediği bir yazı veya haber olan gazeteyi...
...daha sonra o kısımları kesip saklamak için bir kenarda biriktiriyordu.
Beni endişelendiriyordu ama "Neyse" diyip geçiyordum.
"Neyse."
Bir defasında odasına gitmiştim.
Her yerde yığın yığın eşya vardı.
Patronlarının bir gün odasına bakmaya geleceğinden...
...ve eşyalarını inceleyeceklerinden emindi.
Odasındaki eşyaları öyle bir ayarlamıştı ki...
...eğer birisi onları yerinden santim kaydırsa fark ederdi.
Böylece o yokken odasını birisinin karıştırdığını anlayacaktı.
İşte Vivian'ın hikâyesi.
Ayrıca insanların dürbünle onu izlediğinden de emindi.
Pencereden odasını görebilirlerdi.
Her geçen gün daha da içine kapanıyordu. Daha da çok biriktiriyordu.
Herkes aynı şeyi söyleyip duruyordu. "Aman Tanrım, dadından kurtulmalısın."
Anne ve babamın, onun zihinsel bir rahatsızlık yaşadığının...
...tam anlamıyla farkında olduklarını sanmıyorum.
Çünkü öyleydi.
Öyleydi. Öyleydi. O...
O...
Evet, öyleydi. O çok tuhaf birisiydi.
Komşum "Banyoyu boyayacağım, eski gazete var mı?" diye sormuştu.
Ben de "Olmaz mı? Arka kapımda tonlarca var" demiştim.
Ona koca bir parça verdim ve "Al senin olsun" dedim.
Viv eve geldiğinde gazete istifindeki farkı anladı.
Bir metre kısalmıştı. Belki de yarım metre, her ne ise.
Ve küplere bindi.
"Gazetelerimi kim aldı? Gazetelerimi kim aldı?"
Çılgına dönmüştü. Kafayı yemişti.
Dışarı çıkıp, çığlıklar atarak bağırdığını hatırlıyorum.
Bas bas bağırdığı adama onlara geri getirmesini söylüyordu.
Ama bazıları çoktan boya olmuş veya yırtılmıştı.
"Hepsi boya olmuş bunların. Bu gazeteler artık işime yaramaz."
"Hepsi boya olmuş. Benim gazetelerimi nasıl ona verirsin?"
Ben de ona dedim ki, "Viv onlar senin değil, benim gazetem."
"Evin her tarafı gazete dolu"
Bizimkilerin şöyle dediğini hatırlıyorum, "Viv artık bizimle kalmayacak."
"İyice kafayı yedi."
Yani, zaten kafayı yemiş olduğunu kabul ediyorlardı.
Ama artık, delilik seviyesi makul sınırları aşmıştı.
Ona söylediklerimi dün gibi hatırlıyorum. "Viv..."
"Bence artık başka bir iş bakmalısın." Bunu söylemek çok zordu.
Ama biliyor musunuz? Buna şaşırdığını, hiç sanmıyorum.
Bana baktı ve "Öyle mi?" dedi.
"Öyle mi?" dedi.
"2 aylık ihbar, 2 aylık da tazminat isterim" bu tarz bir şeyler söyledi.
Bana taleplerini sıraladı.
Böyle olacağını biliyormuş gibi hepsi dilinin ucundaydı sanki.
Benim onun kadar tecrübem yoktu. O daha önce de defalarca kovulmuştu.
Ne dediğini biliyordu.
Bir şekilde bunları yaşayacağını biliyordu.
O gittikten sonra kocam, ben ve çocuklar arabaya atladığımız gibi Michigan'a gittik.
Bu hiç yapmadığımız bir şeydi.
Onun olmamasının sebep olduğu büyük bir duygu boşalımıydı.
Hatırladıkça hâlâ ağlarım. Çünkü Vivian'a gerçekten değer verirdim.
Bence o da bize değer veriyordu.
O bizim için yeri doldurulmaz birisiydi.
Bu tür sivri yanları vardı... Bana kalırsa biz...
Biraz kendimizi öveceğim...
...bence biz, onun yanında çalıştığı en sevimli, en cana yakın...
...ve en anlayışlı ailelerden birisiydik.
Bilmiyorum ne kadar doğru ama biz bu işi yürütemedik.
1996'da annemin evini satmaya hazırlanıyorduk.
Vivian'a "Sen bir kaç ay daha evde kalabilirsin" dedim.
"Hemen satışa çıkarmayacağım. Yapmamız gereken işler var" dedim.
"Seni kapı dışarı edecek değiliz, sen kalmaya devam edebilirsin."
Vivian evde kalmaya devam etti ancak emlakçılara pek yardımcı olmuyordu.
Onları eve almak istemiyordu.
Onlar da beni arayıp "Bize evi göstermiyor" diyorlardı.
"Şu işi hallet, Juddy."
Ben de onu arar "Vivian, insanların eve bakmasına izin vermelisin" derdim.
İçeri girmeyi ve evi satmayı başardılar.
Sanırım yılın son günüydü.
Avukatlar aradı ve "Juddy, korkarım evi boşaltmayacak" dedi.
"Sen merak etme, çıkacaktır" dedim.
Onu son gördüğümde...
Bu konu hâlâ canımı yakar.
Yanılmıyorsam, 2000 yılıydı.
Wilmette'deydim. Kızımla ve torunlularımla sahile gitmiştik.
Tanıdık çocuklarından dört kişi daha vardı.
Sıcak bir yaz günüydü. Ağustos sıcağı vardı. 40 derece.
Birden yolda yürüyen o kadını fark ettik.
Ve hepimiz birden "Hey, bu Vivian!" demiştik.
30 yıldır görmemiştim.
Ama hemen tanıdık birbirimizi.
"Selam Vivian, nasılsın?"
"Sen nasılsın, Carole?" "Uzun zaman oldu."
"Gördüğüme sevindim" faslından sonra "Gitmemiz gerekiyor" dedik.
"Lütfen gitmeyin" dedi ve "Carole!" diye seslendi. Annemin ismi Carole'dır.
"Carole, lütfen gitmeyin."
Etrafınızda fırıl fırıl dönen ve plaja gitmek isteyen bir sürü çocuk var.
Hava felaket sıcak, zaten bunalmışsınız.
O da bir yandan "Gel konuşalım" diyip duruyor.
Ben de sürekli "Olmaz Vivian, gitmem gerek" diyorum.
"Ama sen benim dostumsun" diyor sürekli.
Ayıp etmişim.
Ne diyebilirim ki? Kendimi hâlâ kötü hissediyorum.
Sesinde bir arkadaşını görmenin neşesi vardı.
Bense o neşeyi yok ettim.
Çocuklarla plaja doğru ilerledim ve...
...ona da "Bizimle gel" dedim ama gelmek istemedi.
Bu onu son görüşümdü.
Bir keresinde bana nereye gittiğimizi söylememişti.
"Söylemem, sürpriz."
Beni ağıllara götürdü.
"Burası hayvanları öldürdükleri yer" diye bir algı oluşmamıştı bende.
Bir treyler dolusu koyun vardı.
Bir adamın rampadan aşağı inmeleri için onları sopayla dürttüğünü hatırlıyorum.
Koyunları boşalttıktan sonra, yolda ölmüş olanları dışarı atmaya başladılar.
Ezilerek ölmüş olanları.
Ölümü ilk defa orada gördüm.
Şimdi düşünüyorum da, o zaman beni hiç rahatsız etmemişti.
Çok tuhaf. Buna anlam veremiyorum.
Hayvanları hep sevmişimdir. Bunlar benim koyun dostlarım.
Hayatının sonlarında, benim için çalıştığı dönemle ilgili bazı üzüntülerim oldu.
"Nasıl olur da sonu böyle olur?" diye düşünüyordum.
"Mutlu Son" olduğunu sanmıyorum.
Bizimkiler küçükken onlarla ilgilendiği için ona minnettarım.
İmdadıma yetişmişti.
Onu bir daireye yerleştirip kirasını ödediler.
- Burada mı yaşıyorsunuz? - Evet.
Sürekli şu bankta oturan, geniş şapkalı bir kadın hatırlıyor musunuz?
Fransız kadın mı? Evet, onu hatırlıyorum.
Burada oturanlar hâlâ hatırlar onu.
Buraya çok gelirdi. Hep bu bankta otururdu.
Kimsenin onunla gerçekten konuştuğunu sanmıyorum.
Burada bu tür acayip insan çoktur. O da onlardan birisi diye düşünmüştüm.
Onları rahat bırakmanız gerektiğini bilirsiniz.
Bazen büyük çöp konteynırının orada olurdu.
"Yardıma ihtiyacın var mı?" veya "Aç mısın?" diye sorardık.
O da Fransızca fırçalardı bizi.
- Nereden tanıyorsun onu? - Buralarda görüyordum sadece.
- Onunla otururmuşsun öyle mi? - Hep onun bankına otururdum.
Konuşmaya başlamamız haftalar hatta aylar almıştı.
Ben her zaman çöp toplama alanına giden yolda olurdum.
Eski giysilerim ve yün şapkam vardı, ona vermiştim.
"Çok güzelmiş, yatarken giyerim" demişti.
İnsanlara pek yaklaşmazdı. Eğlenceli biriydi aslında. Hoş kadındı.
Bisiklet sürdüğümde bazen onunla karşılaşırdım.
"Zil tak şuna!" diye bağırırdı bana.
Bazen de kışın beni yolda şapkasız gördüğünde "Şapka tak!" diye bağırırdı.
- Bisiklet ziline takıntılıymış. - Öyleydi.
Bir çöp karıştırıcısının aslında büyük bir sanatçı olduğunu kim bilebilirdi ki?
- Çok acı... - Parktaki bankta oturur...
...belirli zamanlar yolun karşısına geçip yiyecek bulurdu.
Bir gün yine bozuk bir konserve et gibi bir şey vardı elinde.
Isıtmaya bile gerek duymadan, kutudan kaşıklıyordu.
"Çok lezzetliymiş" diyordu.
Tahmin edebileceğimden çok daha fazla çökmüş.
Onu çok iyi anlayabiliyorum.
Düşünüyorum da... Ne kadar da yalnız bir kadın.
İnanılmaz yalnız.
Ve anlaşılmamış.
Sanırım onu bugün görseydim, ona karşı bu kadar sert olmazdım.
Birisi beni aradı ve...
"Parktaki yaşlı kadın yere yığıldı, bayıldı falan galiba" dedi.
"Ambulans geldi" dedi.
Yolun karşısına geçip oraya gittim.
Oradakiler onu sedye gibi bir şeye koyuyordu.
Sağlık ekibine onu bırakmalarını, eve gitmek istediğini söylüyordu.
Onlar da kendileriyle gelmesi gerektiğini söylüyordu.
Bana da "Bir şeyler yap" der gibi bakıyordu.
Ama yapabileceğim bir şey yoktu.
Görevlilere sordum, "Olmaz gelmesi lazım" dediler.
İşte böyle. Onu ambulansa bindirdiler ve götürdüler.
Ondan sonra mahalledeki herkes "Yaşlı kadına ne oldu?" diye soruyordu.
Ama kimse bilmiyordu.
Bir olaya tanıklık ettiğinde, kişisel düşüncelerinden sıyrılmaya çalışmalısın.
Bence onun fotoğrafları...
...sevecenliği, insani trajedileri...
fedakârlığı ve nezaketi gösteriyor.
Ben onu son derece duyarlı, disiplinli ve şefkatli birisi olarak görüyorum.
Bebek bakıcılığı yapmasının altında da bu özellikleri yatıyor muhtemelen.
1962 yılında çok çekim yapmıştı.
Çocuklar vadide oynamaya bayılırdı.
Dünyanın en güzel yerlerinden birisidir.
Son derece yapay şehir banliyölerine gitmektense...
...bu tür yerlere gitmek istersin. Çocukların doğaya dokunmasını istersin.
Yaban hayatına yani.
Orada yaban hayatından bir kesit vardır. Yaban çilekleri vardır.
Sanırım o da orayı çok seviyordu ki, onu oraya gömdüler.
Orası onun mutlu olduğunu hatırladıkları bir yerdi.
Söyleyin bakalım, sonsuza kadar nasıl yaşarsınız?
Haydi!
Hayatının sonuna doğru, şöyle bir düşünceye sahip olmuş olabilir.
"Neden daha fazla çaba sarf etmedim ki?"
Bazı kişilerin karakterleri buna engel olur.
İşinizi görmek için bir miktar zorlamanız gerekir.
O kendini bir sanatçı olarak tanımlamıyordu.
Sadece işini yapıyordu.
Çoğunluğun benimsediği bir tutum vardır.
Aynı kulvara başka birileri girdiğinde onları ikincil kişiler olarak görürüz.
Ama ben Vivian'ı öyle görmüyorum.
Onun fotoğraflarına baktığımda, onda bir takım özgün yanlar görüyorum.
Bence bu, geçmişte ilgi görmeyen birçok insanı bize kazandıracak çok güzel bir iş.
Nereden ne çıkacak kim bilebilir?
Çoğu sanat dünyası kurumunda, Vivian'ın eserleri halen kabul görmüyor.
Ama insanlar kurumlardan gelecek onayı önemsemiyor.
Vivian Maier'in eserlerine kendileri sahip çıkıyorlar.
Onun eserleri artık New York galerilerinde.
Los Angeles'ta da görülebilir.
Tim Roth - Aktör Özellikle sevdiğim bir tanesini aldım.
Bu karede yoksulluk ve sefalet var. Ama her şeye rağmen mutluluk da var.
Eserleri tüm dünyada sergileniyor.
Londra, Almanya, Danimarka.
Onlar eserleri bağrına basıyor. Onlar Vivian Maier'i bağrına basıyor.
Tıraş olmamışım.
- İşte bu. - Çok güzel.
Onu tanıdın, değil mi anne?
O senin kocan.
Anneciğim benim, canım.
Canım benim.
Güzel değil mi? İnsan duygulanıyor.
Belki de tüm bunların o öldükten sonra olması onun için daha iyi.
Bu Viv'in daha hoşuna giderdi.
Hayattayken bu kadar ilgi çekse, bundan çok rahatsız olurdu.
Viv mağduriyeti kabullenmiş birisiydi. Tam bir dadı gibiydi.
Öyle yukarılarda gözü olan birisi değildi.
Hiç evlenmemişti.
Konuşmaya değer bir sosyal hayatı yoktu.
İnsanların peşinden koştuğu şeylere, o pek önem vermezdi.
En ufak bir taviz vermemiştir.
Ne diliyorsa onu yaptı.
Bana öğrettiği şey de buydu. Hayatını dilediği gibi yaşadı.
Şimdi onu çok daha iyi anlıyorum.
Peki ama neden bu kadar kapalıydı.
Sanatsal olarak bu kadar üretkenken nasıl olur da hiçbir şey paylaşmazsın ki?
Kim bilir?
Öyle yaptı.
Böylece unutulmayacaktı. Ve işte, unutulmadı.
O fotoğraf çekerken, birisinin alanına ne kadar yaklaşabileceğine bakıyordu.
Ve onları öyle fotoğraflıyordu.
Bu bana onun hakkında çok şey anlatıyor.
Tamamen yabancı olduğu kişilerin dünyasına girebildiğini gösteriyor.
Böylelikle onların oldukları gibi görünmesini sağlıyor.
Bu tarz anların oluşmasını sağlıyor.
Bilirsiniz, bir ortamdaki iki varlık birbirleriyle bir tür etkileşime girer.
O artık yok.
Hiçbir şeyin sonsuza dek sürmeyeceğini biliyorum.
Diğer insanlar için de bir alan bırakmalıyız. Bu bir döngü.
Binersin ve sonuna kadar gidersin. Sonra başkası alır senin yerini.
Şimdi de üzerime düşeni yapmak için bunu kapatıp hızla bir sonraki kapıya koşacağım.
Vivian Maier'in Anısına 1 Şubat 1926 - 21 Nisan 2009
çeviri: çağlayan sel @caglayansel