Hallo, dit is het audiocommentaar...
...bij de film die wij mochten maken: Mulan.
Ik ben Pam Coats, de producent.
Ik kreeg de kans om samen te werken met twee fantastische regisseurs.
Ik ben Barry Cook, een van de regisseurs.
En ik ben Tony Bancroft, de andere regisseur.
Dit begin is een van mijn favoriete fragmenten.
Een simpele tekening van Hans Bacher.
Aquarel op rijstpapier.
Maar de animatie...
...is van de geniale Jeff Dutton.
Als artistiek coördinator bracht hij de lijnen naar voren...
...in een ingewikkelde serie mattes.
Alsof het geschilderd werd. En toen liet hij 't doorlopen...
...zodat het leek of het in het papier liep.
We zijn op reis gegaan naar China en op de eerste dag...
...gingen we naar de Chinese Muur.
Het was prachtig weer en er hingen overal vlaggen.
Daar kwam die shot vandaan. Van de Chinese Muur...
...met het geluid van vlaggen.
Het geluid van wapperende vlaggen, in de bergen.
Er passen zes paarden naast elkaar op de Muur.
Stonden er valken op de vlaggen? - Vogels, ja.
Weet je nog hoe we met die opening geworsteld hebben?
We wisten maar niet hoeveel we van onze schurk Shan-Yu...
...in het begin wilden laten zien.
Eerst zag je zijn gezicht niet eens.
Hij bleef donker en geheimzinnig.
Hij doet iets wat we hadden gezien tijdens de research.
De torens stonden ver uit elkaar...
...en ze staken vuren aan op die torens...
...om alarm te slaan. Daar komt dit fragment uit.
Nu weet heel China dat je er bent.
We hadden versies waarin je het hele leger van Shan-Yu zag.
Maar het leek ons geheimzinniger...
...om alleen Shan-Yu als leider te laten zien...
...en zijn Hunnenleger te bewaren als verrassing...
...tijdens de lawine. En dat werkt goed.
Shan-Yu is hun leider.
We laten uw paleis verdedigen.
In dit fragment ziet je Chi Fu.
Chi Fu. - Hoogheid?
Chi Fu was leuk...
...omdat we echt een komisch, cartoon-achtig figuur konden maken.
Mijn troepen kunnen hem tegenhouden.
Pat Morita is de keizer. Hij was leuk om mee te werken.
James Shigeta was de generaal.
Dat was grappig. Twee Japanse acteurs...
...die Chinese leiders spelen.
Sierlijk, beleefd...
Dit fragment, de introductie van Mulan:
We hadden grote moeite...
...om haar goed te introduceren.
Chris Sanders heeft ons daar gered.
Chris Sanders is van het verhaal. En hij bepaalde wie ze precies was...
...en haar persoonlijkheid.
Want als je niet verliefd wordt, blijfje niet kijken.
Hij maakte haar zo eigenzinnig.
Dat is hij zelf ook. - Noemde hij de hond niet Broertje?
Volgens mij wel.
Chris Sanders heeft Broertje niet alleen ontworpen...
We vonden zijn storyboard zo goed...
...dat we het zo hebben gebruikt.
Maar hij deed ook de stem.
Hij liep keffend over de gang...
...en we wilden dat geluid meteen gebruiken.
En 't blijft grappig.
Eerwaarde voorouders.
In dit fragment zaten we ook te worstelen...
...over hoe leuk hij mocht worden. - Dit is schitterend.
Hij bidt tot zijn voorouders.
We wilden 't leuk maken, maar zonder te ver te gaan.
De toon was lastig te bepalen.
Het is een komedie, en een actiefilm...
...en een drama. Je hebt al die verschillende elementen.
Waar moet je het publiek even laten lachen?
Dat evenwicht was altijd heel moeilijk te vinden.
Er is altijd die behoefte aan een komisch moment...
...na dramatische passages.
Tussen twee serieuze, dramatische momenten...
...zetten we altijd iets lichters.
Is je dochter er eindelijk?
De koppelaarster heeft weinig geduld.
Net nú te laat. Ik had tot de voorouders moeten bidden.
Joe Grant was een groot voorvechter van de krekel.
Krekels brengen geluk.
We hebben daar krekelkooitjes gekocht.
Joe kwam met tekeningen...
...en stelde voor de krekel op te nemen.
Tijdens de hele productie, als we op kantoor kwamen...
...vonden we elke dag wel een schets...
...van Kricky de krekel die iets deed.
Joe Grant is een van de oudste animators en tekenaars...
...van Disney Studios. Hij heeft aan Sneeuwwitje gewerkt.
Hij was ontwerper. De Heks in Sneeuwwitje is van hem.
Van de oude Heks in Sneeuwwitje tot Kricky in Mulan.
Een hele talentvolle en innemende vent.
Ach liefje, 't maakt niet uit
flink schrobben in de tobbe
ik boen je tot bruid
Het doel in het verhaal van dit gezongen fragment...
...is duidelijk te maken waaraan Mulan probeert te voldoen.
Dit is een beeld van de samenleving, en wat men van 'n vrouw verwachtte.
Wat stond er ook alweer op haar hand?
Weet jij dat nog? - Dat was...
Wat ze in het begin aan 't schrijven was?
Hoe je een goede echtgenote of dochter werd.
Precies. - Net als lessen in etiquette.
Wat er op zo'n meisjesschool aan de muur hangt.
Het was toch David Wang, die aan Mulan werkte...
...bij Achtergrond in Florida, die dat vertaalde?
David, of Chen-Yi.
David Wang heeft lesgegeven in Beijing. Daar was 't toch?
Chen-Yi Chang komt uit Taiwan. Zij hebben veel vertalingen gedaan...
...en cultuur-research, en zo.
Chen-Yi is zo fenomenaal veelzijdig.
Veel van de personages zijn op zijn werk gebaseerd.
Formeel was hij ontwerper van personages...
...maar hij was veel meer.
Hij deed van alles. - Alles.
Ontwerpen voor de tempel. - Research naar de kleding.
In welke dynastie de kleding thuishoorde.
We hadden de film gebaseerd op de T'ang-dynastie.
Het dichtst bij de periode waarin Mulan geleefd zou hebben.
Wat men zei.
De periode die echt een eigen stijl en architectuur had.
Men ziet de architectuur in deze film...
...en denkt onmiddellijk aan Japanse architectuur.
Maar in de daken en zo zie je de Chinese invloed.
Je ziet het meer in de keizerlijke stad.
Er is een sterke invloed van de T'ang-dynastie...
...en dan vooral de paleizen in het China van die tijd.
David Wang maakte de lijntekening van de Chinese Muur in de opening.
Die had hij bestudeerd. Het is een aparte kunstvorm.
De sierlijkheid, en de schoonheid.
Hij heeft 'n groot deel van de Chinese kalligrafie gedaan.
Als je Chinese karakters ziet, dat betekent meestal wel iets.
Soms komisch, soms niet.
Fa Mulan.
Present. - Ongevraagd de mond opendoen.
Mulan moet bepaalde proeven afleggen.
En dit was er een: De koppelaarster.
Ze moet hiervoor slagen, en het klopt historisch niet helemaal...
...dat meisjes dit moesten doen, maar qua plot vonden we dit 't beste...
...om te laten zien dat ze faalde.
En je kon laten zien dat ze zo graag wilde...
...dat haar vader trots op haar zou zijn...
...dat ze spiekbriefjes op haar arm schrijft.
Je ziet hoe belangrijk 't voor haar is.
Als 't mislukt, is het veel belangrijker.
Hier komt een scène...
Ik ben jaren animator geweest...
...en dus wilde ik zelf ook iets doen.
Dat werd deze scène van de koppelaarster...
...waarin Kricky in haar blouse valt.
Dat was erg leuk...
Ik vond de koppelaarster erg geslaagd.
En je hebt er vier maanden over gedaan?
Hou je vast. - Misschien.
Vier maanden, of anders twee weken. Zoiets.
Maar het was leuk. Het was net als vroeger:
De deur op slot, geen vergaderingen...
...en tekenen, wat je altijd 't liefste wilt.
De volgende. - Dat is mijn scène.
Daar is Kricky.
En hij is afgelopen. - Typisch komedie-voer:
De gezaghebbende figuur wordt vernederd.
Typisch wat Charlie Chaplin altijd deed.
En Barry is dol op Charlie Chaplin.
Ik ben 'n grote fan.
Er zitten goede grappen in.
Hoe erger de koppelaarster eruitzag...
...hoe groter de schande die Mulan op haar laadt.
Ze heeft olie in haar ogen.
Een bedorven verjaarstaart.
Een komisch moment wordt emotioneel en tragisch.
Ook weer die toon. - Een van mijn favoriete shots.
Van Mark Henn. - Zo schitterend gedaan.
Hier komen we bij Mulans liedje Reflection.
Het eerste nummer voor de film van Matthew Wilder en David Zippel.
In een musical worden de liedjes...
...de kapstokken waaraan je het verhaal ophangt...
...en alles op bouwt. Het was belangrijk...
...dat 't meteen de toon zet van wie ze is...
En wat ze wil.
Dit is traditioneel waar de heldin zingt: Ik wil.
Maar het enige wat Mulan wil, is dat ze zichzelf kan zijn.
Dat was het lastige met dit nummer. Wat zegt ze eigenlijk precies?
We hebben steeds zitten schaven.
Eigenlijk wilde ze twee dingen.
Zichzelf zijn, en dat haar vader trots zou zijn.
Daar zijn we heel lang niet goed uitgekomen.
Om dat goed te krijgen.
Maar toen ik het voor 't eerst hoorde in een muziekcabine...
...bij Feature Animation in Burbank...
...hoorden we de hartstocht en de emotie die erin lagen...
...en wisten we dat dit iets bijzonders was.
Het is in wezen half symbolisch.
Yin en yang, maar dat ze in feite gespleten is.
Wie van de twee? Wie ben ik? Wie willen ze dat ik ben?
Ben ik iemand anders, wat ik eigenlijk al weet?
Dat is een prachtig beeld. En door zulke visuele momenten...
...begrijpt de kijker echt wat haar dilemma is.
Zonder veel woorden.
Toen dit fragment, dit gesprek, in de film kwam...
Weet je nog? Ze kwamen uit de stad.
Zij en haar vader kwamen thuis.
De oproep tot mobilisatie hing oorspronkelijk in de stad.
En hij plukte een bloem van de boom.
Het was zo'n krachtig moment, zoals Chris Sanders 't maakte...
...dat het uiteindelijk op de juiste plek is beland.
Maar die scène is uiteindelijk amper gewijzigd.
Het is de enige die gebleven is. Het is alleen naar hun tuin verplaatst.
Hier hebben we iets leuks gedaan.
Nog een kijkje achter de schermen van Mulan.
Als Chi Fu de namen noemt van degenen die in dienst moeten...
...zijn dat de namen van mensen die aan de productie meewerkten.
Je hoort: -Hsiao en...
Chang. Dat is Chen-Yi Chang.
Rita Hsiao was schrijver.
De familie Hsiao.
De familie Yi.
Ik vervang mijn vader.
De familie Fa.
Dit was 'n keuze.
Ik weet nog hoe lastig 't was om vader als oudere man op te voeren.
Daar hebben we lang over gepraat.
Het publiek moest begrijpen dat hij te oud was om te dienen.
Want als hij zelf vond dat hij kon dienen...
...waren we bang dat 't publiek hem nooit zou vergeven...
...dat hij Mulan niet ging zoeken.
We moesten dus bedenken wat hem mankeerde, hoe oud hij was...
...want hij moest niet zo zwak zijn dat hij elk moment kon overlijden.
Maar dat moment waarop hij zijn stok aan zijn vrouw geeft...
...zo waardig als hij dan is...
...dat vond ik prachtig in dit fragment.
En het beeld van die drie vrouwen.
Het is heel moeilijk om zo'n handicap correct op het scherm te krijgen.
Voor je 't weet, lijkt het of er te weinig tekeningen zijn...
...zodat het eruitziet als 'n fout.
Dat was wat Mark Henn, die de supervisie had over hem...
...goed deed, want je voelt dat hij mank is...
...en dat is lastig.
Het is te danken aan Tom Schumacher...
...dat we zien hoe Fa Zhou, de vader...
...naar buiten toe optreedt.
Dat hij zonder stok loopt, dat hij geen handicap heeft.
Het rust ook op het idee van zijn trots...
...waar deze scène om draait.
Hij heeft zo'n trots...
...en het idee van eer is zo belangrijk voor hem...
...dat hij zijn leven ervoor over heeft.
Mulan vindt dat het toppunt van stupiditeit.
En ze zegt 't ook, wat erg vrijpostig is.
Mulan is...
Dat is een goed punt, Barry. Eer is een element...
Je hoort het woord eer in de hele film.
Een Amerikaans publiek heeft niet datzelfde besef.
We zijn er niet mee opgevoed, zoals de Chinezen.
Dat moesten we echt overbrengen...
...omdat dat haar handelen bepaalt.
Voor 'n Amerikaan is het uit liefde voor haar vader.
Maar het was meer om eer te betonen aan haar vader...
...en haar familie en de voorouders.
Aan het eind geeft ze al die eerbewijzen...
...die de keizer haar verleend heeft aan haar vader.
Dat heeft een betekenis, want dat waren eerbewijzen.
Dit was een van de eerste fragmenten die we hebben goedgekeurd.
De scènes waarin Mulan op het beeld van de Steendraak zit.
Perfecte boards van Dean DeBlois, een van onze verhaaltekenaars.
Hij zou uiteindelijk plaatsvervangend hoofd worden.
Dit fragment is meteen goedgekeurd.
Het was zo goed. - Het had al een lange geschiedenis.
Ik had eraan gewerkt.
Chen-Yi Chang had al een versie op boards gezet...
...en Dean maakte het helemaal rond.
Het is pantomime...
...en daarom zijn de visuele beelden zo belangrijk.
Een van de dingen die Dean zo goed deed...
...was dat als je haar ziet...
...als ze iets doet, een keuze maakt...
...kijkt er 'n gezicht naar haar.
Je ziet altijd bijvoorbeeld een drakenkop.
In bijna iedere scène en nieuwe locatie...
...kijkt er 'n gezicht naar haar. Dat zijn de voorouders.
Het gevoel dat ze wordt gadegeslagen...
...dat de voorouders weten wat ze doet.
En dat ze de wetten van de familie overtreedt.
Dat gebruiken we hier, als we de oma opvoeren.
Zij is de spirituele kant van de familie.
Zij is de eerste die een voorouder gaat worden.
Daarom kan ze 'n beetje met ze communiceren, of zij via haar.
Zij heeft die band...
...waardoor ze weet dat er iets aan de hand is.
Ik wilde 't nog even hebben over...
...Mulans besluit, zoals we dit noemden.
Je zult zien in dit fragment...
...waarin Mulan besluit haar vaders plaats in te nemen...
...dat ze naar de ouders kijkt en de bloem bij hun bed legt.
Veel westerse kijkers wilden meer.
Een kus...
...of een omhelzing, en dat hoort niet in de cultuur.
We kregen allerlei opmerkingen als:
Dat is zo kil. Waarom gebeurt dit niet?
In een Chinese familie zou ze dat nooit hebben gedaan.
Ze betuigde haar vader respect...
...maar ze hoefde hem niet te kussen.
Mark Henn deed 't met één blik van Mulan.
Zoiets subtiels is makkelijker voor 'n echte acteur.
Maar in een animatiefilm is het verbijsterend.
Ik weet niet of men beseft wat 'n talent je moet hebben...
...om zo'n moment zo subtiel neer te zetten.
Ik leef.
Welke sterveling moet ik beschermen? Je hoeft maar te kikken.
De kennismaking met Mushu, getekend door mijn tweelingbroer Tom Bancroft.
Een schitterend personage om mee te werken.
Ma was altijd het meest trots op hem.
Waarom niet? Dat is goed werk.
Het is goed. Je hebt gelijk, ma.
De dieren boven op de tempel waar hij naar wijst,
die zijn toch uit de dierenriem? Figuren uit de Chinese dierenriem.
Ik ben hond.
En die opgloeiende karakters, Mulan-weetje nummer 236...
...zijn namen van medewerkers.
De schrijvers Eugenia Bostwick-Singer en haar man Raymond...
...hebben de stemmen gedaan voor deze twee voorouders.
Zij zijn acteurs geweest.
ledereen kent Raymond. Hij speelde meestal een tandarts.
Deze figuur heeft mijn stem, in de grap met American Gothic.
Nog even over de plot in dit fragment.
We wilden zorgen dat we niemand beledigden.
Veel Chinezen aanbidden hun voorouders...
...dus we moesten de humor evenwichtig doseren.
Mushu moest omgeven worden met humor...
...want anders was hij helemaal niet op zijn plaats.
In het tijdperk waarop we ons...
In de tijd dat het gedicht over Mulan geschreven is...
...was het boeddhisme nog niet uit India overgekomen.
De enige religie was eigenlijk de aanbidding...
...van de voorouders.
Het Confuciaanse gedachtegoed, geen echte godsdienst...
...was er in die tijd ook al.
Het gedicht is gebaseerd op de vijf stellingen...
...van Confucius' filosofie.
Is dat 'm? - Mijn scène.
Dat is een scène die ik heb gemaakt. Ik kreeg van Tom 'n Mushu-scène.
Ik ben gek op komische figuren.
Hij heeft elke tekening apart bewerkt.
Dat vond ie heerlijk.
Ik mag het figuurtje nog steeds niet tekenen.
Eddie Murphy was fenomenaal.
We hadden verwacht dat hij veel meer zou improviseren...
...maar wat we ontdekten was...
...dat hij thuis 'n heleboel voorbereidde, niet uit het script...
...maar eigen ideetjes die hij uitprobeerde.
Het was geweldig om met hem te werken.
Volgens mij was hij de snelste bij de opnames.
Want hij deed zijn huiswerk...
...en had 'n paar verschillende manieren getest.
We namen hem op, en waren bijna meteen klaar.
Gigantische energie.
Bij het kiezen van een stem, let je op de energie die 't personage krijgt.
Niet per se snelheid, maar levendigheid.
Verschillende stempatronen. Je moet je losmaken van hun uiterlijk.
Elke keer dat Eddie kwam, werkte hij aan 'n andere film...
...en zag er anders uit.
Ander kapsel. - Baardje.
Bij een opname in Florida, was hij kaal.
Hij deed toen Holy Man.
Dat was 'n gek gezicht. We hebben 'm ook goed gepest.
Tom pakte heel goed het eigene van Eddie...
...zonder dat de figuur uiterlijk iets van hem had.
Na deze ruïne...
...mag ze wel met een medaille thuiskomen.
Dit hebben we wel dertig keer gedaan. - Steeds maar weer.
Minstens dertig keer.
Mushu moest 'n reden hebben om met Mulan mee te gaan...
...maar het moest uit eigenbelang zijn.
Hij gaat eerst niet om haar te helpen, maar om zelf te scoren.
Zodat de voorouders onder de indruk zullen zijn...
...en hij bevorderd wordt.
We hadden 't over de toon. Het mooie van de Shan-Yu-fragmenten...
...is dat gevoel van naderend onheil.
Met onze opening van de film, is er steeds een vraag.
Eerst de hele wereld, dan China en er is iets mis.
Shan-Yu valt binnen en heeft 'n vete met de keizer.
Waarom weten we nog niet.
En dan gaan we naar wat de keizer zelf zegt.
Eén man... - Eén korrel rijst.
Goeie tekst. - Van mij.
Mijn enige tekst. - Ik vind 'm goed.
Eén korrel rijst kan de balans doen doorslaan.
Eén man kan nederlaag doen omslaan in overwinning.
De keizer had 't over iets anders...
...maar dit gaat over Mulan.
Dus als we Mulan zien, ook al is zij geen man...
...dan staat zij voor die ene man. Dat is een sterk element in de film.
Elke keer als je die slechte Shan-Yu ziet...
...zie je iets van het grote verhaal.
En je vraagt je telkens af hoe dat kleine figuurtje, Mulan...
...de afloop van het grote verhaal gaat beïnvloeden.
En ze doet het.
Ik zeg liever vrouw. De vrouw Mulan.
Het is 'n meisje, Pam. Zestien. - Ze is nog geen vrouw.
Aan 't eind is ze een vrouw. Ze begint als meisje.
Ze wordt rijper, niet lichamelijk maar als individu.
Hartstikke stoer, hoor.
We hebben 't nog niet over Khan gehad.
Khan komt uit een klassieke T'ang-vorm.
Tot en met de dunne benen en die duidelijk gevormde neus.
De lange neus. Heel dicht bij Chen-Yi's oorspronkelijke ontwerp.
Prachtig werk.
Kricky als silhouet.
Over dit fragment moeten we 't hebben. En over het liedje van Mushu.
We wilden hier 'n liedje, en we hebben er een paar geschreven.
Drie liedjes, en wij waren 't niet.
Matthew en David hadden ze geschreven.
Bijna vanaf het begin...
...leek ons dit 'n muzikaal fragment...
...om nader kennis te maken met Mushu.
Ze kwamen met schitterende nummers.
En telkens leek het de film stil te zetten.
Absoluut.
Als je 't zo lang liet duren als een liedje...
...stond de film stil.
Het werkte gewoon niet. Zielig voor Matthew en David...
...omdat ze zo veel nummers hadden geschreven.
Daar hebben we 't altijd over.
Als je eenmaal feeling met een film hebt...
...gaat hij een eigen leven leiden, met eigen keuzes.
We deden screenings met dat nummer erin...
...en wat we zagen, was dat de film zei:
Ik hoor hier niet. - Als een orgaan dat wordt afgestoten.
Het hoorde er niet. - Het was een gevoel.
Je wordt zo één met de film dat 't niet goed voelt.
Dat was 'n instinctieve keus. - Maar het kwam wel over.
Mushu zegt: Jij hebt 'n probleem. Ik help je.
Hij verkoopt zichzelf aan Mulan.
Dit was een van de eerste fragmenten die in productie gingen.
Als je begint met een productie moeten alle wielen gesmeerd worden.
We begonnen hieraan voordat de personages en de plot rond waren.
En dus hebben we een heleboel overgedaan.
Ik heb die tatoeage nu ook. En 't deed pijn.
Waar? - Dezelfde plek, op mijn borst.
In plaats van haar.
Er was ook veel discussie over...
...hoeveel Ming-Na Wen, die de stem van Mulan deed...
...haar stem moest veranderen, als Mulan zich als man voordoet.
We hebben 'n diepere stem uitgeprobeerd...
...maar voor de hele film was dat te gemaakt.
Ze is laag begonnen, en toen teruggegaan naar haar normale stem.
Dit fragment... - Ze was fantastisch, trouwens.
We zagen haar in The Joy Luck Club en werden verliefd op de actrice.
Ze is de vertelster in het begin van die film.
Prachtig. Schitterend gedaan.
En 't zegt veel over een actrice. Zo mooi als Ming-Na is...
...ze kan ook heel goed een man spelen.
Het is in haar voordeel.
De scène waarin ze haar naam kiest...
...is ook interessant.
We hebben een tekenaar...
...die werkte aan de achtergronden. Hij heet Sai Ping Lok.
Zijn naam was de inspiratie om haar als man Ping te noemen.
Het is een mooie naam. Grappig voor ons...
...maar in China is 't een hele fatsoenlijke naam.
In dit fragment zorgen we tot helemaal op het eind...
...dat het publiek niet weet dat de generaal Shangs vader is.
Vandaar de aanstelling. - Eerst was hij dat ook niet.
Klopt. - Dat is later veranderd.
Je krijgt 'n mooi emotioneel moment...
...als je ziet dat de generaal met al zijn troepen weggevaagd is.
Die relatie gaf de personages ook 'n extra dimensie.
Het weerspiegelt ook Mulans ontwikkeling, en wat zij doet.
Uit eerbied voor haar vader, en omdat ze van hem houdt.
Shang worstelt met hetzelfde. Hij houdt van zijn vader.
Hij is nerveus. Hij wil dat hij trots op hem kan zijn...
...en dus werd dat thema daar mooi weerspiegeld.
Shang en zijn vader, dat is een verhaal op zich.
Als je er 'n film van maakt, zou dat best interessant zijn.
Soms wist je niet goed hoever je in dat verhaal moest duiken.
En de scène was ook belangrijk.
Je moest 'n idee krijgen waar ze heen gingen...
...hoe de verhalen klopten. Het gaat over strategie en posities.
Shan-Yu is hier, wij gaan...
Het kan het publiek niet schelen.
Als je het verhaal volgt, zie je vanzelf waar ze heen gaan.
Een ander punt in de regie...
...wat we bij David Lean hadden gezien...
...is de beweging van links naar rechts.
Als onze hoofdfiguur verder trekt in de plot...
...en het paleis nadert, beweegt ze van links naar rechts.
Ging ze tegen haar verhaal in, of niet op haar doel af...
...dan beweegt ze van rechts naar links over het scherm.
Dat is een prachtig middel...
...om de richting en de focus van de plot visueel te ondersteunen.
Ook weer een prachtige scène van Mark Henn.
Deze heeft hij heel vroeg gedaan. En hij is heel leuk.
Waarschijnlijk een van de eerste. - Een hele vroege.
Een van de eerste die de studio ervan overtuigde...
...dat het publiek het idee zou accepteren...
...dat ze doet alsof ze 'n man is.
Of dat ze die rol zou kunnen spelen.
Dankzij Ming-Na, de animatie van Mulan en de opzet van het personage.
Je zult zien dat ze, als we haar als man afbeelden...
...een bredere kaak heeft, en een hoekiger gezicht.
Als je haar daarvoor als meisje ziet...
...is ze ronder, volumtueuzer en vrouwelijker.
Volumptueus? - Voluptueus?
Vo-lump-tueus? Omdat ze bobbels heeft?
Probeerde je dat te zeggen? - Dat deed ie expres.
Opnieuw. Ze maakt een rondere, meer vrouwelijke indruk.
En dat kan alleen in animatie.
Dat is het leuke ervan. Je merkt niet dat het gebeurt.
Dat... bedoel ik dus.
Trucje.
Dit vind ik prachtig. Kijk 's wat mooi.
Maar niet makkelijk. We bleven hier aan bezig.
We wilden laten zien dat ze 'n soort buitenstaander is...
...en buiten het kamp moet blijven, waar de varkens zitten.
Ze is het laagste van 't laagste.
De scène is zo mooi...
We hebben er nooit echt de humor in gekregen die we wilden.
Aankleden. Je krijgt ontbijt.
Kijk, pap...
...met een glimlach.
Moet ze misselijk worden?
Dat is ook mooi, dat grappige gezicht in de havermout.
Als je Mulan hier ziet...
...als ze wakker wordt, ziet ze er precies goed uit.
Met haar haren in de war, en zo. Dat was 'n keus van Mark Henn.
Zorg dat ik trots op je kan zijn.
Hoezo zijn ze al weg? - Wat?
Je vergeet je zwaard.
Barry Temple was hoofdanimator voor Kricky.
Heel grappig gedaan.
Jeffrey Varab was hoofdanimator voor Chi Fu.
Hij vond precies wat we in die figuur zochten.
Chi Fu is echt 'n figuur die je met genoegen haat.
Je kent hem.
Je kent dat soort mensen.
We hadden Shan-Yu als de schurk...
...in het grote verhaal.
Chi Fu was echt haar schurk van dag tot dag...
...met wie zij te maken kreeg. Haar kleinere verhaal.
Hij was een belangrijk middel in het legerkamp.
James Hong was zijn stem.
Het fragment waarin Mulan rondsnuffelt...
...en Shang zonder hemd aan ziet...
...hebben we vrij laat toegevoegd.
We hadden gescreend en kregen opmerkingen...
...van Michael Eisner, om precies te zijn.
Hij wilde 'n tikje romantiek...
...en daarom is dat toegevoegd.
Shang trok zijn hemd al uit...
...omdat hij vechtkunst ging demonstreren.
Het is toegevoegd om de interesse van Mulan duidelijk te maken.
Je hebt nog nooit zo veel tekenaressen horen joelen en fluiten.
Ruben Aquino was hoofdanimator voor Shang.
En BD Wong deed de stem.
We hebben in China de wieg van de vechtkunst bezocht.
De Shaolin-tempel.
In Luoyang. - En 'n demonstratie gezien.
Daar komt dit materiaal uit.
Dit is een geweldig nummer. Het helpt 't verhaal verder.
't Is niet alleen maar 'n liedje. Het vertelt een verhaal.
Je ziet de ontwikkeling.
De bende van drie haat Mulan.
ledereen pest haar. Ze doet niets goed...
...maar dan begint ze te groeien.
Aan 't eind van het lied heeft de bende van drie respect voor haar...
...en is ze begonnen hun opvatting te veranderen.
Je ziet hier ook een visueel element...
...dat is ontwikkeld door artdirector Ric Sluiter...
...en hoofd Lay-out Bob Walker, dat ik echt meesterlijk vind.
Je ziet Shang terwijl hij bezig is met de paal en de stok...
...en hij is zo getekend dat hij, elke keer dat je hem ziet...
...in de volle ruimte staat, wat diepte geeft aan de scènes.
Dat was met opzet, dat we hem altijd in de volle ruimte zetten...
...en dat haar ruimte beperkt lijkt.
We hebben haar altijd met minder perspectief afgebeeld...
...en met minder beweging en diepte.
Dat is iets subtiels in dit fragment.
En als ze beter begint te worden, krijgt ze ook meer dimensie.
Even over Donny Osmond, die dit nummer zingt.
Mijn eerste concert: Paarse sokken...
En kalverliefde. - Een heleboel kalverliefde.
We kozen BD Wong en het leek wel een wonder.
Donny Osmond sloot perfect aan bij de spreekstem van BD Wong.
Ik had 'n afspraak met Donny Osmond in Beverly Hills...
...en ik trilde op mijn benen.
Zo spannend vond ik het.
Hij bleek 'n fantastisch iemand te zijn.
Zo aardig. - Totaal muzikaal.
Hij deed 't perfect.
Het was een droom om met hem samen te werken.
Mijn ouders waren dolblij: Ik kende Donny Osmond.
Het was vreselijk leuk.
En als ze in dit fragment in die paal klimt...
Wat heel belangrijk was met Mulan...
...was bedenken hoe een vrouw iets aanpakt.
Vaak heeft een vrouw niet de lichamelijke kracht van 'n man.
We wilden 'r laten winnen, niet alleen doordat ze fysiek sterker werd...
...maar met haar hersens.
Dat is haar uiteindelijke overwinning.
Zij bedacht hoe ze die gewichten kon gebruiken...
...om boven te komen.
Je ziet haar de rest van de film...
...haar kracht gebruiken, en haar verstand.
Je ziet dezelfde locaties terug...
...als 't haar eenmaal lukt, en als je vergelijkt...
...zie je dat de kleuren veel dieper zijn geworden.
Anthony Michaels is hier groot geworden als animator...
...in de scènes dat ze in de paal klimt.
Hij was animator. - Storyboards van Chris Williams.
Chris Williams was degene die dit heeft opgelost.
Hoe toon je iemand die getraind wordt...
...en het feit dat zij helemaal onder aan de ladder staat?
En tenslotte is iedereen getraind...
...en hebben ze respect voor haar. Zij is de beste van de besten.
Pres Romanillos was ons hoofd Animatie voor Shan-Yu.
Prachtig werk. - En hij heeft de valk gedaan.
Alex Kupershmidt werkte daaraan mee.
Het werk aan Khan, Mulans paard, was niet zo veeleisend.
We wisten niet hoeveel materiaal we wilden...
...van Shan-Yu in de film.
Want Shan-Yu is een vrij oppervlakkige schurk.
Hij wil één ding.
Hij is groot en slecht, en hij wil de keizer verslaan.
We hebben veel gepuzzeld over hoeveel we hem wilden zien.
Je kunt geen travestiefilm maken...
...zonder de verplichte badkamerscène.
En dat is deze.
Je moet je personage ergens naakt opvoeren.
Dit fragment heette daarom 'problemen met poedelen'.
Want het probleem is natuurlijk: Hoe wast ze zich tussen al die kerels?
Je moet er iets mee doen.
En komedie is de beste benadering.
Qua plot, en daar hebben we 't over gehad...
...is dit geen ontwikkeling.
Behalve dat de jongens haar geaccepteerd hebben.
Onze onderbroekengrap. Lachsucces verzekerd.
Zeker als er hartjes op staan.
Zet hartjes op shorts, en je zit goed. - Altijd goed.
Het gaat om humor en de personages...
...en we wilden 't erin houden omdat het gewoon zo grappig is.
En het geeft je 'n band met de personages...
...door hun onderlinge band.
Dat maakt Disney-films zo goed. Dat je zulke keuzes doet...
...puur omwille van de personages en de komedie.
Ling is een rol van Gedde Watanabe.
En Chien-Po was... - Jerry Tondo.
Jerry Tondo deed 't heel grappig. Hij is een lieve man.
Harvey Fierstein is de stem van Yao.
We wisten niet wie we voor dat personage moesten kiezen.
Dat was 'n tijdje erg lastig.
Toen we Harvey eenmaal hadden, zaten we goed.
Die gaf het personage de humor.
Gedde was zo grappig.
We lagen op de vloer van het lachen.
De bende van drie was zo goed... Dat was onze bijnaam voor ze.
Zij zijn voor ons niet alleen leuke personages...
...waar we lol mee kunnen hebben...
...en die de mannelijke kant van de film vormen...
...maar ze vertegenwoordigen ook het Chinese leger.
We maken 'n gigantische film over het Chinese leger...
...maar er is geen tijd of geld om duizenden soldaten neer te zetten.
Voor dat gevoel pakken we de camera.
We laten via hen zien wat het leger denkt...
...zonder dat we honderd man hoeven te tekenen.
Wat stond er ook alweer op dat klembord?
Er staat iets op, ja.
Een rapport hoe de troepen het deden...
...of een trainingsschema.
Dat was 'n eeuwig element.
Hij liep altijd iets op dat klembord te schrijven.
Zo'n soort figuur was hij.
De rat op kantoor.
Altijd opschrijven als jij iets verkeerd doet.
Onze favoriete haatfiguur.
Ook in deze scène zie je weer een subtiel laagje...
...van Mulans groeiende...
Bekoring. - Voor Shang.
En Mushu zegt er wat van.
Jij flirt met die knul, hè?
Je vindt 'm leuk, hè?
Welnee.
Ja hoor, ontken 't maar.
't Is wel waar. - Ik vind 'm lekker leuk.
Dit is 'n mooi stukje voor Mushu, want je ziet vaak...
...dat de sidekicks in Disney-films...
...niet veel doen voor de plot.
Ze stuwen het verhaal niet.
Het mooie met Mushu en Kricky is dat dit hun moment is...
...waarop ze het verhaal veranderen.
Met deze vervalste brief sturen ze Mulan en haar soldaten...
...naar het front.
Dit was een mooi stukje plot dat we komisch konden ontwikkelen...
...in plaats van op een andere, saaie, niet leuke manier.
Het typen was een idee van Alex Kupershmidt.
Voordat we een fragment gaan animeren...
...doen we een overdracht.
We geven het fragment aan Lay-out...
...en nodigen alle betrokkenen uit.
De editor... - De hoofden Animatie...
Alles is goedgekeurd voor productie...
...maar we blijven openstaan voor ideeën.
Op dat moment kwam Alex met 't idee van de typende krekel.
En 't is echt grappig. Het werkte geniaal.
Die grap met de panda. Van wie waren die storyboards?
John Sanford.
Wij vonden de grap met de panda een giller.
Tom Schumacher vond 't niets en probeerde hem te schrappen.
Barry en Tony zeiden steeds:
Geef 'm een screening. Hij slaat in.
We hebben er 'n hele tijd voor geknokt.
En uiteindelijk gaf Tom Schumacher toe dat 't een goeie grap was...
...en bleef hij erin.
Nog 'n voorbeeld waar we kantoorpersoneel als stem gebruiken.
John Sanford had de boards gemaakt en aan Chi Fu gewerkt.
Voor de gil van Chi Fu hadden we al van alles geprobeerd.
Zelfs al een vrouw laten gillen.
Niets was zo leuk als John die als 'n vrouw gilde.
Niemand heeft 'n vrouwengil in huis als John Sanford.
Hier laat Ling Mulan het equivalent van een blote-meiden-kalender zien.
Broose Johnson heeft dat prachtig geanimeerd.
Hetzelfde idee als in de opening: waterverf op rijstpapier.
Stilistisch ook weer 'n breuk met de rest van de film.
Maar dit was waarvan ze droomden, vooral voor Chien-Po:
Wat hij verwachtte van het leven en hoopte te bereiken.
Maar het is grappig.
En verfrissend dat het publiek een andere kant kan zien...
...waardoor de film interessant blijft.
Het beroemdste voorbeeld hiervan zijn de roze olifanten in Dombo.
Dit was ons... - Fantasietje.
Een uitstapje in een andere stijl.
Animatie van Broose Johnson en Aaron Blaise.
Het nummer A Girl Worth Fighting For...
Het thema is dat je ziet en hoort...
...wat de bende van drie in een vrouw zoekt.
En Mulans sterke punten zijn niet wat zij beschrijven...
...dus dat is interessant.
Als ze merken dat Mulan 'n vrouw is, krijgt zij hun respect en liefde...
...zonder dat zij iets heeft van wat ze hier bezingen.
Het is 'n stelletje macho's...
...met hun ideeën over vrouwen.
De screenings vielen niet mee.
We kregen opmerkingen dat 't nummer niet politiek correct was.
En dat was juist 't idee.
Dus waren we best blij met die reacties.
Dat was de opzet.
Hun opvattingen zijn fout...
...en dat effect heeft Mulan op hen:
Zij verandert hun ideeën over de sociale positie van de vrouw.
De overgang van dit onbezorgde liedje...
...naar de ellende die een oorlog aanricht.
Dat was ook heel ingewikkeld.
We wilden geen lijken laten zien.
Er is later een shot van het leger als we over de bergkam kijken...
...maar we wilden verwoesting laten zien, zonder te veel doden.
Maar het popje dat Mulan vindt en dat natuurlijk van een meisje...
Ik weet niet of het publiek die relatie goed snapt...
...maar zij ziet zichzelf als het meisje dat bij die pop hoort.
Op dit punt hebben we overwogen...
...om bij vader te gaan kijken.
De verwijzing op dat moment...
...als ze dat popje oppakt, is ook naar haar eigen thuis.
Ik weet niet of dat overgekomen is.
En ik geloof ook dat...
...Mulans reactie als Shang hoort dat zijn vader gesneuveld is...
...haar herinnerde...
We wilden haar laten reageren op Shangs verdriet...
...zodat dat ook terug zou verwijzen...
...naar haar vader. - Naar thuis.
We hebben overwogen of we een shot van thuis moesten inlassen.
We waren bang dat haar vader zo zwak zou overkomen...
...dat 't niet onderhoudend was...
...of dat het publiek boos zou worden dat hij Mulan niet was gaan zoeken.
De scène waarin de camera over de kam kijkt...
...als je ziet dat de generaal weggevaagd is door Shan-Yu...
...kijk je door de ogen van Shang.
Die achtergrond heeft drie verschillende lagen.
Zoals Barry al zei, had de studio zijn twijfels...
...over de bloederigheid. We gingen voor klein, middel en groot.
Klein was... - Het aantal lijken.
Het ging om de aantallen lijken. Klein was weinig lijken...
...en puinhopen. Dat was te verwarrend.
Als je niet iets van de dood laat zien, komt 't idee niet goed over.
We probeerden meer te krijgen, en het werd middel...
...want groot zou misschien te schokkend worden.
Ik heb me erg ingezet voor 't begin van die sneeuw.
We kregen een fragment met sneeuw, dus 't was ook wel logisch.
Maar het had ook iets kalmerends, een soort helende uitwerking...
...die de sneeuw had, wat emotioneel heel goed werkte.
We zeiden al hoe belangrijk een komische onderbreking is...
...na een dramatisch moment, wat dat ongetwijfeld was.
Daar is 't. - En bovendien...
...is het tempo van het verhaal altijd zo belangrijk.
Van een traag, triest fragment...
...via dat komische moment...
...is alles opeens hyperactief.
Voor dit fragment hadden we 'n gigantische maquette.
Door Dean gebouwd.
Dean DeBlois, van Verhaal.
Anderhalve meter breed?
En anderhalve meter diep, helemaal van gips.
Dean DeBlois was een van de hoofden van de Verhaal-afdeling.
Hij moest uitkienen wat er gebeurde en waar iedereen was...
...om het juiste effect te bepalen.
Bepalen waar ze heen lopen...
...wanneer Shan-Yu verschijnt, wat de beweging is.
Dat werkte heel effectief.
We moesten van alles volgen, en Kricky was tricky...
...omdat hij zo klein is en de ruimte om hem heen zo immens.
Het is een hoop werk om iedereen in de gaten te houden.
We gebruikten de CG-pijlen van David Tidgwell van Effects...
...om diepte te scheppen, en je ziet hoe goed dat werkt.
Naar de camera toe geeft dat diepte.
Anders wordt de achtergrond vaak plat.
Dankzij die pijlen krijgen de scènes een mooie diepte.
David Tidgwell is een supervisor bij Special Effects.
De vlaggen zijn ook met de computer gemaakt.
Hier moeten we Eric Guaglione noemen.
Hij is hoofd van Computer Graphics, en hij creëerde deze aanval.
Sandra Groeneveld maakte in klei...
...paarden die Chen-Yi had ontworpen, althans een van die paarden...
...en had er al animatie van gedaan.
Heel inventief, zoals ze animatie hadden van... Hoeveel?
Vijf, zes verschillende? - Bewegingen...
Vijf, zes, verschillende Hunnen.
En met kleur, en verschillende schilden, zwaarden, hoofddeksels...
...en door de ruiters uit te wisselen...
...zie je nooit twee precies dezelfde.
Het lukt wel, als je er de tijd voor neemt...
...maar het voelt echt als een grote verscheidenheid
En het thema dat Jerry Goldsmith hier vangt.
Shan-Yu's thema is een van mijn favoriete delen.
Schitterende muziek.
Ik zou 'm nu maar aansteken. En vlug.
Vanaf het moment van de lawine die zij veroorzaakt...
...totdat ze haar redden, vind ik de muziek fantastisch.
Een van mijn favoriete stukken.
Opnieuw, verhaaltechnisch...
...zie je in dit fragment dat Mulan haar hersens gebruikt.
We wilden laten zien dat ze op het idee van die lawine komt...
...door wat ze in haar zwaard ziet.
Ze krijgt 'n idee, en ze handelt.
Ze verslaat een reusachtig leger door na te denken...
...en haar kracht te gebruiken. Maar hier is 't vooral haar verstand.
Hier zie je ook iets grappigs...
...wat in animatie moeilijk gaat.
Om de lawine voelbaar te maken...
...doen we alsof we een losse camera gebruiken.
Dat geeft veel van de scènes iets van beweging en spanning.
In de computer kun je dat opvoeren of afzwakken...
...al naargelang de spanning die een bepaalde scène moet hebben.
Dat geeft het publiek het gevoel dat ze midden in de lawine zitten.
Roy Disney stuurde nog opnames van lawines.
Deze lawine...
Special Effects heeft dit schitterend gedaan.
Het ontwerp was al goed, maar de lawine is heel veel werk.
Garrett Wren deed de animatie van het begin van de lawine...
...en het eind in de afgrond, plus andere scènes.
Maar dat waren megascènes voor een animator.
Heel veel werk, allemaal met de hand.
Hoe lang kostte 't hem?
Misschien wel de totale productietijd.
Heel erg lang.
Het fragment waar hij op was gezet, was de lawine.
En het is hem gelukt.
Dit was verhaaltechnisch lastig omdat er van alles tegelijk gebeurt.
We moesten zorgen dat 't een beetje geloofwaardig bleef.
De logica wordt hier even op gigantische schaal opgeschort.
We waren steeds aan 't bewerken.
Waar was iedereen? Wat moest Mulan bereiken?
Hoe redde ze Shang?
't Was belangrijk dat de Drie haar hielpen.
We wilden dat zij erbij hoorden, en uiteindelijk hielpen ze haar.
Maar Mulan moest de leiding hebben.
Het moest haar succes zijn.
Yao is niet alleen de sterkste man ter wereld...
...dat hij dat touw, waar 'n ton aan hangt, kan houden.
Een paard, twee mensen, een draak en 'n krekel.
Dat moet wel 'n stalen kabel zijn.
Je moet niet denken of 't wel kan, maar meegaan met de emotie.
Ik heb nog nooit zo'n maffe kerel gekend.
Je hebt mijn leven gered.
Van nu af aan, vertrouw ik je.
Dit fragment hebben we op allerlei manieren geprobeerd.
We wisten dat Mulan als vrouw ontmaskerd moest worden.
Hoe doe je dat zonder plat te worden?
In 'n film voor alle leeftijden.
Veel van de eerste probeersels waren grappig...
...of schokkend omdat ze te veel lieten zien.
Barry, dit was toch jouw oplossing?
Het leek me goed om te laten zien dat ze in 'n tent wordt verpleegd.
De scène waarin ze buiten de tent staan te fluisteren...
...daar werd in de definitieve screening nog om gegiecheld.
Klopt.
We laten achteraf zien dat haar wond behandeld is...
...dat 't daardoor komt...
Dat een medicus haar geheim ontdekt heeft.
Een arts, die in de hele film nog niet te zien geweest is.
Hij is er gewoon ineens.
Een medicijnman uit de bergen, maar wel in dienst van het leger.
Het karakter op zijn tas, en op zijn tent...
...is een oud Chinees karakter voor een arts.
Dat hadden we van Chen-Yi.
De ontdekking in de tent liet haar nog in haar waardigheid.
Chi Fu pakt haar die onmiddellijk af.
Naarmate 't moment nadert dat Shang Mulan terechtstelt...
...wordt de kleur van de hemel intenser.
Zodra het zwaard de grond raakt, zie je dat het rood verdwenen is.
De stemming slaat abrupt om.
Hopelijk iets wat het publiek niet bewust ziet.
Qua stemming en toon...
...zie je een omslag op 't moment dat Shang zijn keuze doet...
...om niet de wet te gehoorzamen en genade te betonen.
De kleur vervliegt...
...en de spanning verdwijnt.
Een van de thema's in Mulan was wat je nodig hebt om 'n leider te zijn.
Een leider weet wanneer je de regels overtreedt.
Hier zien we Shang een belangrijk besluit nemen.
Hij had haar moeten doden, maar dat was niet goed geweest.
Hij maakte een heel moeilijke keus door haar alleen achter te laten.
Ze was niet dood, maar had heel goed om kunnen komen.
Het zijn geen Chinese karakters...
...maar die stokjes in het vuur...
...geven het idee van een Chinese tekst.
Zoiets probeerden we er steeds in te stoppen.
We lieten Mushu marshmallows roosteren...
...maar die hadden ze natuurlijk niet.
Dus namen we van die wontons.
Daar ben ik gek op.
Het ziet er lekker uit.
Het is bijna lunchtijd. Vandaar.
Ik weet nog dat we hier veel over hebben gepraat.
Barry heeft erg geknokt voor haar moment van twijfel.
Nu kun je met mensen praten die de film hebben gezien...
...en 't over dit fragment hebben.
Ik weet nog dat ik erover piekerde toen Barry zo zat te drammen.
We vonden hem gestoord.
Want ze twijfelt, en het is de enige keer...
...dat je iets van zelfmedelijden ziet.
Verder laat Mulan zich eigenlijk niet kennen.
Wat ze doet, doet ze omdat haar hart 't haar ingeeft.
Maar hier, waar ze twijfelt aan haar onzelfzuchtige gedrag...
...was volgens mij 'n echt goed besluit.
Ze had zo hard gewerkt om dit te bereiken...
...en de situatie het hoofd te bieden.
En als 't allemaal misgaat...
...twijfelt ze aan haar beweegredenen...
...en of ze goed gekozen heeft...
...of dat ze een vergissing heeft begaan.
En wat ook meespeelt, is schuldgevoel...
Dat ze hen verraden heeft? - Dat 't haar schuld is.
Wat er gebeurd is. Maar daar gaan we niet op in.
Het heeft ook zijn uitwerking op Mushu.
Hij ziet haar treuren om wat ze zo onzelfzuchtig heeft gedaan...
...en voelt zich schuldig.
En je ziet een visueel trucje dat teruggrijpt op Reflection...
...omdat hij zichzelf in de helm ziet.
Op dat moment wil hij iets opbiechten.
Dus hij biecht op dat hij de boel voor de gek hield.
Dan ontdekken ze dat ze allebei uitgestoten zijn...
...en dat ze samen verder moeten.
Daar zie je het eerste begin van de omslag in Mushu...
en weet je dat hij haar nu echt gaat helpen.
Hij verliest zijn egoïsme omdat hij 't houdt...
Hij blijft die trekjes houden.
Hij zal nooit een heilige worden. - Zo is hij.
Maar hij zet zich nu in voor haar, en niet alleen voor zichzelf.
Dit is een schitterende scène.
Hier hebben we ook voor geknokt, want de discussie was:
Kun je 't publiek niet verrassen als Shan-Yu op 't eind opduikt?
Moeten we laten zien dat hij nog leeft?
Ik vind 't mooie dat het publiek weet...
...dat deze vent zo slecht is, zo'n intens foute figuur...
...dat hij zijn doel blijft najagen:
De keizer vermoorden, met maar vijf trawanten.
En hij twijfelt geen moment of hij zal slagen.
Plus, natuurlijk, dat Mulan dit ziet.
Alleen zij weet dat hij nog leeft...
...en de keizer komt vermoorden.
Dat is een extra bonus.
In het ritme van het verhaal zie je aan 't eind van de tweede akte...
...dat Mulan helemaal terneergeslagen bij haar kampvuur zit.
Een van de redenen om Shan-Yu te laten zien, is...
...dat ze daar snel uit moet.
Het feit dat ze hem ziet...
...haalt haar uit dat zelfmedelijden.
En het voert ons meteen naar de derde akte, waar Mulan...
...weer actief is. We moesten iets hebben wat haar een duw gaf.
Hier was de technologie onze redding.
Dit fragment zat aan het eind van de productie.
We hadden weinig geld en tijd...
...maar we hadden wel de technologie...
...om die menigte te maken.
Eric Guaglione hielp ons met zijn ploeg.
Ze zijn allemaal met de hand getekend...
...maar de computer kan er een duizendkoppige menigte van maken.
Dat geeft 'n weelderig gevoel aan de optocht, en later het plein.
Zonder hen hadden we dit nooit gered.
Was 't ons idee, of hebben zij 't bedacht?
Eric kwam ermee, om ons te helpen.
En ook even over de artdirection.
Ric Sluiter heeft hier veel aan gedaan. Het punt was...
...ze hadden geen elektriciteit, maar ik houd van dat gevoel...
...van 's nachts in Hongkong, met de straatverlichting...
...en de groene gloed als je vliegtuig landt.
Dat bijna neon-achtige gevoel wilde ik in die straat hebben...
...maar dan met traditionele Chinese lampionnen.
En het voelt ook als zo'n actie/politiefilm.
Het moest Las Vegas zijn, zonder in Las Vegas te zijn.
Historisch is dit correct. De Chinezen hebben 't vuurwerk uitgevonden.
In dat opzicht klopt het.
Als je die mensenzee ziet, die zich over een paar minuten...
...gaat omdraaien en eer bewijzen aan 'n vrouw...
...die volgens de normen van toen tegen alles gezondigd heeft.
Maar we weten dat er slechteriken in die papieren draak zitten.
Of niet?
China kan rustig slapen...
...dankzij onze dappere krijgers.
De keizer is in gevaar. De Hunnen zijn hier.
Verhaaltechnisch, en dit was een punt van discussie...
...omdat Mulan hier in de put zat.
Ze wist dat ze iets moest doen.
Ze probeert het door andere mensen te laten doen.
Ze was haar zelfvertrouwen kwijt.
Dat fragment gaat erover dat niemand haar wil helpen.
Ze vertrouwen haar niet. En Shang ook niet.
Ze is een vrouw, niemand gelooft in haar.
Je zag die blik: Dit is een vrouw.
Je ziet 't idee komen.
Ze gaat nog een keer...
...haar hersens combineren met haar lichamelijke vaardigheid...
...om redding te brengen.
Het Chinese leger is inmiddels ook gedecimeerd tot 'n man of vijf.
We hebben 't er niet over, maar we beginnen dus wel...
Met honderd man in het legerkamp.
Het leger is 'n stuk kleiner dan in 't begin...
...maar we hopen dat niemand 't ziet.
Nu weten ze 't. Ik flap het eruit.
Wat gaat er door dat koppie?
Niet alleen vertrouwen ze haar als ze zegt: Ik heb 'n plan.
Wat zij bedenkt is altijd goed uitgepakt, dus dat is logisch.
Maar wat hier ook zo grappig is...
Travestie. - Verklede mannen, altijd grappig.
Het lijkt of ze Mulan stukken harnas geven...
...zodat ze met hen mee kan vechten.
Maar ze verkleedt ze.
Daarom krijgt zij hun kleren.
Het grappige is dat we de hele zaak omkeren.
We hebben die macho's horen zingen over de rol van de vrouw...
...en ze zijn nu zelf verkleed.
En zij is zichzelf meer trouw dan ooit.
Ze is niet meer het popje van de koppelaarster dat we zagen.
Dat was zij niet. Ze is halverwege.
Ze heeft geen harnas.
Je moet die vent neerzetten als een vreselijke schurk...
...als zijn verschijning alleen al tienduizenden mensen doet bibberen.
Anders denken ze:
Waarom sturen ze niet 'n stel soldaten op ze af?
Hij heeft 'n reputatie.
We hadden 'n geweldige gevechtschoreograaf: B.H. Barry.
Hij heeft met deze scènes geholpen.
Toneel en film.
Toneel en film, en hij heeft de gevechten in elkaar gezet.
We wilden humor, grappen, dingen die pasten bij...
...niet alleen de eerdere training...
...maar ook bij de persoonlijkheden. 'n Blote kip; altijd raak.
En die banaan in zijn bloes.
Ik weet niet waar dat vandaan kwam, maar ik wou 't erin hebben.
Een inside joke die Barry leuk vond.
Volgens mij heeft niemand erom gelachen.
Ze haalden een fruitschaal leeg.
ledereen had iets ronds, en hij kreeg de banaan.
Barry kan er 's avonds laat om lachen.
Tot vandaag aan toe.
Onze fantastische componist, Jerry Goldsmith.
Jerry, de Silver Fox. Wat een man en wat een bijdrage aan de film.
Dat we iemand van zijn kaliber kregen: geweldig.
Moet je zien. Dat voelt hij.
Het doorhakken van het touw was symbolisch.
Daardoor moest Shan-Yu 't dak op voor een confrontatie met Mulan.
En zij zat in de val.
Om de keizer te redden moest ze risico's nemen.
Ze moest daar blijven, anders kon ze het touw niet doorhakken.
En zijn doel verandert. Hij weet dat de keizer buiten zijn bereik is.
Hij trekt zijn dolk, wat cool moet lijken...
...maar er werd altijd gelachen.
Hij lijkt ook zo klein, vergeleken met Shan-Yu.
O jeetje.
Heb je 'n botermesje? Ga je hem doodsmeren?
Nu wil hij alleen maar wraak...
...op degene die verantwoordelijk is.
Zij zegt: Ik heb 't gedaan. Laat Shang met rust.
Een mooi, onzelfzuchtig moment dat zijn focus verplaatst.
Dit waren storyboards van Chris Sanders...
...die lang heeft gezocht naar een evenwicht tussen Mulan en Shan-Yu.
Want Mulan is klein en Shan-Yu is 'n reus van 'n kerel.
Wat hij niet wist, was hoe zij hem geloofwaardig kon verslaan.
En ze doet 't door haar hersens te combineren met haar fysieke kracht.
Zo ruimt ze hem uit de weg.
Wie zijn die hansworsten in de vuurwerktoren?
Dat waren wij, Barry. - We vallen te pletter, voor de lol.
We waren niet dood.
We duiken de dood tegemoet.
Het was een symbool dat we aan rust toe waren.
We wilden niet dat onze schurk zou omkomen doordat hij te pletter viel.
Dus we hebben ervoor gezorgd dat hij niet zo stierf.
't Is traditie bij Disney dat de schurk te pletter valt.
We wilden Shan-Yu absoluut niet op die manier opruimen.
We waren er nog niet uit, toen we dit bedachten.
Van 't dak af, van 't dak af...
Dat was een beetje slap, Shang die gewoon vlucht.
Het was handig.
Shang vlucht en Mulan landt op zijn hoofd.
Zo waren ze weer bij elkaar.
ledereen houdt van vuurwerk en het weerspiegelt haar triomf.
Maar Chi Fu is nooit tevreden.
Dat vuurwerk doen ze nu boven Epcot.
Hij moet weer reclame maken. - Zo is 't.
Ik woon in Florida... - Wie betaalt jou?
Ik woon in Florida en word betaald door Walt Disney World.
Over dit fragment is veel discussie geweest.
Bij veel screenings, zoals ik al eerder heb gezegd...
...wilden we niet dat Mulan haar vader aanraakte.
In dit fragment omhelst ze de keizer.
We kregen opmerkingen van degenen die de film vóór de release zagen...
...dat zoiets in een oosterse cultuur onmogelijk was.
Dat was nu net het punt. - Noch dat hij voor haar zou buigen.
En daarom... - De buiging en de omhelzing.
We lieten hem ook niet zo diep buigen als de rest.
Dat hij alleen al zijn hoofd buigt...
...is buitengewoon genoeg. En Chi Fu schrikt zich lens.
Die buiging van Chi Fu heb ik gedaan.
Dit is belangrijk, het punt dat we met de film duidelijk wilden maken.
Dit was een vrouw die, omdat ze trouw was aan zichzelf...
...de opvatting van de samenleving veranderde.
Mushu heeft 'n brok in zijn keel.
Mijn kindje is volwassen, en ze redt China.
Heb jij tissues?
Die buiging vereiste 'n speciale techniek.
Wil je vertellen wat Jeff Dutton gedaan heeft?
Jeff Dutton deed iets schitterends met traditionele animatie.
Een gebruik van verscheidene niveaus.
In oudere technieken...
...zou je het een multi-plane shot hebben genoemd.
Zoiets te creëren...
Ik weet niet hoe hij 't deed maar het werkte.
Hij had 'n hoop heksenbrouwseltjes.
Jeff Dutton. Als je met 'n probleem zit, weet hij meestal een oplossing.
Hij is onze artistieke coördinator.
Dat is volgens mij de beste vriend van de regisseur.
Jeff Dutton is een groot artistiek talent.
En hij weet alles van de techniek die bij 'n film komt kijken.
Hij helpt de regisseurs om hun visie te realiseren...
...op de best mogelijke manier.
Doet dingen met lijm die je voor onmogelijk houdt.
Daar gaan we niet op in. - Ander verhaal.
Aan het eind van de film is het ons doel...
...om alle personages sympathiek genoeg te maken.
Een moment met de bende van drie.
Chi Fu moest op zijn nummer worden gezet.
En je moest eindigen met de spanning van:
Krijgen ze elkaar nog?
Hun afscheid was moeilijk.
Die scène is vaak herschreven.
We vonden dat als je niet vond dat hij...
...een beetje 'n sufferd was en nogal stom...
Hij denkt dat hij haar 'n complimentje maakt.
Je vecht goed.
Wat geen correct Engels is.
Ook weer opmerkingen. - Die fout vonden we grappiger.
Dat houdt de spanning erin.
Het publiek vraagt zich af of de romance daarmee eindigt.
Natuurlijk niet. Er komt nog meer.
Tony West maakte de vallende bloesem in navolging van een fragment...
...uit de originele Fantasia.
Weer was het Chris Sanders die dit voor elkaar kreeg...
...met de evenknie van hun eerste scène onder de boom.
Plus het idee dat we in het begin zochten...
...en ons echt op het spoor zette...
...hoe de relatie van vader en dochter tot een oplossing komt.
Mark Henn was de animator, waar hij de traan uit haar oog wist.
In de storyboards, was er maar één tekening...
...die de hele tijd dat ze elkaar omhelzen bleef staan.
Wij dachten al dat 't saai werd...
...dat ze elkaar alleen maar omhelzen tijdens die dialoog.
Mark, in zijn wijsheid, liet hen elkaar loslaten - wat ik niet wilde.
Hij laat haar los vanwege de traan, en omhelst haar dan weer...
...en dat geeft je 'n des te grotere brok in je keel.
Shang komt met 'n slappe uitvlucht dat ze iets achtergelaten heeft.
Typisch 'n vent.
Hij mag dan van alles kunnen...
...van vrouwen snapt hij niet veel.
't Is een beetje 'n watje.
En Mushu, de opschepper, zegt: 'Hoe vond je dat?'
We vroegen ons echt af of we niet te veel eindes hadden.
Altijd 'n probleem met een Disney-film, en zeker met deze.
Moesten we eindigen met haar? De buiging voor het paleis?
Moesten we terug naar huis? Ja, want daar is haar vader.
Moesten we eindigen met de omhelzing met hem?
Nee, er moest nog iets leuks met Mushu in.
We moesten iets hebben...
We hadden vijf verschillende versies.
AI die versies screenden we...
...om te zien: Zo voelt het...
...als we eindigen met Mulan en vader onder de boom.
We vonden het leuk om uitbundig te eindigen.
Het moest een feestje worden.
Het publiek moest op een hoogtepunt vertrekken.
Feesten met de personages en dansend de bioscoop uit.
Het punt is ook dat, als je begint zo'n film te maken...
...en je crew groeit naarmate je verder in de productie komt...
...je publiek groeit.
Eerst laat je elkaar tekeningen zien...
...en wisselt in 'n kleine groep ideeën uit.
Dan werk je met meer mensen, dus je publiek groeit.
Maar terwijl je werkt, bedenk je...
...dat ze allemaal deel uitmaken van het groeiende publiek voor de film.
ledere filmmaker wil het publiek behagen met zijn film.
En uiteindelijk is de hele wereld het publiek.
Je laat hem voortdurend zien, zit steeds te schaven...
...totdat hij de bioscoop in moet.
Na vijfjaar aan de film te hebben gewerkt...
...wist ik waarom ik besloten had om naar Florida te gaan.
Als vrouw vond ik 't geweldig wat deze film liet weten...
...aan jonge meisjes over de hele wereld.
Deze film zegt dat je kunt doen wat je maar wilt...
...als je jezelf trouw bent. Dan kun je van alles bereiken.
Ik weet nog dat na de release een heleboel vaders bij me kwamen.
En bij jullie vast ook. Ze zeiden: Weet je?
Dank je wel voor deze film...
...die ik met mijn dochter kan bekijken en voor zo'n positief voorbeeld.
Dit is niet een vrouw die alleen maar met haar uiterlijk bezig is.
Dit is een vrouw die alleen maar denkt aan wat haar hart haar ingeeft...
...en doet wat goed is, om de juiste redenen.
En dat is heel belangrijk voor me.
Voor mij en Tony ook. We hebben 't er vaak over gehad.
Maar als vaders van dochters, wat we allebei zijn...
...betekent dit verhaal veel voor ons, en heeft dat ook gedaan...
...om die relatie uit te diepen. Dat heeft er veel mee te maken.
En iets waaraan ik tegenwoordig zo'n hartgrondige hekel heb.
...dat je de meeste vadertypes in de meeste filmrollen ziet...
...als grote sufferds, hansworsten en idioten, vooral op televisie.
De vader is altijd de grote sul.
Ik vond dit een manier om te laten zien...
...dat vaders en dochters niet altijd met elkaar overweg kunnen...
...maar dat het zo belangrijk is om elkaar te proberen te begrijpen.
Ik kan zeggen dat Mulan belangrijk voor me was...
...niet alleen om de al genoemde redenen...
...maar omdat ik iets kon geven aan mijn dochters...
...die dit in de toekomst zouden zien.
Maar als regiedebuut...
...was dit 'n ongelooflijke leerervaring.
Alles wat we bij het maken van deze film hebben besproken...
...heb ik al doende geleerd.
Geleerd van de talentvolle ploeg die we in Florida en Californië hadden.
Ik zal me deze film herinneren, ik raak nog ontroerd...
...zolang als ik leef.
Wat ik denk dat er zal gebeuren, en de geschiedenis zal 't uitwijzen...
...is dat ik op m'n tachtigste zeg dat Mulan de beste film was...
...waar ik aan heb gewerkt en het meest trots op ben...
...terwijl 't mijn eerste regie was.
We hadden zo'n schitterende ploeg om mee te werken.
En als je zo lang aan een project bezig bent...
...moet je er elke dag van genieten.
Het gaat er niet om dat hij afkomt en of hij succes heeft.
Belangrijker is je ervaring terwijl je eraan bezig was...
...en de reis met de crew en de andere tekenaars...
...en wat je samen hebt meegemaakt.
Velen van ons hadden er 'n lief ding voor overgehad om dit te laten slagen.
Gek, hoe verliefd je op iets wordt.
De hele studio. Ze waren trots op het feit...
...dat dit de eerste complete film uit Florida was.
We hadden hulp uit Californië. Het was nooit gelukt...
...zonder die assistentie. Maar ze vonden dat 't hun film was...
...en werkten harder dan ik ooit een ploeg heb zien werken...
...en in ieder geval met meer hartstocht.
Er heerste een geweldige sfeer tijdens de productie.
Heel hartelijk dank voor deze reis, samen met ons...
...door onze geschiedenis met Mulan.
Bedankt voor het kijken.
We hopen dat het informatief was.
Bedankt voor het kijken.
Bedankt voor de moeite...
...en tot de volgende film.