Venetië, 1596
In de zestiende eeuw was onverdraagzaamheid tegenover de joden
Zelfs een feit in Venetië, de machtigste en liberaalste staat in Europa.
De joden waren bij wet verplicht om in de sloppenwijken te wonen.
Na zonsopgang werd de poort gesloten en bewaakt door christenen.
Overdag moesten joden een rode hoed dragen als ze zich buiten het getto begaven.
Woekeraar.
De joden mochten niets bezitten, dus moesten ze geld lenen tegen intrest.
Dit druiste in tegen de christelijke wet.
De verfijnde Venetianen letten er niet op,
maar voor de religieuzen die de joden haatten, was het een andere zaak.
Als een man rechtschapen is en doet wat wettig en rechtvaardig is,
als hij niet gewoekerd heeft, noch rente geïnd
maar zich onthouden heeft van iedere ongerechtigheid
en rechtgesproken bij twistgevallen,
als hij mijn wetten gevolgd heeft
en mijn woord trouw geloofd, dan is hij goed en mag hij zeker leven.
Maar heeft hij wél gewoekerd en rente geïnd, mag hij dan leven?
Nee, dat mag hij niet. Als hij één dezer zonden begaan heeft
Zal hij zeker sterven, zo zegt de Heer.
En toch leef jij van diefstal en roof...
De wind steekt weer op.
Eerlijk gezegd, kan ik mijn somberheid niet verklaren.
Het zit mij dwars. Zo ook jullie, zeg je.
Die melancholie stompt mij zó af dat ik mezelf maar amper herken.
Je geest waart rond over de oceaan.
Geloof me, had ík zo'n waagstuk uitstaan,
dan was het beste deel van mijn gedachten bij mijn hoop overzee.
Dan had ik gras zitten plukken om te weten waar de wind zat,
snuffelend in kaarten naar havens, pieren en wegen.
Alles wat ik als gevaar zag voor mijn expeditie
Zou me zeker met somberheid vervullen.
Blies ik in mijn soep,
dan maakte de gedachte aan de schade van een felle wind op zee, mij gek.
Geloof me. Nee.
Maar dan ben je verliefd.
Foei, foei.
Ook niet verliefd?
Welnu, dan ben je somber,
omdat je niet gelukkig bent.
Daar is Bassanio.
Goedemorgen, waarde heren. - Wanneer gaan we op stap, heren?
We zullen onze vrije tijd op de uwe afstemmen.
Nu je Antonio gevonden hebt zullen we jullie alleen laten.
Je ziet er niet goed uit, Antonio.
Je trekt je van de wereld te veel aan.
Dat getob is een verloren strijd.
De wereld houd ik voor wat het is, Gratiano.
Een schouwtoneel met voor elk zijn rol, en die van mij is somber.
Kom, vriend Lorenzo.
Vaarwel voor nu. Na het diner zet ik mijn preek voort.
Vaarwel.
Gratiano weet beter dan wie ook in Venetië veel te zeggen over niets.
En?
Vertel me nu eens...
wat je me vandaag beloofde te vertellen.
't Is je niet onbekend, hoezeer ik mijn middelen heb uitgeput.
Mijn grootste zorg is eervol uit mijn diepe schulden komen
waarin mijn jeugd, ietwat te kwistig,
mij heeft verstrikt.
Ik ben jou het meest schuldig aan zowel geld als liefde.
In jouw liefde vind ik moed om uiteen te zetten
hoe ik mijn schulden denk af te lossen.
Bid, beste Bassanio, en laat het me weten.
En als het...
Zoals jij altijd, in het licht der eer kan staan
wees er dan zeker van, dat ikzelf, mijn beurs, en al wat ik bezit
geheel en al tot uwer beschikking zal staan.
In Belmonte woont een dame rijk aan erf.
Zij is mooi, en niet alleen mooi...
ook wonderlijk deugdzaam.
Ooit ontving ik van haar ogen
heldere boodschappen zonder een woord.
Haar naam is Portia. Zij doet niet onder voor Cato's dochter, Brutus' Portia.
De wijde wereld door kent men haar faam,
de vier winden blazen haar van elke kust vermaarde minnaars aan.
Ach, mijn Antonio,
had ik de middelen maar om mij met één van hen te meten...
dan zou ik zonder twijfel gelukkig zijn.
Je weet, heel mijn fortuin is op zee.
Ik heb contanten, noch handel om zo'n bedrag te vergaren.
Daarom, ga en kijk
wat mijn krediet vermag in Venetië.
Pers dat tot op het bot uit en schaf alles aan voor Belmonte
en de schone Portia.
Geloof me, Nerissa,
ik ben moe van deze grote wereld. - Dat mag zo zijn, lieve vrouwe,
als uw tegenspoed even overvloedig was als uw voorspoed.
En toch, zoals ik het zie,
Zijn zij die in teveel zwelgen even ziek als zij die van gebrek omkomen.
Als het doen nét zo gemakkelijk was als het weten wat we moesten doen,
dan waren kapelletjes kerken geweest en armeluishutjes vorstenpaleizen.
Maar al dit geredeneer helpt me niet bij de keuze van een man.
Alleen al dat woord 'kiezen'.
Ik mag niet kiezen wie ik wil en niet afwijzen wie me tegenstaat.
Zo is de wil van een levende dochter aan banden gelegd door een dode vader.
Is het niet hard, Nerissa, dat ik niemand mag kiezen of weigeren?
Uw vader was altijd deugdzaam,
en vrome mensen krijgen op hun sterfbed goede invallen.
Daarom zal in de loterij die hij bedacht met drie kistjes van goud, zilver en lood,
waarbij hij die in zijn geest kiest u kiest,
ongetwijfeld de persoon juist kiezen die ook echt van u houdt.
Juist.
Hoe hoog staan de vorstelijke aanbidders in uw hart aangeschreven, die hier al zijn?
Som ze nog eens op. Bij elke naam geef ik een beschrijving
en aan de hand van die beschrijving lees je de hoogte wel af.
Wat vindt u van de Franse edelman, Monsieur Le Bon?
God schiep hem, dus laat hem voor mens doorgaan.
Ik weet dat spotten niet mag, maar hij...
En Falconbridge dan, de jonge Engelse baron?
Hij dost zich zo vreemd.
En de neef van de hertog van Saksen?
Een gruwel in de ochtend als nuchter is.
Een groter gruwel in de middag als hij dronken is.
Wacht.
Als hij aanbiedt een keus te maken en het juiste kistje kiest,
Zou u weigeren uw vaders wil uit te voeren door hem te weigeren.
Om dus het ergste te voorkomen, vraag ik je:
Zet een flink glas rijnwijn op de verkeerde kist.
Alles liever, Nerissa, dan trouwen met een spons.
Drieduizend dukaten.
Ja, voor drie maanden. - Drie maanden?
En zoals ik al zei, Antonio staat er borg voor.
Antonio staat er borg voor?
Kunt u mij eraan helpen?
Kan ik op u rekenen? Mag ik uw antwoord?
Drieduizend dukaten voor drie maanden,
en Antonio borg. - Uw antwoord, graag.
Antonio is een goed man.
Hebt u ooit iets slechts over hem gehoord?
Nee. Wanneer ik zeg dat hij een goed man is,
bedoel ik u duidelijk te maken dat hij er goed voor is.
Toch is zijn fortuin ietwat onzeker.
Eén galjoen is op weg naar Tripolis en een ander naar Indië.
Daarbij hoor ik op de Rialto van een derde naar Mexico en een vierde naar Engeland.
En zo heeft hij nog het een en ander ronddobberen.
Maar schepen zijn maar planken,
Zeelui zijn maar mensen.
Je hebt landratten en waterratten,
waterdieven en landdieven.
Ik bedoel piraten.
Dan heb je nog de risico's van water, wind en klippen.
Niettemin, de man is er goed voor.
Drieduizend dukaten.
Ik zou hem wel als borg kunnen nemen.
Dat kunt u zeker. - Kan ik Antonio spreken?
Als u zin heeft, eet met ons. - Ja, om varkensvlees te ruiken,
om van de woning te eten waarin uw profeet de Nazareeër, de duivel heeft gedreven.
Ik wil met u kopen en verkopen, met u gaan en staan, enzovoort,
maar ik wil noch met u eten, noch drinken, noch bidden.
Wie komt daar aan? - Dat is signore Antonio.
Wat lijkt hij een kruiperige tollenaar.
Shylock, luistert u wel?
Ik overpeins mijn huidige kas
en zo uit het hoofd geschat, kom ik niet gelijk zelf aan de volle som
van drieduizend dukaten.
Maar Tubal, een rijke Hebreeër uit mijn stam, springt wel bij.
Benjamin. Ga en zoek Tubal.
Stil, hoeveel maanden ook alweer?
God zegene u, signore.
We hadden het zojuist over u.
Weet hij al hoeveel je nodig hebt? - Jazeker, drieduizend dukaten.
Voor drie maanden.
Was ik vergeten. Drie maanden, dat zei u.
Maar wacht, zei u niet dat u nooit leent of uitleent zonder rente?
Nee, nooit. - Prima.
Drieduizend dukaten, een mooi rond bedrag.
De koersen.
Drie maanden op twaalf.
Eens kijken wat de koers doet.
Nu, Shylock,
kunnen we op u rekenen?
Signore Antonio...
hoe menigmaal op de Rialto,
hebt u mij beschimpt vanwege mijn centen en mijn rente.
Ik haalde daar mijn schouders over op,
want lijdzaamheid is het kenmerk van ons volk.
U maakt me uit voor heiden,
voor bloedhond,
en spuugde op mijn Joodse opperkleed.
En dat omdat ik op mijn zaken let.
Nu blijkt dat u mijn hulp nodig hebt.
U komt bij mij en zegt: 'Shylock, we willen geld. '
Dat zegt u. U, die uw fluimen in mijn baard joeg
en mij schopte zoals u ook een straathond schopt die te dichtbij komt.
Geld is uw verzoek. Wat moet ik jullie zeggen?
Moet ik niet zeggen: 'Heeft een hond geld?
Kan een straathond u soms drieduizend dukaten lenen?'
Of moet ik diep buigen
en u onderdanig, met ingehouden adem en nederig fluisterend, dit zeggen:
'Geachte heer, woensdag bespuugde u mij nog,
u schopte mij zulks een dag, een ander keer noemde u mij hond.
Voor zoveel hartelijkheid zal ik u zoveel centen lenen. '
Ik kan u met gemak weer zo noemen, weer op u spugen, schoppen.
Als u dit geld wilt lenen, leen het niet of we vrienden zijn.
Want nam de vriendschap ooit vrucht van dood metaal van een vriend?
Leen liever aan uw vijand. Mocht hij in gebreke blijven, eist u makkelijker boete.
Wat raast u als een storm. Hoe graag was ik uw vriend,
en wilde ik vriendschap met u sluiten.
De smaad vergeten die ik moest ondergaan.
Voldoen aan uw behoeften en geen duit rente bedingen,
maar u luistert niet.
Mijn aanbod is vriendelijk.
Het is vriendelijk. - Nee...
Die vriendelijkheid zal ik tonen.
Ga mee naar de notaris,
Zet uw borgtocht op schrift, meer niet.
En, enkel voor de grap,
als u mij niet betaalt op de gestelde dag
en gestelde plaats, het schuldbedrag als staat in de overeenkomst,
dan geldt als boete
een vol pond van uw blanke vlees,
dat ik mag snijden en nemen
uit welk deel van uw lichaam ik blief.
Mijn woord erop.
Die schuldbrief teken ik en ik moet zeggen, ook een Jood kan vriendelijk zijn.
Zo'n schuldbrief teken je niet voor mij. Dan blijf ik liever in verlegenheid.
Maak je geen zorgen, vriend. Ik blijf niet in gebreke.
Binnen twee maanden, dus een maand voor de termijn verstrijkt
verwacht ik negen maal het bedrag van deze schuldbrief.
O vader Abraham, dat zijn de christenen.
Zelf zonder mededogen verdenken zij anderen van hetzelfde.
Ik bid u, zeg mij dit.
Wat is mijn voordeel als hij niet betaalt en ik de boete in die mij toekomt?
Een pond mensenvlees, zo van de mens, is niet zo waardevol,
noch zo winstgevend als vlees van schapen, runderen of geiten.
Om zijn gunst te kopen, bewijs ik hem deze vriendendienst.
Als hij het aanneemt, goed. Zo niet, adieu.
En neem me mijn genegenheid niet kwalijk.
Shylock,
deze schuldbrief zal ik tekenen.
Laat mijn huidskleur u niet afschrikken,
de stemmige livrei der felle zon in wier nabijheid ik geboren ben.
Breng me het blankste wezen uit het noorden,
waar het zonnevuur de ijspegels nauwelijks smelt.
Dan verwonden wij onszelf voor uw gunst
om te bewijzen wiens bloed het roodst is, zijn of mijn.
Ik zeg u, dame,
mijn gezicht heeft heel wat helden doen sidderen.
Ik zweer bij mijn liefde, 's lands fierste vrouwen heeft het ook vertederd.
Ik ruil mijn kleur enkel in, als ik er u mee winnen kan, mijn lieflijke vorstin.
Ik word bij mijn keuze niet alleen geleid door wat vrouwenogen kan strelen.
De loterij waar mijn lot van afhangt ontzegt me het recht vrij te kiezen.
Maar had mijn vader mij niet zo beperkt,
en niet met zijn geslepenheid had gezorgd dat ik zou trouwen
met diegene die mij verovert op de manier die ik u schetste,
dan had u zelf, edele prins,
net zo'n grote kans gemaakt als eenieder die mij het hof kwam maken.
Daar ben ik u al dankbaar voor.
Daarom vraag ik u mij naar die kistjes te brengen om mijn geluk te beproeven.
Denk er aan, Leonardo, als alles is gekocht en geladen
keer meteen terug, want vanavond onthaal ik mijn beste vrienden.
Zorg dat het avondmaal op zijn laatst om negen uur klaar is.
Bezorg deze brieven
en laat de livreien in orde maken.
Mijn geweten zou me verbieden weg te lopen bij die jood, mijn meester.
Kunt u me zeggen hoe ik bij het huis van meneer de jood kom?
Ken je me echt niet, vader? - God, wat ben jij veranderd.
Kun je nog opschieten met je meester? Ik heb een geschenk voor hem.
Ik ben verhongerd in zijn dienst, vader. Ik ben blij dat je gekomen bent.
Geef uw geschenk aan ene heer Bassanio.
Die deelt wel eens mooie nieuwe livreien uit.
Gratiano. - Ik heb een verzoek aan je.
Ga je gang. - Weiger het me niet.
Ik moet met je mee naar Belmonte.
Wat moet, dat moet. Maar luister eens, je bent te wild, te grof en te luidruchtig.
Gedragingen die goed bij je passen en die niet laakbaar zijn in onze ogen.
Maar waar ze je niet kennen, zullen ze het als brutaliteit zien.
Neem de moeite en koel met wat druppels waardigheid je dartele geest.
Zorg dat ik door je uitgelatenheid daarginds niet miskend word
en al mijn hoop verloren gaat.
Luister, signore Bassanio.
Als ik me niet met waardigheid omkleed, met eerbied spreek en bij vlagen vloek,
ernstig kijk, als ik niet onder het bidden
mijn hoed over mijn ogen schuif
en zucht en 'amen' zeg, geloof me dan nooit meer.
We zullen zien hoe je je houdt.
Maar niet vanavond al.
Reken me niet aan wat ik vanavond doe.
God zegene uwe genade.
Signore Bassanio. - Hartelijk dank.
Wil je iets van mij?
Dit is mijn zoon, een arme jongen. - Geen arme jongen,
maar de knecht van de rijke jood, die graag
Zoals mijn vader spatsificeren zal...
Hij heeft, om zo te zeggen, een grote aversie om te dienen.
Ja, kort en bondig gezegd,
ik dien de jood, en koester een verlangen, zoals mijn vader zal spatsificeren...
Kortom, de waarheid is, zoals mijn vader, een oud man, u fruktifileren zal...
Ik heb hier een duivenschotel die ik uwe genade zou willen schenken.
Mijn verzoek is...
Korter, het verzoek impertineert mijzelf,
Zoals uwe genade horen zal van deze eerlijke oude man.
Al zeg ik het zelf, hij is weliswaar oud en arm, maar toch mijn vader.
Eén tegelijk nu. Wat wil jij?
U dienen, meneer. - Dat is wat wij u wilden defecteren.
Je verzoek is ingewilligd,
als je liever een rijke jood verlaat
en ruilt voor zo'n berooide edelman.
Het oude gezegde is goed verdeeld tussen mijn meester Shylock en u.
U hebt de genade Gods, meneer, en hij heeft genoeg.
Zeer juist. Geef hem een livrei fraaier dan van zijn kornuiten. Regel dat.
Ik vind het jammer dat je ons verlaat.
Dit huis is een hel, en jij, duiveltje, joeg soms de verveling weg.
En Lancelot, straks aan het avondmaal
Zie je Lorenzo, bij jouw meester te gast.
Geef hem deze brief.
Doe het heimelijk.
Vaarwel dan.
Ik wil niet dat mijn vader ons ziet praten.
Adieu.
Tranen beklemmen mijn tong. Allerschoonste heidin, liefste jodin.
O Lorenzo, als jij je woord houdt is mijn strijd beslist,
word ik christen en je lieftallige vrouw.
Goed.
Je zult met eigen ogen het verschil zien
tussen je dienst bij mij en bij Bassanio.
Bij hem kun je niet schransen, zoals je bij mij gedaan hebt,
noch slapen, snurken en kledij verslijten.
Bij hem niet.
Jessica, kom hier. - Hé, Jessica.
Wie vroeg jou te roepen?
Ik toch niet.
Uwe genade zei me altijd dat ik niets kon als het me niet gevraagd was.
Riep u?
Wat is er? - Ik ben voor het avondmaal gevraagd.
Hier zijn mijn sleutels.
Maar waarom zou ik gaan?
Ik ben niet gevraagd uit genegenheid.
Ze willen me vleien.
En toch ga ik om me te voeden ten koste van de kwistige christen.
Jessica, m'n kind, pas op mijn huis.
Ik ga met tegenzin.
Er broeit iets dat mijn rust verstoren kan:
Vannacht heb ik van zakken geld gedroomd.
Ik smeek u, meneer, ga nu.
Mijn jonge meester verwijt uw komst.
En ik de zijne.
Ze hebben iets uitgebroed.
Ik wil niet zeggen dat u een maskerade zult zien,
maar áls u er een ziet, dan is mijn neus niet voor niks gaan bloeden
op de laatste Paasmaandag om zes uur's ochtends.
Wat, een maskerade?
Luister, Jessica,
klim niet naar het venster,
steek je hoofd niet naar buiten
om te gapen naar die christengekken met hun geverfde tronies.
Laat dat voos kabaal mijn sober huis niet binnenrazen.
Bij Jakobs staf, wat heb ik weinig zin daar vanavond te banketteren.
Maar gaan zal ik.
Ga maar vast, jongen. Zeg dat ik kom.
Ik ga alvast, meneer.
Juffrouw, kijk zeker uit het raam.
Straks komt een christen die het oog van een jodin waardig is.
Wat zei die dwaas, die zoon van Hagar?
Hij zei: 'Vaarwel, juffrouw'. Meer niet.
De dwaas is wel aardig, maar hij eet voor tien.
Hij werkt als een slak, en slaapt overdag meer dan de wilde kat.
Daarom scheid ik van hem.
Jessica, ga naar binnen. Misschien kom ik meteen weer terug.
Doe wat ik je heb opgedragen.
Vaarwel. En als het geluk mij niet verlaat,
raak ik een vader, u een dochter kwijt.
Hoe weet ik of ik de goede kies?
Eén van de drie bevat mijn portret.
En kiest u die, ben ik zelf óók de uwe.
Moge een god mijn oordeel leiden.
Eens kijken.
'Wie mij kiest, geeft en waagt al wat hij heeft. '
Geven? Voor wat?
Voor lood? Wagen, voor lood?
Dit kistje dreigt.
Een man die alles waagt is uit op winstbejag.
Een gouden geest buigt zich nooit over naar een handvol slakken.
Daarom geef noch waag ik iets voor lood.
Wat zegt het zilver met zijn maagdentint?
'Wie mij kiest, krijgt zoveel als hij verdient. '
Denk na, Marokko,
en weeg je waarde af met vaste hand.
Ik verdien haar door afkomst en fortuin,
beschaving en aangeboren deugden.
Als ik mijn keuze eens tot dit bepaalde?
'Wie mij kiest,
krijgt wat menig man...
begeert. '
Maar dat is Portia. Wie begeert haar niet?
Ze komen uit heel de wereld om dit beeld te kussen, dit levende heiligenbeeld.
Reik me de sleutel. Dit wordt mijn keus. Moge voorspoed met mij zijn.
Hier, prins, pak aan
en vindt u mijn portret, dan ben ik de uwe.
Wat zie ik hier?
'Al wat blinkt is nog geen goud,
is die spreuk u niet vertrouwd?
Bederf huist ook in goud.
Goede reis,
maar uw keus is koud. '
Voor al mijn geluk dank ik u, Shylock.
Op de goede kennismaking.
Antonio, op je gezondheid.
Ik ken de hand, het is een mooie hand,
blanker dan het papier waarop ze schreef is deze hand.
Een liefdesbrief.
'Ontmoet me vanavond. '
Moesten we van Lorenzo onder dit afdak wachten?
Het uur is bijna om.
Hoogst merkwaardig dat hij zo uitblijft. Verliefden lopen harder dan de klok.
Zo gaat dat.
Wie staat ooit van tafel op met de eetlust die hem gulzig aan deed schuiven?
Beste vrienden, het spijt me dat ik zo laat ben.
Wie is daar?
Wie ben je?
Zeg het, voor alle zekerheid, al zou ik zweren dat ik je stem herken.
Lorenzo, en je liefste.
Lorenzo, zeker, en mijn liefste, ja,
want wie heb ik zo lief?
Maar wie, Lorenzo, weet buiten jou dat ik de jouwe ben?
De hemel en jouw hart zijn mijn getuigen.
Hier, vang dit kistje.
Het is de moeite waard.
Ik dank de nacht dat jij me niet ziet, want ik schaam me voor mijn vermomming.
Maar liefde is blind en geliefden zien de dwaasheden die ze begaan niet.
Als dat zo was, dan bloosde Amor zelfs als hij me zo als jongen zag verkleed.
Kom hier, je moet mijn fakkeldrager zijn.
Dit is onthullend werk, lieveling, ik moet verborgen zijn.
Dat ben je, engel, zelfs in dit lieflijk jongenskleed.
Maar haast je, straks gaat het nachtelijk donker aan de haal.
Ik dof mij op met nog meer goud en dan kom ik eraan.
Ik mag hangen, als ik haar niet aanbid.
Ze is verstandig, als ik me niet vergis.
Ze is mooi, als ik mijn ogen mag geloven.
En trouw, dat blijkt uit alles.
Zoals ze dus is, verstandig, mooi en trouw,
verdient ze een ereplaats in mijn hart.
Wie daar?
Signore Antonio. - Wat is dit, Gratiano?
Het is tien uur, iedereen wacht op je.
Vanavond geen maskerade.
De wind is gedraaid, Bassanio wil meteen aan boord.
Ik heb twintig man naar je laten zoeken.
Ik zal mijn terugkeer bespoedigen.
Overhaast de zaken niet voor mij, maar wacht het juiste moment af.
En laat het contract van de jood niet aan jouw hart raken.
Wees blij en gebruik je beste gedachten om te verleiden,
om de lieflijke uitingen der liefde daar te verkrijgen.
Ik heb nog nooit zo'n getier gehoord, zo vreemd, schandalig en verward
als van die hondse jood daar op straat.
'Mijn dochter. O mijn dukaten. O mijn dochter. '
De vuile jood tierde net zo lang tot de doge meeging Bassanio's schip te doorzoeken.
Hij was te laat, het schip was onder zeil.
Ik hoop dat Antonio op tijd betaalt of hij zal hiervoor boeten.
Zeg dat wel.
Ik sprak gisteren een Fransman.
Die vertelde dat in de zeestraat die Engeland van Frankrijk scheidt,
een rijk bevracht galjoen uit onze staat is vergaan.
Ik dacht meteen aan Antonio en hoopte in stilte dat het niet het zijne was.
Vlug, schiet op.
De prins van Aragon heeft zijn eed afgelegd en komt nu zijn geluk beproeven.
Muziek.
'Wie mij kiest, geeft en waagt al wat hij heeft. '
Pas als u straalt, geef of waag ik.
Wat zegt het gouden kistje?
Laat eens zien.
'Wie mij kiest, krijgt wat menig man begeert. '
Ik verkies niet wat menig man begeert,
want ik wil niet heulen met bekrompen geesten
of op één lijn staan met de lompe massa.
'Wie mij kiest, krijgt zoveel als hij verdient. '
Een wijze spreuk.
Hier maak ik aanspraak op.
Geef me de sleutel, zodat ik mijn geluk ontsluiten kan.
Te lang getalmd voor wat je daar vindt.
Zie ik het goed?
De beeltenis van een nar die me een geschrift aanreikt?
Verdien ik slechts een narrenkop? Is dat mijn beloning?
Ben ik niet meer waard dan dit?
Misslag en oordeel zijn gescheiden zaken en met elkaar in strijd.
Met één narrenkop kwam ik aan,
maar met twee ga ik hier vandaan.
Antonio's schip is gezonken, met al zijn matrozen.
Alle handelswaar is verloren.
Kom boven.
Wie is daar?
Jood. - De jood.
Geniet wat met ons.
Proef mijn christenvlees.
Wat voor nieuws is er op de Rialto? - Men stelt nog steeds
dat Antonio een schip met rijke lading heeft verloren in de zeestraat.
Volgens mij noemen ze het de Goodwins, een uiterst gevaarlijke zandbank
waar veel grote schepen begraven liggen.
Wat zeg je?
Laten we hopen dat dat zijn laatste verlies is.
Zo, Shylock.
Is er nog nieuws onder de kooplui?
Jullie wisten van mijn dochters vlucht.
Niemand...
niemand wist er zoveel van als jullie.
En Shylock wist dat het vogeltje gevleugeld was
en dat het in hun aard ligt om het nest te verlaten.
Verdoemd wordt ze ervoor.
Zeg eens, weet jij of Antonio een schip verspeeld heeft of niet?
Laat hem aan zijn contract denken.
Hij noemde me altijd een woekeraar. Laat hem aan zijn contract denken.
Hij leende aan iedereen geld, uit christelijke naastenliefde.
Laat hem aan zijn contract denken.
Je zult zijn vlees toch niet nemen als hij in gebreke blijft. Wat is het nut?
Er vis mee vangen.
Al voedt het niets anders, dan voedt het in ieder geval mijn wraak.
Hij heeft me belasterd
en me voor een half miljoen benadeeld,
gelachen om mijn verliezen, mijn winsten bespot,
mijn volk veracht, mijn zaken gedwarsboomd,
mijn vrienden omgepraat, mijn vijanden opgehitst en waarom?
Omdat ik een jood ben.
Heeft een jood geen ogen?
Heeft een jood geen handen,
organen, kwaliteiten,
Zintuigen, gevoelens, hartstochten?
Gevoed door hetzelfde voedsel,
door dezelfde wapens gekwetst,
bezocht door dezelfde kwalen,
genezen door dezelfde middelen,
verwarmd en verkild door dezelfde winter en zomer als een christen?
Als jullie ons steken, bloeden wij dan niet?
Als jullie ons kietelen, lachen we dan niet?
Als jullie ons vergiftigen, sterven we dan niet?
En als jullie ons onrecht aandoen, zullen we dan geen wraak nemen?
Als wij in het andere zoals jullie zijn, zullen we daarin op jullie lijken.
Als een jood een christen verongelijkt, wat is dan zijn deemoed? Wraak.
Als een christen een jood verongelijkt,
wat moet dan, naar christelijk voorbeeld, zijn verdraagzaamheid zijn?
Ja, wraak.
Leer mij streken en ik zal ze uitvoeren.
En het moet wel vreemd lopen als ik jullie daarin niet overtref.
Antonio is thuis. We moeten met hem spreken.
Hoe zit het, Tubal?
Is er nog nieuws uit Genua?
Heb je mijn dochter gevonden? - Op veel plaatsen hoorde ik over haar,
maar kon haar niet vinden.
Waarom...
Zo zo...
Een diamant weg.
Het kostte me tweeduizend dukaten in Frankfurt.
De vloek is nu pas over ons volk gekomen.
Ik voelde hem niet
tot op dit moment.
Ik wilde dat mijn dochter dood aan mijn voeten lag
met de juwelen in haar oor.
Geen nieuws over hen?
Verlies op verlies.
De dief is er met zóveel vandoor en het vinden van de dief kost zóveel.
Geen voldoening, nóch wraak.
Geen ongeluk
dat niet op mijn schouders terechtkomt.
Geen andere zuchten
dan mijn zuchten.
Geen andere tranen dan mijn tranen.
Maar andere mensen hebben ook ongeluk.
In Genua hoorde ik dat Antonio...
Wat?
Ongeluk?
..een galjoen heeft verloren dat van Tripolis kwam.
Godzijdank.
Heb je nog meer in Genua gehoord?
Je dochter gaf in Genua,
Zo hoorde ik,
op één avond tachtig dukaten uit.
Je geeft me een dolksteek.
Ik zie mijn goud nooit meer terug.
Tachtig dukaten.
Op één avond.
Ik ben met verschillende schuldeisers van Antonio naar Venetië gereisd
die zwoeren dat hij bankroet zal zijn. - Dat doet me deugd.
Ik zal hem kwellen.
Ik zal hem martelen. Het doet me deugd.
Eén van hen liet me een ring zien die hij van je dochter gekregen had
in ruil voor een aap.
Hoe kán ze.
Tubal, je martelt me.
Het was mijn turkoois.
Ik heb hem gekregen van Leah, haar moeder, nog voor ons trouwen.
Ik zou hem nooit weggedaan hebben, nog niet voor een oerwoud vol apen.
Maar met Antonio is het zeker afgelopen.
Dat staat vast.
Tubal, zoek een rechtsdienaar voor me.
Betaal hem twee weken vooruit.
Ik zal Antonio's hart hebben, als hij niet betaalt.
Ga, Tubal, tot in de synagoge, brave Tubal.
Er is een jonge Venetiaan aan de poort afgestegen,
die bericht dat u zijn meester weldra kunt verwachten.
Ik heb nog nooit zo'n vurige afgezant gezien.
Nog nooit heeft een dag in april zó stralend de naderende zomer aangekondigd
als deze bode nu zijn meester meldt.
Genoeg. Straks zeg je me nog dat hij je eigen broer is,
Zo uitbundig bejubel je hem.
Kom, Nerissa,
want ik verlang Cupido's bode te zien die zo hoffelijk komt.
Liefdesgod, laat hem Bassanio heten.
lets zegt me, maar geen liefde, dat ik u niet graag verlies.
U weet zelf wel dat het geen haat is die ons dit vertelt.
Ik zou u nog een maand of twee van uw keuze af willen houden.
Ik zou u kunnen zeggen hoe u moet kiezen,
maar dan pleeg ik meineed.
Dat zal ik nooit doen,
dus misschien kiest u verkeerd,
maar als dat gebeurt zult u me helpen wensen dat ik mijn eed had gebroken.
Ach, uw ogen, zij hebben me betoverd en verdeeld.
Van u is de ene helft, de andere is van mij, wilde ik zeggen,
maar het mijne is ook van u en dus
is alles van u.
Laat me kiezen, want ik voel me alsof ik op de pijnbank lig.
Op de pijnbank?
Maar beken dan met welk verraad uw liefde is gemengd.
Alleen met het verraad van de vrees
dat me doet vrezen dat ik niet van mijn liefde genieten kan.
Nu vrees ik dat u op de pijnbank spreekt,
waar mensen onder dwang álles bekennen.
Beloof me het leven
en ik beken de waarheid.
Welnu,
beken en leef.
Ik beken mijn liefde, want dat is wat ik te bekennen heb.
Maar leid me naar mijn keuze en de kistjes.
Goed dan.
In één ervan ligt mijn portret.
Waar vangt de vluchtige liefde aan?
Is ze in het hoofd of in het hart ontstaan?
Waar ontluikt ze,
hoe blijft ze bestaan?
Geef antwoord.
Dus moge de uiterlijke vertoningen minstens zichzelf zijn.
De wereld wordt steeds door de schijn bedrogen.
Kan niet in het recht, bevuild en corrupt,
een gladde tong het kwaad verborgen houden?
Hoor je in godsdienst
een grove dwaling niet door vrome heren verkondigen
en steunen met een tekst,
waarbij de sier de ketterij bemantelt?
Neem de schoonheid
en je zult zien
dat het gekocht wordt
op gewicht.
Daarom kies ik jou, jij protserig goud, niet.
Ook jou niet, gemene bleke slaaf tot ieders dienst.
Maar jij, pover lood,
dat eerder dreigt dan dat het iets belooft,
jouw eenvoud treft me meer...
dan alle opschik.
Jou kies ik.
Laat geluk het gevolg zijn.
O liefde, matig je verrukking,
Ik voel je zegen te goed, minder dit zodat ik niet verga.
Wat vind ik hier?
Het beeld van Portia.
Welke halfgod heeft de schepping zo benaderd?
Bewegen deze ogen? Of lijkt het zo omdat ze dansen op mijn netvlies?
Maar deze ogen, hoe kon hij ze zien én schilderen?
Maar zie hoe ver mijn lof ten achter blijft bij de verbeelding,
bijna even ver als die verbeelding bij de werkelijkheid.
Hier is de brief die mijn geluk bevestigt.
'Op de schijn slaat u geen acht, dat heeft u geluk gebracht.
Wees tevreden en begeer, nu u het hebt, geen ander meer.
Als u hier verheugd om bent, u uw geluk en blijdschap erkent,
draai u dan naar uw vrouw
en maak haar met een kus de uwe.
Een verrukkelijke brief.
Schoonheid, sta me toe,
ik geef...
en ik ontvang.
Maar als een man, die om een prijs geworsteld heeft,
en denkt dat hij het publiek heeft gewonnen.
Hij hoort applaus en gejuich
en, duizelig van geest, twijfelt hij nog.
Zo twijfel ook ík of het waar is wat ik zie,
tot het erkend wordt en bezegeld door jou.
Je ziet mij staan, zoals ik ben.
Hoewel ik voor mijzelf de eerzucht om beter te zijn kan ontberen,
Zou ik voor jou wel twintigmaal verdrievoudigd willen zijn.
Wel duizendmaal zo mooi,
tienduizendmaal zo rijk,
om maar te stijgen in je achting zou ik in deugden, schoonheid,
goederen, vrienden,
onschatbaar willen zijn.
Maar al wat ik ben
is wat ik níet ben en komt hier op neer:
een onervaren meisje,
ongeschoold en ongeoefend.
Ze is vrolijk omdat ze nog niet te oud is om te leren,
Ze is nog vrolijker omdat ze zich voor leren niet te dom weet.
Maar ze is het vrolijkst
omdat haar willige geest zich aan jouw leiding toevertrouwen kan,
als aan haar heer,
haar meester
en haar koning.
Dit huis, deze dienaars
en ikzelf
Zijn van jou,
van mijn meester.
Ik schenk ze je met deze ring
en als je hem afdoet, verliest of weggeeft,
is dat een teken dat je liefde sterft
en geef je me het recht om je te beschuldigen.
Je hebt me van mijn woordenschat beroofd.
Alleen mijn bloed spreekt in mijn aderen,
er heerst verwarring onder mijn krachten.
Als deze ring ooit van mijn vinger wijkt,
wijkt hier het leven.
Zeg dan gerust: Bassanio is dood.
Heer Bassanio, lieve meesteres,
ik wens u al het geluk van de wereld
en als uwe hoogheden uw lot willen vieren
smeek ik u om mij op dezelfde dag als u te laten trouwen.
Heel graag.
Maar zorg eerst voor een vrouw.
Ik dank u, hoogheid, u hebt me er een bezorgd.
Mijn ogen speuren even snel als die van u.
U zag de jonkvrouw,
ik haar dienstmeid.
Is dat waar?
Het is waar.
En jij, Gratiano, meen je het in ernst?
Ja, in ernst.
Ons feest zal een dubbele glans krijgen door jullie huwelijk.
We wedden met ze op de eerste jongen, om duizend dukaten.
En dan laat je het er bij liggen?
Ik houd het staande, of we winnen of niet.
Maar wie komt daar?
Deze brief bevat slecht nieuws,
want hij berooft Bassanio van zijn blos.
Het doodsbericht van een geliefde vriend, niets anders kan 'n moedig man zó schokken.
Het wordt steeds erger.
Als je me toestaat, Bassanio, ik ben je wederhelft
en mag dus aanspraak maken op de helft van wat deze brief je brengt.
Liefste Portia,
het zijn de donkerste woorden die ooit papier bevlekten.
Lieve vrouw,
toen ik je mijn liefde openbaarde,
Zei ik je ronduit dat wat ik aan rijkdom heb in mijn aderen stroomt,
ik ben een edelman, dat is de waarheid.
Maar toch, lieve vrouw,
ook al gaf ik mezelf geen kans,
Zul je zien dat ik blufte.
Toen ik je vertelde dat ik niets bezat,
had ik beter kunnen zeggen: minder dan niets,
want ik heb mezelf verpand aan een goede vriend
en die vriend aan zijn gezworen vijand,
ten gunste van mijn beurs.
Deze brief is als het lichaam van mijn vriend
en ieder woord een gapende wond waar het leven uitstroomt.
Maar is het waar, Salerio? Is dan alles mislukt? Niet één schip veilig?
Van Tripolis, Mexico en Engeland?
Niet één.
En het schijnt dat, al zou hij het geld bezitten om zijn schuld in te lossen,
Zou de jood het niet aannemen.
Hij vraagt de doge dag en nacht gehoor en bedreigt de vrijheid van de staat
als hij zijn recht niet krijgt.
Twintig kooplui, de doge zelf
en de aanzienlijkste senatoren probeerden hem te overhalen
maar geen kan hem doen wijken van het vonnis, hij wil de straf.
Toen ik nog bij hem was,
hoorde ik hem aan Tubal en Cush, zijn landgenoten, zweren
dat hij liever Antonio's vlees had
dan twintig keer de waarde van het geld dat hij hem schuldig is.
En ik weet zeker,
als wet, gezag en macht het niet beletten,
Zal het die arme Antonio slecht vergaan.
Is het een goede vriend van je die zo in nood zit?
Mijn beste vriend.
Hoeveel moet hij de jood betalen?
Drieduizend dukaten.
Niet meer?
Geef hem zesduizend en verscheur de schuldbrief.
Verdubbel en verdrievoudig het anders,
voordat zo een vriend ook maar één haar gekrenkt wordt door Bassanio's toedoen.
Laat me de brief van je vriend zien.
'Beste Bassanio, al mijn schepen zijn verongelukt, mijn schuldeisers zijn wreed,
mijn vermogen is opgebruikt.
Mijn schuldbrief aan de jood is vervallen en daar het betalen mij het leven kost,
Zijn al jouw schulden bij mij vereffend,
als ik je maar kan zien bij mijn dood.
Handel evenwel naar jouw goeddunken,
als vriendschap je niet beweegt te komen, laat dan ook mijn brief dat niet doen.
Mijn liefste,
er is geen tijd meer te verliezen.
Allereerst...
ga met me naar het altaar.
Ga dan naar Venetië, naar je vriend.
Want je zult nooit aan Portia's zijde liggen met onrust in je hart.
Je zult het goud krijgen om de schuld twintig keer te betalen.
Als het betaald is, breng dan je ware vriend mee.
Ondertussen zullen Nerissa en ik als maagden en weduwen leven.
Kom, ga,
Zodat je terug bent
op je trouwdag.
Bewaker, spreek me niet van genade.
Dit is de dwaas die gratis geld leende. Bewaker, let op hem.
Luister naar me, brave Shylock.
Ik wil je boete. Bespaar me je gejammer.
Ik heb een eed gezworen dat ik jouw boete zal krijgen.
Je noemde mij zonder reden een hond.
Maar nu ik een hond ben, pas op voor mijn tanden.
De doge zal mij recht doen.
Ik vraag me af, bewakers,
waarom jullie zo aardig zijn om in te gaan op zijn verzoek.
Ik smeek je, luister naar me. - Ik wil je boete, ik luister niet naar je.
Ik wil je boete, dus praat niet meer.
Je maakt van mij geen zwakke, blinde dwaas,
die zijn hoofd schudt, week wordt, zucht en zwicht voor christenbeden.
Ik wil je woorden niet, volg me niet.
Ik wil je boete.
Dit is de meest genadeloze hond die ooit onder mensen leefde.
Laat hem gaan.
Ik volg hem niet meer met vergeefse beden.
Hij zoekt mijn leven.
Ik weet waarom.
De doge zal nooit toestaan dat de boete wordt geïnd.
Hij kan de loop van het recht niet stoppen.
Als hij de vrijheid van de vreemdelingen hier in Venetië zou beknotten,
Zou niemand vertrouwen stellen in de wet.
Ga nu maar.
Mijn zorgen en verliezen hebben me zó verzwakt
dat ik morgen bijna geen pond vlees meer heb voor mijn wrede eiser.
God geve, dat Bassanio komt zien hoe ik zijn schuld verdoe.
Dan is het goed.
Als u wist wie u die eer bewijst,
welk een nobel mens u helpt,
welk een dierbaar vriend van uw gemaal,
Zou u nog trotser zijn op deze daad dan uw vrijgevigheid u maken kan.
Ik heb nooit spijt gehad van goede daden, ook nu niet.
Want twee vrienden die altijd samen zijn en samen tijd verspillen
die moeten wel in manieren en gewoonten op elkaar lijken.
Daarom geloof ik dat deze Antonio, de boezemvriend van mijn gemaal,
heel erg op hem moet lijken.
Als dat zo is, hoe klein is dan het offer dat ik bracht
om de gelijke van mijn ziel te redden uit deze hel van wreedheid.
Dit lijkt teveel op eigen roem. Dus, genoeg, er is iets anders.
Ik draag het toezicht en beheer van mijn huis in jouw handen over
tot mijn gemaal terug is.
Want ik heb de hemel in het geheim beloofd
dat ik zal leven in bespiegeling en gebed, met slechts Nerissa bij mij,
tot onze mannen terugkomen. - Het zal mij een eer zijn,
ik zal al uw wijze bevelen gehoorzamen. - Mogen geluk en vreugde u vergezellen.
Ga snel naar Padua en lever dit persoonlijk bij mijn neef Bellario af.
Nietwaar, neef Bellario?
Kijk, Jessica.
Kijk hoe de vloer van de hemel is bezaaid met patronen van helder goud.
Beweegt het kleinste hemellichaam dat je ziet niet zoals een engel zingt?
Zulk een harmonie is in onsterfelijke zielen.
Maar terwijl deze modderige verrotting het langzaam insluit,
kunnen wij het niet horen.
Ik ben nooit blij als ik mooie muziek hoor.
Dat komt omdat je geest oplettend is.
Iemand die geen muziek in zich heeft
en niet ontroerd wordt door de harmonie van mooie geluiden
is goed voor verraad, listen en verwoesting.
De gang van zijn geest is zo saai als de nacht,
Zijn genegenheden zó duister als Erebus.
Zo iemand moet niet vertrouwd worden.
Let op de muziek.
We zullen onze mannen zien zonder dat ze er erg in hebben.
Zien ze ons dan? - Zeker, Nerissa,
maar in een dracht die doet vermoeden dat we zijn toegerust met wat we missen.
Ik wil met je wedden, dat wanneer we ons als jonge mannen kleden,
ik de knapste van ons tweeën zal zijn.
Geleid de jood voor het hof.
Maak plaats en laat hem ons aankijken.
Hij is er, edelachtbare.
Shylock, de wereld denkt, net zoals ik,
dat u deze boosaardigheid maar speelt tot het tijdstip van de daad
en dat u dan uw medelijden en uw berouw zult tonen,
vreemder dan uw vreemde, schijnbare wreedheid nu.
Wat zeg je, jood?
Wij allen verwachten een mild antwoord.
Mijn voornemen is u bekend
en ik heb bij onze heilige sabbat gezworen dat ik krijg waar ik recht op heb.
Als u dit weigert,
dan brengt u het recht en de vrijheid van uw stad in het gevaar.
U vraagt mij waarom ik liever een gewicht aan mensenvlees heb
dan drieduizend dukaten. Daarop geef ik geen antwoord.
Bevalt dit antwoord u?
Stel dat mijn huis geplaagd wordt door een rat
en het mij aanstaat tienduizend dukaten uit te geven voor zijn verdelging?
Heb ik u nu geantwoord?
Er zijn er die bij het schreeuwen van een zwijn,
anderen bij het zien van een kat, gek worden
en weer anderen laten hun water lopen bij het neuzelen van een doedelzak.
Indrukken en gevoelens beheersen onze drift
en drijven haar tot liefde of afkeer. Maar nu uw antwoord.
Zoals je niet kunt zeggen waarom de een geen schreeuwend zwijn verdraagt,
een ander geen onschuldige kat, weer een ander geen wollen doedelzak,
doch wordt gedwongen te zwichten voor de onvermijdelijke schande
en anderen kwelt omdat hij gekweld wordt,
Zo kan en zal ik geen andere reden geven
dan de haat, een zekere wrok die ik Antonio toedraag,
daarom blijf ik bij mijn verlies opleverende verzoek.
Heb ik u nu geantwoord?
Dit is geen antwoord, gevoelloze ziel, waarmee je wreedheid verontschuldigen kunt.
Ik hoef u met mijn antwoord niet te plezieren.
Doodt ieder mens dat wat hij niet bemint?
Haat ooit iemand dat wat hij niet wil doden?
Elke belediging wekt niet meteen haat.
Laat u zich tweemaal bijten door een slang?
Ik smeek je,
twist niet langer met de jood.
Je kunt nog beter op het strand gaan staan
en eisen dat de vloed zich zal inhouden.
Je kunt nog beter met de wolf uitvechten
waarom hij het schaap liet blaten om het lam.
Je kunt nog beter het hardste proberen te verzachten,
dat wat harder is dan zijn joodse hart.
Daarom smeek ik jullie, doe hem geen aanbod meer en staak je moeite,
maar laat mij met alle fatsoen en in alle rust mijn vonnis krijgen
en de jood zijn zin.
Jij leende drieduizend dukaten.
Hier zijn er zesduizend.
Als iedere dukaat van die zesduizend
in zessen was en elk deel een dukaat,
nam ik ze nog niet. Ik houd me aan mijn schuldbrief.
Hoe kunt u genade verwachten, als u het zelf niet geeft?
Welk vonnis heb ik dan te vrezen, ik doe toch geen kwaad?
U allen hebt vele dure slaven gekocht,
die u als ezels, muildieren en honden gebruikt
voor het laagste en smadelijkste werk, omdat u ze gekocht hebt.
Als ik u zeg: 'Geef ze de vrijheid,
laat hen trouwen met uw erven.
Waarom zwoegen zij met uw lasten?
Laat hun bed even zacht zijn als het uwe,
streel hun tongen met uw lievelingsspijs. '
Dan zegt u: 'Die slaven zijn van ons. '
Zo antwoord ik op mijn beurt:
'Het pond vlees dat ik van hem eis
is duur gekocht. '
Het is van mij.
Daarom wil ik het hebben.
Als u het mij weigert, spuw ik op uw wet.
Dan heeft het recht in Venetië geen kracht.
Ik wacht op uw oordeel.
Antwoord.
Krijg ik het?
Stilte!
Ik ben bevoegd de zitting te verdagen
als Bellario, een knap rechtsgeleerde die ik heb ontboden om hier te beslissen
vandaag niet verschijnt. - Edelachtbare.
Buiten staat een boodschapper met brieven van de doctor
die zojuist uit Padua is gekomen.
Komt u van Padua, van Bellario?
Van beiden. Bellario groet uwe excellentie.
Waarom slijp je zo ijverig je mes?
Om uit die bankroetier te snijden wat mij toekomt.
Kan geen bede meer tot je doordringen? - Nee, geen enkele die u kunt verzinnen.
Wees dan vervloekt, genadeloze hond, ik klaag het recht aan dat jou liet leven.
Totdat u het zegel van mijn schuldbrief af kunt halen,
bederft u uw longen maar met dat getier.
Stuit uw verstand, jongmens, of het valt in puin.
Ik sta hier voor mijn recht.
Ik sta voor mijn recht. - Stilte!
In deze brief beveelt Bellario ons hof een jonge doctor aan.
Waar is hij? - Hij wacht buiten
om te horen of u hem toe wil laten.
Laat hem hoffelijk naar deze zaal begeleiden.
Ondertussen zal het hof Bellario's brief horen.
'Uwe edelachtbare zal begrijpen dat ik bij de ontvangst van uw brief zeer ziek was,
maar toen uw bode verscheen was een jonge doctor uit Rome bij mij,
Balthasar genaamd. Ik vroeg hem mij te vervangen.
Ik vraag u, laat zijn jeugd geen belemmering zijn,
want ik zag nog nooit een wijze geest in zo een jong lichaam.
Ik weet dat u hem genadig zult goedkeuren. '
U hebt gehoord wat Bellario schrijft. Hier komt de dokter, neem ik aan.
Wees welkom.
Ga zitten.
Bent u bekend met het geding dat heden ons hof zal bezighouden?
Ik ben volledig op de hoogte van de zaak.
Wie is de koopman en wie de jood?
Antonio en Shylock, kom naar voren.
Uw naam is Shylock? - Shylock is mijn naam.
Uw eis is wel van wonderlijke aard,
maar zó gesteld, dat de wet van Venetië niet kan betwisten wat u nastreeft.
En u bent in zijn macht? - Dat zegt hij, ja.
Erkent u deze schuldbrief? - Ja.
Dan moet de jood genade geven.
Wie kan mij daartoe dwingen?
Genade kan niet afgedwongen worden,
Zij valt als zachte regen uit de hemel op de plaats eronder.
Het brengt tweemaal zegen,
Zij zegent wie verleent en wie ontvangt.
Zij is het machtigst in de machtigsten.
Zij siert een vorst meer dan zijn kroon.
Zijn scepter toont de wereldlijke macht,
het zinnebeeld van ontzag en gezag, waarin de vrees voor vorsten ligt.
Maar genade regeert boven dit regime.
Zij zetelt in de harten van de vorsten,
een goddelijke eigenschap,
en aardse macht benadert die van God het meest
indien genade het recht verzacht.
Daarom, jood, ook al staat u op uw recht,
bedenk dat...
naar de loop van het recht, geen mens ooit zalig wordt.
Wij bidden om genade
en dat zelfde gebed...
moet ieder van ons leren genade te schenken.
Ik zeg dit alles om u tot matiging van uw eis te brengen.
Blijft u erbij, dan moet dit strenge hof
het vonnis vellen over deze koopman.
Mijn daden op mijn hoofd.
Ik eis de wet, de boete van mijn schuldbrief.
Kan hij het geld onmogelijk betalen? - Jawel, hier voor het hof bied ik het
hem tweemaal aan.
Als dat niet genoeg is, verplicht ik mij het tienmaal te betalen
met als onderpand mijn hand, hoofd en hart.
Als dat nog niet genoeg is, blijkt dat boosheid oprechtheid overwint.
Dwing daarom voor één keer de wet naar uw gezag,
pleeg een klein onrecht en zet die wrede duivel de voet dwars.
Onmogelijk. Geen macht hier in Venetië kan tornen aan een vastgestelde wet.
Het zou aangehaald worden als voorbeeld
en vele vergrijpen moeten dan oogluikend worden toegestaan.
Het is uitgesloten. - Een Daniël spreekt hier recht.
Ja, een Daniël.
Wijze, jonge rechter, ik vereer u.
Staat u mij toe de schuldbrief in te zien.
Hier is hij, zeer doorluchtige doctor.
Shylock, men biedt u driemaal dit bedrag.
Een eed, een eed.
Ik heb een eed gezworen.
Zal ik een meineed laden op mijn ziel?
Voor heel Venetië niet.
De schuldbrief is vervallen
en de jood mag een pond vlees van deze koopman verlangen,
uit te snijden bij het hart van de koopman.
Wees genadig.
Neem tweemaal uw geld, zeg me de schuldbrief te verscheuren.
Zodra hij hem voldaan heeft.
Ik vraag de rechtbank met heel mijn hart
om recht te spreken.
Goed, dan zij het zo. U moet uw borst klaarmaken voor zijn mes.
O nobele rechter, uitgelezen jongeman.
Want het doel van de wet heeft betrekking op de boete
die blijkens deze brief voldaan moet worden.
Zo is het, wijze en rechtschapen rechter.
Hoeveel ouder bent u dan het schijnt.
Ontbloot daarom uw borst. - Ja, zijn borst.
Zo staat het in de schuldbrief, nietwaar, nobele rechter?
Vlakbij zijn hart.
Dat zijn de juiste woorden. - Het staat er.
Is er een weegschaal om het vlees te wegen?
Ik heb die hier.
Haal op uw kosten nog een dokter, Shylock,
om zijn wonden te verbinden, anders bloedt hij dood.
Staat dat zo in de schuldbrief?
Het staat er niet zo, maar wat zou dat? U kunt het toch doen uit menselijkheid.
Ik kan het niet vinden, het staat er niet.
En u, koopman, heeft u nog wat te zeggen?
Niet veel.
Ik ben bereid en toegerust.
Geef me je hand, Bassanio.
Vaarwel.
Treur niet omdat ik dit voor jou onderga.
Want hierin toont Fortuna zich meegaander dan haar gewoonte is.
Zing mij lof toe aan jouw vrouw.
Vertel haar hoe Antonio zijn einde vond.
Zeg hoe ik aan je gehecht was, prijs me na mijn dood.
Als dat verhaal is verteld,
laat haar dan het oordeel of Bassanio niet eenmaal een vriend bezat.
Betreur het dat jij een vriend verliest
maar niet dat hij jouw schulden betaalt.
Want als de jood maar diep genoeg snijdt,
voldoe ik haar ineens met heel mijn hart.
Antonio, ik heb een vrouw getrouwd
die me even dierbaar is als het leven zelf.
Maar het leven, mijn vrouw en heel de wereld
betekenen minder voor me dan jouw leven.
Ik zou alles willen geven, alles offeren, aan deze duivel
om jou te redden.
Ik heb een vrouw die ik oprecht bemin
ik wilde dat ze in de hemel was, opdat ze daar een macht kon vinden
om deze vervloekte jood te vermurwen.
Ik heb een dochter.
Liever had ik gezien dat zij er een van Barrabas' stam had getrouwd
dan een christen.
We verspillen tijd. Kom tot uw vonnis.
Ga verder.
Een pond vlees van die koopman is van u.
Het hof erkent het en de wet vergunt het.
Rechtvaardige rechter.
U moet dit vlees wegsnijden uit zijn borst.
Het hof erkent het en de wet vergunt het.
Hooggeleerde rechter.
Een vonnis.
Kom.
Maak je klaar.
Wacht even.
Er is nog iets anders.
Die schuldbrief geeft u geen druppel bloed.
Er staat letterlijk: een pond vlees.
Neem wat u verlangt, neem uw pond vlees,
maar als u bij het snijden slechts één druppel christenbloed vergiet,
valt uw land en goed, volgens de wetten van Venetië
de staat Venetië toe. - O eerlijke rechter.
Hoor je het, jood? Hooggeleerde rechter.
Is dat de wet?
U zult de akte zien.
Want nu u recht eist,
kan ik u verzekeren dat u meer recht zult hebben dan u wilt.
Goed.
Ik neem het aanbod aan.
Betaal me tweemaal het bedrag en laat de christen gaan.
Hier is het geld. - Wacht, de jood krijgt al zijn recht.
Haast niet, hij krijgt niet meer dan de boete.
Maak u daarom gereed het vlees te snijden.
Vergiet geen bloed
en snijd niet meer of minder dan één pond vlees uit.
Neemt u meer of minder dan een pond, al scheelt het maar
een twintigste gedeelte van één armzalig greintje,
ja, al slaat de weegschaal maar een haarbreed door,
sterft u en zijn al uw goederen verbeurd.
Een tweede Daniël.
Nu heb ik je te pakken, ongelovige.
Wat talmt de jood?
Krijg ik dan niet alleen mijn hoofdsom?
Alleen de boete krijgt u, en die neemt u op eigen risico.
Laat de duivel hem zijn vet maar geven.
Ik heb er mijn bekomst van. - Wacht eens, jood.
Het recht wil nog iets van u.
De wetten van Venetië zeggen
dat als men kan bewijzen dat een vreemdeling
een burger direct of indirect naar het leven heeft gestaan,
de partij die het slachtoffer is de helft van zijn bezit krijgt.
De andere helft komt in de schatkist van de staat terecht
en het leven van de overtreder ligt in de handen van de genade
die de doge alleen hem kan geven.
Ik zeg u, zo een geval doet zich hier voor.
Kniel dus,
en smeek de doge om genade.
Vraag hem of je jezelf niet mag opknopen.
U ziet dat een andere geest ons leidt, ik schenk u het leven
voordat u erom vraagt.
De helft van uw bezit is van Antonio, de andere helft van de staat.
Nee, neem mijn leven ook,
schenk mij dat niet.
U neemt mijn huis als u de stut wegneemt die het in stand moet houden.
U neemt mijn leven
als u de middelen neemt waarvan ik leef.
Kunt u iets voor hem doen, Antonio?
Geef hem een strop, in godsnaam, niet meer.
Als het de doge en het hof behaagt
hem de helft van zijn boete kwijt te schelden,
ben ik voldaan dus leent hij mij de andere helft,
om deze na zijn dood te schenken
aan de edelman die onlangs zijn dochter stal.
Eén ding vraag ik nog voor deze gunst,
dat hij nu christen wordt.
Hij zal het doen, anders herroep ik de uitspraak
die ik zoëven heb gedaan.
Bent u tevreden, jood?
Wat zegt u?
Ik ben tevreden.
Schrijver, maak een schenkingsakte op.
Ik smeek u, laat mij nu gaan.
Ik voel mij niet goed.
Zend me de akte na en ik zal haar tekenen.
Ga dan, maar doe het.
Het hof is ontbonden.
Mijn waarde heer,
door uw wijsheid heeft u mij en mijn vriend
vandaag voor zware boetes ontheven,
in ruil waarvoor wij u met drieduizend dukaten, die de jood te vorderen had
betalen voor al uw hoffelijke hulp.
En wij blijven voortaan bij u in het krijt staan, bereid tot elke dienst.
Hij die tevreden is, is goed betaald,
ik ben tevreden, nu ik u bevrijd heb
en daarmee acht ik mij dus goed betaald, vaarwel.
Nee, waarde heer, zo laat ik u niet gaan.
U moet een aandenken van ons aanvaarden, een huldeblijk, geen loon.
Twee gunsten vraag ik.
Weiger dit niet en neem me niet kwalijk.
U dringt zo aan dat ik wel moet zwichten.
Geef mij uw handschoenen. Ik draag ze gaarne.
En ik neem uw ring, als teken van vriendschap.
Trek uw hand niet terug, meer neem ik niet.
Uw vriendschap zal dit toch niet weigeren?
Deze ring? Het is een prul. Ik zou me schamen als ik u die aanbood.
Ik wil niets anders dan dat.
Het gaat niet om de waarde.
Ik geef u de duurste ring van Venetië, ik laat u er in het openbaar naar vragen,
maar ik verzoek u, laat me deze houden.
Ik snap het.
U bent zeer vrijgevig, leerde mij eerst te bedelen
en nu leert u mij hoe je bedelaars moet afschepen.
Ik heb die ring gekregen van mijn vrouw.
Toen ze hem gaf moest ik zweren dat ik hem nooit zou verkopen, weggeven
of verliezen.
Met zulke uitvluchten weten velen hun gaven voor zich te houden
en als uw vrouw verstandig is,
Zal ze begrijpen dat ik deze ring heb verdiend.
Ze zal heus niet eeuwig boos zijn omdat u hem mij gegeven heeft.
Beste Bassanio, geef hem toch die ring.
Laat zijn verdiensten en mijn vriendschap
je meer waard zijn dan het gebod van je vrouw.
Vraag waar de jood woont, geef hem deze akte en laat hem tekenen.
Mijn heer Bassanio heeft zich bedacht en stuurt u deze ring.
Hij nodigt u uit bij hem te komen eten.
Dat is onmogelijk.
Maar zijn ring aanvaard ik dankbaar.
Wilt u hem dat zeggen?
Verder, kunt u mijn klerk de weg naar Shylocks huis wijzen?
Met veel plezier.
Ik zal zien of ik mijn mans ring krijg, hij zwoer dat hij hem nooit zou afdoen.
Welkom thuis, beste vrouwen.
Wij hebben veel gebeden voor het welzijn van onze mannen,
hopelijk heeft hen dat geholpen.
Het lijkt vannacht wel of het daglicht kwijnt.
Het ziet wat bleker.
Het heeft dezelfde tint als op een dag dat de zon zich verbergt.
Vrede.
Wees welkom thuis.
Ik dank je. Heet ook mijn vriend welkom.
Dit is nu de man, Antonio, aan wie ik zoveel verschuldigd ben.
In ieder opzicht ben je hem veel verschuldigd,
want hij had alles over voor jou, hoor ik.
Niet meer dan waarvan ik vrijgesproken ben.
U bent van harte welkom in ons huis.
Dat moet niet uit woorden blijken, dus snij ik die hoffelijkheid de adem af.
Ik zweer je bij gindse maan, je hebt het mis.
Ik gaf hem echt aan de doctorsklerk.
Ze mogen hem castreren, wat mij betreft, daar je het je zozeer aantrekt, lief.
Nu al ruzie? Waar gaat het over?
Over een gouden dingetje, een waardeloos ringetje dat ze gaf,
met erop een spreuk voor alleman, als messenmakerspoëzie op een mes.
'Hou van me en blijf me trouw. '
Wat praat je van de spreuk of waarde?
Toen ik hem je gaf, heb je gezworen
dat je hem tot je laatste levensuur zou dragen
en dat hij meeging in je graf.
Zo niet om mij, doch om je heftige eden,
had je er voorzichtiger mee kunnen omspringen.
Gegeven aan een doctorsklerk. - Ik gaf hem aan een jongen,
een jochie nog, een nietig onderdeurtje, niet hoger dan jij, die doctorsklerk.
Het is schandalig, neem me niet kwalijk,
om zomaar weg te geven, wat je vrouw je als eerste gaf.
Ik gaf mijn liefste een ring en liet hem zweren die nooit weg te geven.
En hier staat hij.
Ik weet wel zeker dat hij hem nooit afstaat
of zelfs maar van z'n vinger zou schuiven, niet voor alle rijkdom ter wereld.
Ik hak beter mijn linkerhand af en zeg de ring in een gevecht te zijn verloren.
Bassanio gaf zijn ring weg
aan de doctor, die erom vroeg en hem inderdaad verdiende.
Daarop vroeg zijn klerk, die veel had moeten schrijven, de mijne
en noch de doctor noch de dienaar wilde iets anders dan de twee ringen.
Als ik een leugen bij een fout kon voegen, zou ik ontkennen,
maar je ziet, de ring zit niet meer aan mijn vinger, hij is weg.
En zo heeft trouw je valse hart verlaten.
Bij God, ik kom niet in je bed voordat ik de ring terugzie.
Ik niet in het jouwe, voor ik de mijne zie.
Wist je maar aan wie ik de ring gaf, voor wie ik er afstand van deed
als je een idee had waarom ik de ring gaf
en hoe moeilijk ik ervan kon scheiden toen men niets anders wilde,
dan zou je je woede matigen.
Als je de kracht van de ring kende
of de helft van de liefde van de geefster van de ring,
je eigen eer om hem te behouden,
Zou je er nooit van gescheiden hebben.
Nerissa leert me wat ik moet geloven.
Ik mag sterven als een vrouw die ring heeft.
Nee, op mijn eer, op mijn ziel, geen vrouw heeft hem
maar een doctor in de rechten,
die drieduizend dukaten afsloeg en mij om de ring vroeg,
die ik hem weigerde en ontevreden liet weggaan,
hij, die het leven van mijn beste vriend gered had.
Wat moet ik zeggen, liefste?
Ik was gedwongen hem na te sturen.
Laat die doctor zich hier nooit vertonen.
Nu hij het kleinood heeft waarvan ik hield en dat jij zwoer voorgoed te dragen,
word ik nét zo vrijgevig als jij,
ik zal hem niets weigeren.
Mijn lichaam niet en niet mijn echtelijk bed,
ik zal hem zeker herkennen.
Portia, vergeef mij dit gedwongen vergrijp
en ten overstaande van deze vrienden, zweer ik je, bij je lieflijke ogen,
ik breek nooit meer een belofte bij jou.
Eens heb ik mijn huid verpand voor zijn behoud.
Weer wil ik borg zijn, ditmaal met mijn ziel,
dat uw gemaal...
nooit meer opzettelijk zijn eed breekt.
Dan zult u zijn borg zijn.
Geef hem deze.
Zeg hem er beter op te passen dan op de ander.
Zweer dat je deze ring zult houden.
Bij God, het is dezelfde die weggaf.
Hij gaf hem mij. Vergeef me, Bassanio,
voor deze ring heeft hij bij mij geslapen.
Vergeef ook mij, lieve Gratiano,
die miezerige knaap, de doctorsklerk,
heeft voor de andere ring bij mij geslapen.
Dit lijkt op het maken van de snelwegen in de zomer,
als de wegen goed genoeg zijn.
We werden al bedrogen voor we het verdienden?
Praat niet zo ruig.
Je hebt reden tot verbazing.
Hier is een brief uit Padua, van Bellario.
Je zult er in lezen dat Portia de doctor was,
en Nerissa haar klerk.
Lorenzo kan getuigen dat ik kort na jou ben afgereisd
en pas net ben teruggekeerd.
Was jij de dokter, zonder dat ik het zag?
Was jij de klerk, die mij bedroog?
Ja, maar een klerk die het zeker nooit zal doen, tenzij hij een man wordt.
Lieve doctor,
jij zult mijn bedgenoot zijn.
Als ik weg ben, slaap dan met mijn vrouw.
En nu, Lorenzo.
Mijn klerk heeft ook voor jou goed nieuws.
Ja, ik geef jou en Jessica van de rijke jood
een schenkingsakte voor alles wat hij bij zijn dood bezit.
Schone vrouwen, jullie laten het manna regenen voor het hongerige volk.
Het is bijna dag
maar toch geloof ik dat de ware toedracht je nog niet duidelijk is.
Laten we naar binnen gaan.
Ik zal alle vragen beantwoorden.
Zo zij het.
De eerste vraag die mijn Nerissa moet beantwoorden is
of zij tot morgennacht het bed versmaadt,
of nu naar bed gaat, twee uur voor het daagt.
Maar als de dag aanbreekt, zou ik willen dat het donker was
tot ik met de doctorsklerk kon slapen.
Weet wel, dat ik mijn leven lang geen ding
Zo trouw zal hoeden als Nerissa's ring.
Oorspronkelijke bewerkt door: Big Boy Video Productions. Resync voor HD Release.