'Als we proberen iets op zichzelf uit te kiezen...
...blijkt het altijd gekoppeld...
...aan al het andere in het heelal.'
Het is een soort zwerftocht.
Onze moderne samenleving leeft in het verleden en in de toekomst.
Wij bepalen alles.
Het is ieder voor zich.
We hebben eigenlijk alleen contact op sociale media of via de telefoon.
We bevinden ons maar zelden in het heden.
De ervaring dat je...
...in een van de meest afgelegen plekken in Afrika bent.
De verwijdering van alle vastigheid in ons leven.
Overgeleverd zijn aan de wildernis.
Sinds het bestaan van de mens...
...is 77 procent van alle wildernis verwoest.
Tien procent daarvan is sinds 1990 verwoest.
KALAHARI-WOESTIJN
Namibië
Zo?
ORNITHOLOOG
Klaar om te gaan? -Nee, die is van vorig jaar.
Ik wil ook zo'n hoedje. Mooi. Staat je goed.
Welke zal ik meenemen?
Deze is leuk.
Dit is een betere vertrekplaats.
We kunnen hier alle mokoro's neerleggen en inpakken.
Ik ben altijd al een ontdekkingsreiziger geweest.
Misschien is het aangeboren.
Dit is fijn, hè? Zo'n verschil, dicht bij het water.
Ik ben Zuid-Afrikaans.
M'n familie woont al ruim 200 jaar in Afrika.
Schoenen of laarzen?
Geef maar.
Ik was een mager jochie.
Ik had problemen met m'n spijsvertering.
Ik was graatmager.
Een enorme bril uit de jaren 70.
Een prototype pestslachtoffer.
M'n moeder noemde ons wandelende takken met verrekijkers.
Vanwege onze fascinatie met de natuur.
Dat was m'n toevluchtsoord: de natuur.
Er leven ook luipaarden op dit eiland.
Ik ontdekte de Okavangodelta.
Daar was ik m'n hele leven naar op zoek geweest.
Ik wist het meteen toen ik hem had gevonden.
Het was de uitgestrektheid. De eindeloze wildernis.
Verbonden door oversteekplaatsen...
...lagunes en kanalen.
Deze eindeloze doolhof...
...beslaat maar liefst 22.000 vierkante kilometer.
Hij is zelfs zichtbaar vanuit de ruimte.
Rondom de Okavangodelta ligt de woestijn de Kalahari.
De delta is een oase van zoet water...
...midden in een van de droogste plekken op aarde.
De meeste wilde dieren in Afrika leven hier.
Hier leeft de grootste populatie olifanten ter wereld.
Kleine bijeneters.
Ik heb gezien hoe de wereld er zonder ons uitzag.
Dat was een fundamenteel moment.
Hoe langer je in de natuur bent...
...hoe meer interesse in vogels je zult krijgen.
Sommige van hen worden bekende metgezellen.
Andere leggen spannende, bijzondere bezoekjes af.
Je gaat naar Vumbura. -Vumbura. Vudumtiki.
Dat is lang rijden.
De rit naar Vudumtiki, onze onderzoekslocatie...
...herinnert me er altijd aan hoe afgelegen deze plek is.
De Okavango is een geschenk sinds Steve me hem liet zien.
Zes jaar, honderdvijf kunstnesten...
...elke dag 26 kilometer rijden...
...en 12 broedparen onder observatie.
Drie kleine spreeuwen.
Alleen deze vogels en deze laatste wildernissen...
...net als de wilde dieren die er leven...
...kunnen blijven bestaan zoals ze al miljoenen jaren doen.
Hoe meer ik erin opging...
...hoe meer ik me afvroeg hoe alles in elkaar stak.
Ze klimmen in de ebbenboom.
Hij heeft ons in de gaten.
Dit is wilde perfectie.
Zo perfect als wij ooit waren.
En het is kwetsbaar.
Het kwetsbare dat we moeten beschermen.
Mijn naam is Tumeletso Water Setlabosha.
De mensen noemen me Water.
Waarom heet ik Water?
Toen m'n moeder zwanger was, liep ze van dorp naar dorp.
Maar toen besloot ik eruit te komen.
Ze vond een kleine waterpoel waarin ze van mij beviel.
Ze zegt altijd dat ik geluk heb dat ze water had gevonden.
Ik woon in het hart van de Okavangodelta.
Het is prachtig.
Dit is m'n kleinzoon.
Ik behoor tot de Bayei-stam.
We wonen aan de rivier.
De mensen, de dieren, de planten.
Alles is afhankelijk van water.
Toen ik klein was...
...was er het hele jaar door meer water.
Tegenwoordig is er meer droge grond.
Minder water.
Ik wilde alles leren wat er maar over de delta te leren viel.
Met wetenschap.
Dat is ver.
Hoe staat het water ervoor?
Ik denk dat het dit jaar wel goed komt. Niet zoals vorig jaar.
Denk je? -Er is nog water.
Als ornitholoog wees m'n onderzoek uit...
...dat moerasvogels m'n beste keuze waren als milieu-indicator.
Zij kunnen kiezen met hun vleugels.
Naar beneden kijken en een betere plek zoeken.
Als ze zich niet veilig voelen, vertrekken ze.
Moerasvogels zouden mij laten zien hoe gezond de delta was...
...over de hele breedte.
Een, twee, drie.
Pas op voor hem.
De meting van het aantal moerasvogels...
...doorklieft het hele systeem.
We tellen alles wat ze zien met GPS-coördinaten.
Jacana. -Jacana.
We kijken naar de verdeling en aantallen van deze dieren.
Bonte ijsvogel. -Akkoord.
Twee lelkraanvogels. -Twee lelkraanvolgels.
Je moet je ogen openhouden...
...zodat je ziet waar ze zijn, of je luistert om ze te horen.
Vier recht vooruit. Twee rechts, een links.
Ik weet het. Niks aan de hand. We varen alleen langs.
Het gaat goed vandaag.
Vijfentwintig nijlganzen.
Twintig witwangfluiteenden.
Witwangfluiteenden, 20.
Kijk dan. Prachtig.
Geen idee, zo'n 150 ganzen?
Plus 22 Afrikaanse nimmerzatten.
Vijftig Afrikaanse gapers.
Afblijven, GB. Kijk, een grote recht vooruit.
Hij draait zich om.
JAAR 1
JAAR 2
De gezondste gebieden bevatten de meeste vogels.
JAAR 3
En elk jaar zien we hetzelfde.
JAAR 4
De meeste vogels en dieren leven in de centrale wildernis...
JAAR 5
...en verdwijnen in de randgebieden.
Het is alsof de Okavangodelta wordt teruggebracht tot één plek.
Sinds het begin van onze telling zien we steeds minder water.
Als er geen water meer stroomt...
...zal de delta simpelweg verdampen in de omliggende woestijn.
Als je het over de Okavangodelta hebt...
...moet je het over de Cuito hebben, want het water dat hier stroomt...
...is afkomstig uit de Cuito, uit Angola.
Namibië
RIVIER DE CUITO
Als je de skyline van Luanda, Angola ziet...
...zal je iets opvallen: er staan overal bouwkranen.
Nieuwe hotels, appartementen, kantoorgebouwen.
Een stalen bos van vooruitgang.
En dat is verbluffend als je denkt...
...aan de jarenlange Angolese burgeroorlog.
Door de VS en Zuid-Afrika gesteunde rebellen...
...namen het op tegen Cuba en de Sovjet-Unie.
Tijdens de overnamestrijd die Angola verscheurde...
...vielen er 1,5 miljoen doden en werden 4 miljoen mensen verjaagd.
De vrede kwam tien jaar geleden.
De Angolese economie is nu bezig met een inhaalrace.
Hoop is niet iets dat de meeste Angolezen hebben.
We worden overal ter wereld gezien als het supercorrupte land...
...waar niks goeds uit voortkomt.
Onze persoonlijkheden en cultuur zijn gevormd door de oorlog zelf.
Mijn naam is Adjany, A-D-J-A-N-Y.
Het is moeilijk uit te leggen aan iemand die niet heeft meegemaakt...
BIOLOOG
...wat wij meemaakten.
Ik herinner me niet veel, maar bijvoorbeeld:
m'n allereerste herinnering heeft met de oorlog te maken.
Dit is de badkamer in het appartement van m'n oma.
We hielden in 1992 een familiereünie.
Ik was drie toen de oorlog uitbrak.
Toen ze de stad binnenvielen.
Ik weet nog dat we allemaal naar de badkamer renden.
M'n neven en nichten, ooms, tantes, ouders, grootouders.
Twintig man probeerde te ontkomen aan de schoten en explosies.
We zaten hier een week en sliepen om beurten.
Er lag een matras in de gang waar we om de beurt op sliepen.
M'n oma kroop naar het fornuis, dat buiten stond, om te koken.
Er vloog zelfs een explosief naar binnen.
We hebben dus erg veel geluk gehad.
Ja.
Echt wel.
Ik heb hier nooit eerder over gepraat, wat wel vreemd is.
M'n eerste herinnering.
Het geluid van een AK-47. Best gedenkwaardig.
Dat vergeet je nooit meer.
Het had invloed op ons vermogen om vooruit te denken.
Mensen denken aan het nu.
We maken geen toekomstplannen.
Onze geschiedenis maakt duidelijk dat het nu belangrijk is.
Je leeft nu. Kun je jezelf nu onderhouden?
Kun je nu kinderen verwekken? Doe het nu.
In de afgelopen tien jaar is Angola drastisch veranderd.
Allemaal vanwege bouwprojecten.
Infrastructuur om het leven te verbeteren.
Enorme irrigatiesystemen.
En dat is makkelijker met water, zoals een rivier.
Naarmate de vraag naar water in Angola stijgt...
...neemt ook het gevaar voor de Okavangodelta toe.
RIVIER DE CUITO
De rivier die de hoofdrol speelt in de delta, is de Cuito.
Dat is de levenslijn.
Toch weten we er weinig over.
Bijna heel Afrika is in kaart gebracht...
...behalve deze Angolese hooglanden.
Globale biodiversiteitsgegevens
Het is een zwart gat.
Om de Okavangodelta te redden, moeten we z'n water redden.
Wij gaan iets doen dat nooit eerder gedaan is.
We zoeken de bron van de Cuito...
...en volgen het water door de delta naar de woestijn.
Een grondig onderzoek naar het hele systeem...
...om te weten wat er gaande is.
Drie landen zijn ervan afhankelijk en niemand brengt ze bijeen.
Ik neem Mr Water mee om de bron van de Okavango in Angola te zien.
En een Angolees die de delta zelf kan ervaren.
Steve vroeg veel mensen...
...naar een Angolese onderzoeker voor het project.
Een professor van de universiteit vond mij er wel gek genoeg voor.
Ik had iets nodig.
Het was letterlijk een sprong in het diepe.
Ik dacht meteen:
een blanke man uit een ontwikkeld, mooi land...
...heeft zin in een avontuur.
Grens Namibië/Angola
Hoe is het mogelijk dat een geestelijk gezonde man...
...een oorlogsgebied in Angola bezoekt...
Nee, dit is van de luchthaven.
U wilt de...
...omringd door mijnen, naar een plek die niemand kent?
Ik bedoel, hoe gek ben je dan?
Het zwarte gat
Dit is de lange.
Deze puinhoop. Hier staan de tanks.
In het geruimde gebied. -Een, twee, drie tanks.
Heel akelig.
De rode stippen zijn actieve...
Mijnvelden die nog niet in kaart zijn gebracht.
Mijnvelden in kaart brengen...
De rebellen...
...creëerden een gordijn van landmijnen om mensen buiten te houden.
Daar zijn wij net onderdoor gegaan.
We gaan nu naar het merensysteem, de bron van de Cuito.
Niet van de weg af gaan, hier is hard gevochten.
De dorpen aan deze weg zijn omgeven door landmijnen.
Tot dusver hebben we 27.000 mijnen onschadelijk gemaakt.
Ik doe meteen m'n gordel om.
Dan blijf je zitten als we ontploffen. -Voor het geval dat scheelt.
Rij maar door.
Vrienden en familie wilden niet dat ik naar Angola ging...
...vanwege de landmijnen.
Dit is een van de gevaarlijkste streken in het land.
Het is het begin van het onbekende.
Dus 18-22-742? -Ja.
Wat is dit toch een prachtig bos.
Kijk, daar. Dat is het overstromingsgebied.
Klopt.
We hebben vanuit Kaapstad 7000 kilometer gereden.
We komen aan op een richel boven de bron van de Cuito.
Een bijna mythische plek.
Het eerste wat ik dacht, was: volgens mij is dit een ander land.
M'n brein kon maar moeilijk bevatten...
...dat zo'n plek kan bestaan in m'n eigen land.
Dit water achter me komt van de hooglanden.
Het is een enorme zandvlakte.
Het hoogste gedeelte van het Bié-plateau.
Het water valt naar beneden en sijpelt naar dit merensysteem...
...en verder naar de rivier de Cuito.
De rivier is vijf meter breed en kronkelt door het Miombo-bos.
We weten niet hoe ver we moeten, misschien wel 2000 kilometer lang...
...om alles over deze rivier te leren.
Welke dieren leven hier? Welke volkeren?
Hoe stroomt het water?
Als we die antwoorden weten...
...kunnen we toewerken naar het grootste reservaat ter wereld.
Namibië
Uitstekend. Zo blijf ik lekker warm. Ik zal slapen als een marmot.
Niet als een baby, want die worden constant wakker.
Links.
Ben je zover, Schnapps?
We zijn afgezonderd omdat het zo ontoegankelijk is.
Goed. -Oké, maat.
Het water in.
Gaat goed, man.
Het zou drie maanden kunnen duren.
Oké, we gaan ervoor. -We gaan er echt voor.
Ik weet niet wat ik moet verwachten en dat maakt me ongemakkelijk.
Het onverwachte
2 dagen later
Eén, twee, drie. -Drie.
Wacht.
Zeg het maar als je er bent.
Ik heb de afgelopen zes maanden satellietbeelden bekeken...
...om een beeld van deze plek te krijgen.
Oké.
Alleen maar gras. -We krijgen hem hier niet uit.
Nee, dat lukt niet.
En het is heel anders dan ik had verwacht.
We hadden een rivier verwacht, maar die vonden we niet.
Een misverstand.
Achter het meer is een blokkade van begroeiing.
Er is geen verbinding tussen het meer en de rivier.
Het water kan geen kant op.
Midden in de vallei stroomt wel een piepklein beekje...
...maar het is geen rivier.
Naar die bocht toe.
De kampeerplek ligt om de hoek, dus we moeten drie keer trekken.
We gaan.
Welke kant op? -Rechtsaf.
Je voelt je net een os.
Dit was niet de bedoeling, maar we hebben geen keuze.
Er is geen andere manier om onze mokoro's te verplaatsen.
DAG 4
Het ligt in het hart van het oorlogsgebied.
Er kunnen veel mijnen liggen.
Ik ken niemand die er ooit is geweest.
Een stukje omhoog.
Trekken. -Goed.
DAG 6
Ja. -We trekken.
Bij elke trek moet je alles geven omdat de mokoro's loodzwaar zijn.
Volgeladen zijn ze misschien 400 kilo.
Gaat het?
Rustig aan, jongens. Kom op. -Stop.
Acht uur trekken.
Je kunt zien waar je die ochtend begonnen bent.
We gaan.
Daarheen?
DAG 8
Dat is een goede route.
Laten we eromheen gaan.
O, nee.
Dat ging goed. We gaan door.
DAG 10
Je gaat maar dieper en dieper.
Hoe verder je gaat, hoe meer je beseft dat als er iets misgaat...
...er geen hulp komt.
Alleen per helikopter.
En je weet nooit zeker wanneer die komt.
Oké, daar gaan we.
Gaat het?
Stop maar.
Op dit moment twijfel ik aan alles in het leven.
Ik twijfel aan het nut van het project.
Ik snap niet waarom Steve hier niet eerder heeft gekeken.
Dan was dit niet nodig geweest.
Waarom hebben we niemand gezocht die hier eerder is geweest?
Een lokale bewoner, een dorpeling die ons kon helpen.
Waarom doen we dit op deze manier?
Ik twijfel aan veel dingen.
De zwaarste dag van hier naar Botswana.
Het is goed. -Het is goed.
GIDS/PUNTERMAN
Ik wil met de trein.
ENTOMOLOOG, Namibië
GIDS/PUNTERMAN
KOK, Zuid-Afrika
We zijn kapot.
Lichamelijk gebroken.
Mentaal is de voornaamste gedachte:
ik heb een grote fout gemaakt.
Geen teken van mensen, een weg, een dorp.
Alleen een uitgestrekt, leeg landschap.
Het doet bijna buitenaards aan.
We proberen de laatste echt wilde plekken...
...die echt ongerept en uniek zijn ook zo te houden.
Daarom zetten we onze levens in de wacht...
...en slapen we maanden achtereen in tenten.
DAG 12
We proberen zo dicht mogelijk bij de rivier te blijven.
We dachten tot onze knieën in de rand van de rivier te zakken.
Maar zodra we in de grond boorden...
Dit is turf. Dit zijn turfgronden.
Deze veenlanden bevatten 25 keer hun gewicht aan water...
...voordat ze het langzaam loslaten.
We lopen letterlijk op de spons...
...met het water dat uiteindelijk naar de Okavangodelta stroomt.
Als het een jaar lang niet regent...
...zou de rivier in hetzelfde tempo blijven stromen.
Dat is ongekend in tropisch Afrika. Dat is nieuw.
Veengronden zijn duizend jaar oude koolstofputten...
...met enorm veel koolstof.
Voor klimaatverandering, voor waterzekerheid...
...voor al die fundamentele dingen was dit een verbluffende ontdekking.
Bron
Ik heb twee dagen geleden even verderop water gezien.
De eerste mogelijke vertrekplaats.
Hopelijk is het einde in zicht.
Vandaag komt het allemaal goed. -Ben je blij?
Niet helemaal, maar voor 99 procent.
Beter?
Heerlijk, water uit de Cuito.
Een, twee, drie.
Samen. -Dag, KG.
Op het water. -Ja.
Daar gaan we.
Waar een zijrivier in de Cuito stroomde...
...werd hij iets breder.
Maar het is een kronkelige rivier met smalle delen.
We gaan ervoor.
Ik ben erdoor.
GIDS/PUNTERMAN
Vanaf nu is het een rivierexpeditie.
Namibië
Deze.
Oké.
Je hebt het koud.
Ja. -Klopt.
Ja.
Het avondeten bestaat uit rijst met bonen.
En het middageten is rijst met bonen van de avond ervoor.
Voor iemand die altijd in de hoofdstad heeft gewoond...
...is dit wel heel bijzonder.
Dit is nieuw, maagdelijk en puurheid op z'n best.
Dat vind je niet zomaar in dit land.
We hebben een vis gevangen.
Nog een? -Ja, een grote.
Mijn wetenschappelijke rol hier is de studie van de vissen.
Dit is de clypeobarbus bellcrossi, een nieuwe soort in het systeem.
Ik bedacht de naam Marine Bush Lady.
Ik ben mariene bioloog en de zee is m'n passie.
Vroeger wilde ik een zeemeermin zijn.
Geen dierenarts of dokter, maar een zeemeermin.
Deze heet Noiva.
Maar de bush is ook m'n passie.
Ik voel me er thuis.
Het geeft me een ander gevoel van menselijkheid.
Vrouwen hebben het niet makkelijk in de Angolese cultuur.
Hier begint dat al vroeg.
Ik zou nu al twee kinderen moeten hebben en getrouwd moeten zijn.
Ik zou een huis moeten hebben.
Een vaste verblijfplaats voor m'n gezin.
En ik zou niet moeten nadenken over m'n toekomst.
Maar soms draait het niet om de inhoud van je bankrekening...
...maar om wat je doet.
Bonte ijsvogel.
-Een bonte ijsvogel.
Een kleine bijeneter. -Hebbes.
We hebben vogels gezien.
We hebben apen gehoord.
Maar voor de rest niks.
We hebben vandaag zes uur op de rivier doorgebracht.
Bijna alles zag pikzwart door branden.
Er breken af en toe bosbrandjes uit, maar dit is niet natuurlijk.
Moet je dat zien.
De bossen worden volledig verwoest.
Voor zover we kunnen zien, nemen de branden toe.
Ik weet niet hoe het komt.
Misschien door brandlandbouw, misschien door jagers.
Stel je voor dat je te horen kreeg...
...dat dit land bekend stond om z'n olifanten.
Die waren voor het land net zo belangrijk als de diamanten.
En dan hoor je dat dat weg is.
Dat ruim 100.000 olifanten uitgeroeid zijn.
Het puzzelstukje dat Angola met de wereld verbond, is weg.
Voor mij is het als een eenhoorn.
Het bos zou tot de rivier moeten reiken...
...om het water stabiel binnen de oevers te houden.
Bomen groeien nu de rivieren in waardoor ze die verstikken.
Je bent lekker aan het varen en ineens bots je op een boom.
Wij noemen het Angolese bomen.
Het heeft absoluut met de branden te maken.
Die komen vaker voor.
Er spoelt meer weg, de rivier wordt ondieper.
Ondiep genoeg voor bomen.
Je moet steeds onder water kijken.
Scherpe kapmessen.
Die kaatsen van hardhout af. -Klopt.
Die kleine mesjes van die mannen waren geweldig.
Ook onze grote. Ik wist dit.
Maar we zijn ze vergeten.
Nou...
Niks. Blokkade, blokkade.
Niks. -Alleen bomen, alleen bos.
Het ligt niet aan ons, maar aan de rivier. -De rivier.
Hij ziet dat hij geblokkeerd is.
Helemaal geblokkeerd.
En die blokkade is wel vijf kilometer lang.
Dit is geen goede plek. Alleen vuur.
Pas op, we slaan om.
Wat eten we?
We eten vanavond iets bijzonders, namelijk rijst met bonen.
Dat eten we niet zo vaak.
Het is een kwelling, weet je.
Piet doet wel z'n best.
Soms voegt hij wat kerrie toe, soms wat Italiaanse kruiden.
Heel soms ook wat rundvlees of zoiets.
Er staat 'rundvlees' op, maar we twijfelen.
Ezel, paard, konijn. Geen idee.
Prima. -Het moet goed zijn.
Een dubbele cheeseburger met patat en ketchup.
Al die ongezonde, vettige, heerlijke dingen zou ik nu wel graag lusten.
Nou ja... Ik blijf dromen.
De brand woedt langs het kanaal, richting het zuiden.
En dicht bij het kamp.
We houden het in de gaten. De wind is gedraaid.
Het vuur zal steeds dichter bij het water komen.
Van wat ik heb gezien, over drie tot vijf jaar...
...kan de rivier de Cuito stoppen met stromen.
We hebben het omslagpunt bereikt waarop dat kan gebeuren.
Kijk hoe verbrand dit is.
Zonder bossen, zonder veenlanden...
...raken we het water kwijt.
Het wordt niet opgeslagen, maar het verdwijnt. Dit is zand.
DAG 42
Ik ga als eerste.
Die drie vrouwen komen hier vissen en daarna gaan ze terug.
Hoe ver stroomafwaarts?
We gaan.
Ze gaan het stamhoofd halen.
Wij zijn hun eerste bezoekers in 40 jaar tijd.
Ze hebben geen stromend water, geen elektriciteit.
Ze houden zich vooral bezig met eerste levensbehoeften.
De gastvrijheid en de hartelijke ontvangst.
Ik vroeg wat voor effect de oorlog heeft gehad.
Ze zeggen dat die hier ook heeft gewoed.
Ze renden elke keer naar het bos.
Als iemand van de overheid kwam, waar zouden jullie dan om vragen?
Olie, zout, een geasfalteerde weg...
...een verpleegster en een leerkracht.
De kinderen hebben geen school.
Ze stichten branden om te jagen. -En te vissen?
De branden? Alleen om te jagen. -Alleen om te jagen.
Zo jagen ze dieren op...
...zodat ze ze aan de andere kant kunnen vangen.
Dat is hun grootste bron van eiwitten.
Botswana was ooit zoals Angola.
We brandden, we jaagden.
Dat de delta nu beschermd is...
...is beter voor iedereen.
Het is bijna te goed.
Er zijn tegenwoordig meer olifanten in Botswana...
...omdat de landen om ons heen op ze jagen.
We komen bijna ruimte tekort omdat er zoveel olifanten zijn.
Ze hebben meer land nodig.
Tekenen van leven
Namibië
Dit is vers. Nog geen week oud.
Kijk maar, de zaadjes ontkiemen al.
De verse sporen zijn van een grote, solitaire olifantenstier.
Een lokale bewoner, een Angolees.
Hier ligt z'n pad.
Poten dicht bij elkaar, stilletjes lopen.
Hij heeft hier een paar uur gestaan.
Hij heeft alles vertrapt en van de bomen gegeten.
Ze zijn allemaal aangevreten. Hij creëert een open plek.
Hij heeft deze laten staan, die groot zal groeien.
Zij bepalen en beheren het landschap.
Zonder hen zou de balans waarover we praten verloren zijn.
Ze maken daar een nest.
DAG 59
Stroomt het weer? -Nee.
Ik wil ook iets drinken.
We gaan door.
We zijn 27 kilometer van Cuito Cuanavale.
Daar vond het grootste tankgevecht sinds WO II plaats.
Een plek met heel veel landmijnen, dus we moeten voorzichtig zijn.
Dwergaalscholver. -Dwergaalscholver.
Ralreiger.
Spoorwiekgans. -Ja, spoorwiekgans.
Landmijnen, 400 meter naar rechts.
Ik hoorde iets, maar wist niet wat.
Toen zag ik de rimpelingen en moest iedereen naar de oever.
Hij ging onder water en greep ons onder m'n voeten bij de accu's.
Hij kantelde ons met z'n slagtanden. En toen zwommen we naar de kant.
Wat zei GB tegen je?
Hij zei iets engs toen we aankwamen: 'Ik zag het.
Ik zag het nijlpaard bovenkomen.'
En hij zei: 'Onze mokoro's zijn heel glibberig.
Hij sprong, maar gleed eraf.'
Dat zie je aan de zijkant. Hij zei dat het dier bang was.
Het kwam omhoog om te kijken.
Daarom kwam het omhoog.
Als hij ons wilde aanvallen, zou hij in alles gehapt hebben.
We lagen in het water toen hij er ook was, dus hij was in de buurt.
Waarom ga je met je arrogante kop een rivier op die niet van jou is?
Ik zet een kruisje in de lepel...
...voor elke week dat we op expeditie zijn.
De kruisjes zouden hier ergens ophouden.
Maar zoals je ziet, heb ik bijna geen ruimte meer.
Ik dans tot het tijd is om te gaan.
We gaan stroomafwaarts in Angola.
Deze rivier brengt ons naar Namibië...
...door Botswana.
We gaan.
Je ziet twee maanden lang sporen van dieren...
...maar geen echte wilde dieren.
Je begint je af te vragen hoeveel moeite je moet doen...
...om er ook maar één te zien.
En toen onze hoop bijna vervlogen was...
Olifanten in Angola.
We hebben ze eindelijk gevonden. Dit is geweldig.
Echt geweldig.
Angola werd ooit 'de woonkamer van Afrika' genoemd. Dat begrijp ik nu.
Dit symbool verbindt ons verleden met onze potentiële toekomst.
Het was het beginpunt van iets groters.
Om na te denken over het verband tussen dezelfde systemen...
...in drie aparte landen.
DAG 72
De ochtend van 5 mei...
...was de laatste keer dat ik m'n gezin zag.
Dat is zwaar. Hij groeit op, leert praten, rent rond.
Toen ik vertrok, kon hij net lopen.
Hij zei een paar woordjes en nu kent hij er al 30 of meer.
En dat mis ik. Dat krijg je niet terug.
Tja... Je moet erin geloven dat het het waard is.
Dat moet ik geloven.
Vijfenvijftig bekende soorten en dan nog zo'n acht nieuwe soorten.
Nieuwe soorten? Spannend. -Ja.
En we zijn nog niet eens in de delta.
Ik doe m'n best.
We doorstonden veel, zowel emotioneel als lichamelijk.
Steve wist ons tijdens de expeditie steeds meer te motiveren.
Tegen het einde volgden we hem blindelings.
Balans
Vier, zes, acht, tien... Twintig gapers.
We hebben twintig gapers.
Veertig nijlganzen.
Afrikaanse schaarbek. -Afrikaanse schaarbek.
Tegen de tijd dat we in Namibië waren...
...was ik redelijk getraumatiseerd door nijlpaarden.
Het was gewoon zenuwslopend.
Maar het bracht ons ook naar het hier en nu.
We kunnen dit.
Waar gaan jullie naartoe? -Botswana.
Dat lieg je.
Waar de Okavango doorheen stroomt...
...is een van de dichtstbevolkte gebieden in Namibië.
Wat ruik je?
Dode lichamen. Een vreemde lijkenlucht.
Ik zal dit aan de vilders laten zien.
Ik zal elk document langzaam doornemen.
Ik zal langzaam uitleggen wat jullie doen.
Het zijn olifanten.
Dit is legale jacht op olifanten.
Mensen komen van heinde en verre, vooral uit Amerika, om te jagen.
De olifanten kennen de gevaren, maar ze moeten drinken.
DAG 84
Ik ruik... Ik kan de delta ruiken.
Namibië
We zijn nu bijna drie maanden op de rivier...
...en we komen nu pas aan in de Okavangodelta.
We stoppen in Seronga.
GIDS/PUNTERMAN
Tom, GB en Schnapps komen uit dit dorpje.
Als ik in de delta ben, dan voel ik me thuis.
De honingspeurder moet de honing aanwijzen.
Hij praat tegen me.
Hij is een goede vriend.
Hij brengt me naar de honing.
Dit is voor de honingspeurder.
Het verhaal luidt...
...dat je honing voor de speurder moet achterlaten.
Als je dat niet doet...
...zal hij je de volgende keer niet naar de honing leiden...
...maar naar de gevaarlijke dieren.
Ik wil de honingspeurder als vriend.
Ik wil niet dat hij me doodt.
Het water is hier erg schoon. Kraakhelder water.
Als je dat drinkt, is het net alsof er suiker in zit.
Ik had het idee dat de delta wild zou zijn.
Maar als ik moest uitleggen wat 'wild' is, wist ik dat niet.
We tellen de dieren.
Welke kleur?
Nog tien witwangfluiteenden.
Een Afrikaanse nimmerzat.
En dan kom je bij het gedeelte waar je zintuigen ineens aanslaan.
Je hoort, ruikt en ziet.
Alles voelt anders aan. Hier hoor je thuis.
Het gevoel dat je ergens thuishoort dat veel groter is dan jij.
Heel veel.
Thuis
Dat is heerlijk.
Elk atoom in onze lichamen is verandert tijdens deze expeditie.
Ik denk veel dieper na dan voorheen.
Ik kan verbanden leggen...
...en verschillende contexten met elkaar verbinden.
Ik gebruik m'n brein echt.
Tijdens deze grote expeditie...
...heb ik de delta heel anders ervaren.
Ik maakte deel uit van het water.
Ik besefte dat alles leeft. Alles.
En alles is verbonden.
Dit is een levende planeet, geen machine.
Ze draait niet vanzelf.
Ze draait dankzij alle componenten waaruit ze bestaat.
Elk stuk grond in de delta boven de waterlijn...
...is gebouwd door termieten.
Zonder termieten zou in de regentijd hier alles onder water staan.
Maar de delta bestaat uit duizenden door termieten gebouwde eilanden.
Bomen koloniseren de heuvels en zuigen zout uit de grond.
Zo houden ze het zoete water kristalhelder.
De bomen en planten trekken een grote diversiteit aan leven aan.
Verbinding.
De hele wereld is opgebouwd uit die kleine verbindingen.
Verbinding en diversiteit...
...zijn de twee hoekstenen die onze wereld bijeen houden.
We hebben nu een verbonden, diverse planeet...
...om onze lucht te maken...
...en ons drinkwater schoon te maken.
Dat maakt ons anders.
Dat maakt ons zo bijzonder in de kosmos.
Hoe leg ik het uit?
Sommige mensen reizen hun hele leven, op zoek naar een thuis.
Ik ben 27 jaar en ik heb m'n thuis gevonden.
Hier voel ik me op m'n plek, in de Okavangodelta.
De laatste dag
Er is nog plek voor één kruisje op het handvat.
Honderdnegentien dagen. Vier maanden dus.
Wel een gaaf souvenir.
Terug naar een plek waar zo'n uiterlijk niet geaccepteerd wordt.
Ik weet het niet.
Ik kan weer een meisje zijn.
Ik mis m'n beha's zelfs.
Ik had geen hoop voor Angola, als ik heel eerlijk ben.
Maar nu zie ik de mogelijkheden en hoop om dingen te veranderen.
Vandaag was de vervulling van een droom.
Laten we naar huis gaan.
We hebben het gered. -Ja.
We hebben hier lang over gedroomd. En nu zijn we er.
Dit is de plek die we zochten.
Daar komen de tranen weer.
Goed gedaan.
Goed gedaan, allemaal.
O, hemel.
Die hoorden niet te komen.
Dat wilde ik niet. O, mijn god, James.
Het is klaar, maat.
Tijdens de expeditie zijn 30.000 dieren gezien.
Achtendertig soorten kwamen eerst niet in Angola voor.
Ook zijn er 24 geheel nieuwe diersoorten ontdekt.
De Angolese overheid heeft z'n steun beloofd...
...en werkt samen met Namibië en Botswana en het team...
...om de hele Okavangodelta te beschermen.
Kijk voor meer informatie op intotheokavango.org
Vertaling: Marleen Kerssens-Gimpel