Gusto kong makita ang Amerika na maging kung anong sinasabi niya
sa Deklarasyon ng Kalayaan at sa Konstitusyon.
Amerika, gawin mo ang ipinahayag mong magiging ikaw!
-Pauli Murray
Pwede ba kitang kunan nang malapitan nang walang suot na salamin?
Humiga ka.
Umupo. Higa.
Higa.
Mahusay.
Kailangan kasama siya sa lahat.
Ang pangalan ko ay Pauli Murray,
at ang larangan ko ay nakapokus sa karapatang pantao.
Ang buong kasaysayan ko ay pakikibaka na maabot ang pamantayan ng kahusayan
sa lipunang pinangingibabawan ng mga ideya
na ang mga Itim ay likas na mas mababa kaysa sa mga puti,
at ang kababaihan ay likas na mas mababa kaysa sa kalalakihan.
Si Pauli Murray ay isang tao na higit na mas nauna sa kanyang panahon.
Na sinasabi at ginagawa ang mga bagay na hindi pa nasasabi at nagagawa ng iba.
HINTAYAN NG MGA MAY-KULAY
Matapang si Pauli na harapin ang diskriminasyon
sa panahong mayroong malaking panganib na gawin ito.
Ang sunod-sunod na pangyayari ay nangangahulugan na sa kalaunan,
ay magwawala ako
o hahanap ako ng paraan para magprotesta.
Si Pauli ay isang manunulat, abogado, pari, at makata.
"Ang pag-asa ay isang durog na tangkay sa pagitan ng mga nakakuyom na daliri.
"Ang pag-asa ay isang awit sa pagod nang lalamunan."
MANANAIG TAYO
Napakahalaga ni Pauli sa maraming karapatan at kalayaang tinatamasa natin.
Hindi lamang isang magaling na abogado o palabang feminista si Pauli Murray,
isa rin siyang queer at non-binary.
Madalas sinasabi ng mga estudyante ko, "Bakit 'di natin kilala si Pauli Murray?"
Paano naging napakahalaga ng isang tao
pero hindi man lang natin naririnig ang pangalan niya?
Ang pangalan ko ay Pauli Murray
Tinawagan ako ng tiya-sa-tuhod ko at sinabing
hindi na siya aabutin ng bukas.
Sabi niya, "May mga bagay ritong kailangan mong gawin para sa akin,"
at namatay na siya paglipas ng ilang oras.
Nalaman kong ako pala ang tagapagpatupad ng huling habilin niya...
KAREN ROUSE ROSS APO NI PAULI
...kaya inayos ko ang mga gamit niya.
Nakahilera ang mga kabinet ng dokumento at nasa ibabaw ang mga lalagyan ng aklat.
Mga kahon, folder, sulat sa gobyerno.
Itinago niyang lahat.
Napakalinaw ng habilin ni Pauli.
Gusto niyang dalhin sa Schlesinger Library ang mga papeles niya,
isa sa mga lugar kung nasaan ang mga makasaysayang papers ng kababaihan.
Wala masyadong ibinahagi sa akin si Tiya Pauli tungkol sa buhay niya.
Alam kong naging pari at abogado siya,
pero hindi niya nabanggit kahit kailan ang mga nagawa niya.
Kaya binasa ko ang mga hindi ko nabasa
at naisip ko pagkatapos, "Hala, Diyos ko."
"Pangyayari sa Petersburg bus. Marso, 1940."
15 TAON BAGO TUMANGGI SI ROSA PARKS NA LUMIPAT SA LIKOD NG BUS
Hindi ako nagsimula para sadyang kalabanin...
BOSES NI PAULI MURRAY
...ang mga batas sa paghihiwalay sa Virginia.
Gaya ng madalas na nangyayari noong mga panahong iyon,
may lilitaw na pangyayari
na wala ka nang ibang magagawa kung hindi ang lumaban.
Bumibiyahe kami ng kaibigan ko
mula New York papuntang Durham
para bisitahin ang dalawang tiya ko sa Pasko ng Pagkabuhay.
Ang pangalan ng kaibigan ko ay Adelene McBean.
Tinatawag namin siyang "Mac."
'Yon ang kauna-unahang introduksyon ng nanay ko...
MARGHRETTA MCBEAN ANAK NI ADELENE
...sa dating karaniwang sitwasyon sa maraming bahagi ng Timog.
Kapag lumampas sa Mason-Dixon Line, inaasahan kang lumipat sa likod.
PUTI
Ang bus ang pinakahalimbawa ng kasamaan ng paghihiwalay.
Nagbigay-daan ang loob ng bus sa pamamahiya sa publiko sa mga Itim
na gagawin sa harap ng mga may pribilehiyong puti na nanonood,
na naging saksi sa kahihiyan namin habang nananahimik o walang pakialam.
Pagdating nila sa Virginia,
tumayo ang mga Itim at lumipat sa likuran,
at mas maraming puti ang sumakay.
Nagpumilit ang tsuper ng bus na lumipat kami sa susunod na upuan.
May sira 'yong upuan kaya hindi kami pumayag na maupo roon.
Sabi ng bus driver, hindi siya magmamaneho
hangga't hindi siya lumilipat.
At dumating ang mga pulis para arestuhin kami.
Gutom at nilalamig kami ni Mac pero natatakot kaming matulog
dahil punung-puno ng surot ang mga kutson.
Nang magprotesta ako, sumigaw 'yong masungit na bastonero,
"Manahimik ka, itatapon kita sa bartolina.
"Kapag pinagpiyestahan ka ng mga daga,
"hihilingin mong sana nanahimik ka na lang."
Nakita nila ang katotohanan. Nakita nila ang katotohanan at...
Sa tingin ko, sobrang nakakatakot.
Dumulog si Pauli sa NAACP,
umaasang makakakuha sila ng pagpapasya na magdedeklarang...
...labag sa konstitusyon ang paghihiwalay ng upuan.
Mga detalye ng pangyayari:
Kaso Dahil sa Paglikha ng Kaguluhan 3/23/41
Diyagrama ng bus
Gumawa kami ni Mac ng ulat,
buod ng kaso, mga katotohanan...
Pagkatapos naming makalabas dahil sa bono,
inimbitahan kaming makipagkita sa mga abogado ng NAACP, sina Thurgood Marshall
Hukom William H. Hastie, at Dr. Leon A. Ransom.
'Yon ang unang beses kong masaksihan ang kilos ng mga abogado ng Karapatang Sibil,
at ilang oras akong nabibighaning nakaupo roon.
Ipinaglaban nila ang karapatan ng mga Itim para maging bahagi ng buhay Amerikano.
Pero alam ng hukom na nagiging malaking usapin na ito,
kaya naman, sa huli, binaliktad sila.
Ginamit ng hukom ang batas sa paghihiwalay na pinag-uusapan dito at sinabing,
"Ginugulo ninyo ang kapayapaan."
BAWAL MANIGARILYO UPUAN NG ITIM SA LIKOD
Kaya hindi nila nagawang baguhin ang ligal na pinagmulan.
Nagbuno sila ng maikling panahon sa kulungan saka sila pinalaya.
Sa oras na 'yon, naramdaman ko lang ang mapait na pagkadismaya
ng personal na pagkatalo,
pero nagsimula ko nang maramdaman na bahagi kami ng pagsisikap ng pagtutulungan
na nakakaisip ng pangkalahatang pagbagsak ng batas sa paghihiwalay.
Nakakatulala ang kaisipang 'yon.
Mayroon tayo ngayong talagang napakaastig na pagkakataong
matuto tungkol kay Dr. Anna Pauline Murray.
Kamangha-mangha si Pauli Murray
na hindi ko kayang talakayin ang lahat ng pinangunahan at kahusayan niya.
Isipin mo kung isa kang Itim sa panahon ng ika-20 siglo
at sinusubukan mong gumawa ng argumento na dapat igalang ang pagkatao mo.
Nakatira ka sa mundong hindi ka na agad gusto
dahil Itim ka.
Gusto kong magkaroon kayo ng kaunting diwa ng nagbigay-kaalaman sa buhay ni Murray.
Ito ang unang kabanata, unang pahina
ng autobiography na nasa manuskrito.
Sa pag-aaral na inilathala noong 1910, sa taon ng aking kapanganakan,
si Dr. Howard W. Odum, sosyolohistang nagtatrabaho noon sa Columbia University,
iginiit na ang mga lahi ay may iba-ibang "kakayahan at potensyal,"
tapos ng sipi.
At iyong mga nagnanais na tumulong sa Negro ay dapat, ayon dito,
"huwag masyadong umasa sa kanya."
Maliit lang ang pagkakaintindi niya sa kahulugan ng kabutihan,
katotohanan, karangalan, katapangan, katapatan.
"Ang pinakamahusay na edukasyon para sa batang Negro
"ang magdadala sa kanya sa walang dudang pagtanggap
"sa katotohanang iba ang lahi niya mula sa puti at naaayon ito,"
tapos ng sipi.
-DR. HOWARD ODOM
Naaalala ko ito ngayon at nakikita ko ang lumang gusali ng paaralan.
Isang mabuway na gusaling gawa sa kahoy, walang mga duyan.
Alam mo 'yon, walang mapaglaruan paglabas mo.
At, siyempre, sa paaralan ng mga puti,
mayroong damuhang napapaligiran ng bakod.
'Yon ang pagkakaiba ng pakikitungong nakuha namin
sa pakikitungong nakuha ng mga batang puti.
Maiisip mo ang mga bagay na 'yon, mararamdaman mo.
Nagmula ako sa angkan ng may paninindigan.
Matitigas ang ulo nila. Nilalabanan nila ang agos.
Ito ang bahay. Dito ang tirahan ni Pauli Murray.
Tatlong taong gulang siya nang lumipat sa bahay na ito.
At dumating siya rito dahil sa isang trahedya.
Namatay ang nanay niya dahil sa pagdurugo ng utak,
at kalaunan ay ipinasok sa mental hospital ang tatay niya.
Kahit na ipinanganak siya sa Baltimore, ito na talaga ang tahanan niya.
Pagdating ko sa Durham,
kasama ng bahay sina Tiya Pauline at Tiya Sallie
at ang mga lolo't lola kong Fitzgerald.
Kilalang-kilala ang mga Fitzgerald sa Durham
at medyo prestihiyoso sa komunidad ng mga Itim.
Kung babalikan natin, ang pamilya ay may halong Cherokee,
Irish, African-American.
May ilang miyembro ng pamilya na sa sobrang mukhang puti,
nakaligtas sila.
At nasa gitna si Pauli.
Mayroong pagtatangi na nakabatay sa kulay ng balat
mula sa komunidad ng puti at mula rin sa komunidad ng Itim.
Kaya may sari-sarili silang mundo.
Si Pauli ang ligaya ng bahay.
Walang anak si Tiya Pauline, kaya nahumaling siya rito.
Nagturo si Tiya Pauline sa mga pampublikong paaralan
at noong apat na taong gulang ako,
pinagpasyahan niyang isama ako araw-araw.
Pinayagan akong sumama sa mas matatandang bata at manood sa pagsagot nila.
Sa pagtatapos ng taon ng pag-aaral,
nagulat si Tiya Pauline nang marinig akong magsabi,
"Nakakabasa na ako, Tiya Pauline."
Kinuha ko ang aklat ng katabi kong bata at nagsimulang magbasa nang malakas.
Sa buong panahong nasa klase niya ako,
natututunan ko anuman ang itinuturo niya sa iba.
Simula noon, silid-aralan na ang naging ikalawang tahanan ko.
Pinayagan siyang itanong kahit na anong gusto niyang itanong.
Pinayagan siyang magkaroon ng opinyon.
Pero ayaw magsuot ni Pauli ng mga bestida.
At tuwing Linggo, pinagsisimba siya ni Tiya Pauline.
Kaya nagkasundo sila.
Sabi niya, "Pwede kang magsuot ng pantalon buong linggo,
"pero kapag magsisimba ka, kailangan mong magsuot ng bestida."
Nagkaroon ako ng protektadong buhay.
'Yong punto kung saan hindi ko na matiis ang buhay
ay noong nakasalamuha ko na ang mundo ng mga puti.
Tinatawag ng mga tao ang matatandang Negro ng "tiya" at "tiyo," "bata."
Mayroon sigurong nasa 50, 60 tao kada taon ang pinapatay.
'Di ko maalalang malawak na tinatalakay sa pahayagan ang mga pagpatay
pero malalaman namin 'yon dahil sa mga usap-usapan.
Alam mo na, "May pinatay kagabi sa ganyan- ganitong probinsya."
Palaging nasa likuran ang kamalayan ng Ku Klux Klan.
Ang kamalayang ito, para sa bata sa henerasyon ko,
ay lumalaki sa'yo na parang...
Halos bahagi na ng iyong katawan at katauhan.
Para sa mga Mapang-api
Malakas kayo ngayon
at kami ay para lamang mga ubas
na nahihitik na sa pagkahinog.
Siilin kami.
Pigain mula sa amin ang matapang na buhay
na nakapaloob sa mga balat na ito.
Ngunit ang sa amin ay banayad na lakas,
makapangyarihan at may daang-siglong pagnanasa.
Dapat kaming magtiis para maagaw ang inyong pandama
sa malungkot na takipsilim na iyon ng pagdadalamhati ng inyong taglamig.
-Pauli Murray
"Dapat kaming magtiis para maagaw ang inyong pandama
"sa takipsilim ng pagdadalamhati ng taglamig."
Ano ang kamalayan ni Pauli tungkol sa lugar niya sa kasaysayan?
Nasa pagkakataong ito si Pauli para ayusin ang mga isyu
na nilikha mula sa institusyon ng pang-aalipin.
Tingin ko, makapangyarihan iyon. Inaangkin ni Pauli 'yong parang,
"Lugar ko ito at panahon ko para gawin ang trabahong ito."
Inilalabas niya ang makinilya at nagsusulat para ipahayag kanyang sarili.
Permanente niyang iniwan 'yon, siguro para ang susunod na henerasyon gaya natin,
mas mahusay nating maunawaan.
Kung sabagay, sa likod ng lahat ng pagsusulat ay ang pagnanais na umugnay.
Sa ibang salita, gusto mong ibahagi sa ibang tao ang ilan sa mga kaalaman
o ilan sa mga damdamin mo o ilan sa mga emosyon mo.
Higit na mas mahirap isulat ang kwento ko kaysa sa pagsusulat tungkol sa ibang tao.
Ikaanim na kabanata, pahina 120 ng manuskrito.
Pagkatapos ng pag-aaral ko, ayaw ko nang pumasok sa anumang hiwalay na paaralan.
Ito, determinado akong huwag gawin.
Kaya dinala ako ni Tiya Pauline sa New York.
Namangha ako sa halos lahat ng nakita ko.
Ang matataas na gusali, Coney Island, Statue of Liberty,
ang Broadway Theater District...
PAGPILI SA UNANG GAWA
...ang Automat na nahuhulugan ng barya at naglalabas ng maiinit na pagkain.
Higit sa lahat, namangha ako dahil pwedeng umupo ang sinuman saanman niya gusto
sa mga tren ng subway, bus, at kotse.
Sa Hunter College, isa ako sa apat na Negro sa grupo ng 247 babae.
Kinuha kong lahat ng kursong may kinalaman sa panitikan,
malikhaing pagsulat, maiikling kwento.
Tandaan ninyo, isa akong batang taga-Timog
na may napakasamang balarila
at palaging nakakaramdam ng puwang sa pagitan ng antas sa edukasyon ko
at sa mayroon ang matatalinong bata sa Hunter College.
Kaya lagi kong naiisip, "May ibubuga ba ako?"
Nagtapos ako sa Hunter College sa klase ng 1933.
Ang Dakilang Depresyon.
Mahahabang pila ng mga taong naghihintay,
naghihintay para sa libreng sopas, naghihintay para sa mga trabaho.
Iyon marahil ang pinakamasamang panahon para magsimula ng karera.
Tuwing umaga, mayroon akong ritwal ng paghahanap ng ad na "kailangan ng tulong."
Hiniram ang huling sentimo,
wala nang natitirang maisasangla
ang tubig at asin ay
hindi na naiibsan ang sakit ng kagutuman namin
Sa kabila ng mga paghihirap,
naging malaya ang paggalaw dahil sa kawalan ng trabaho
para maglakbay sa mga paraang hindi katanggap-tanggap sa lipunan.
Ang Palaboy
Muntik na akong mapasama sa tinatayang 300,000 walang tirahan, hindi gustong bata
at mga nagkalat na babaeng sumasampa sa mga kargamento
o nakikiangkas sa paghahanap ng trabaho.
Suot ko ang pang-angkas ko, pantalon ng Scout at leather jacket
at may dalang maliit na bag na may ilang kagamitan sa pagka-camping.
Mayroon din akong trabahong panlalaki at walang hubog,
patag sa lahat ng mga halatang lugar,
na sa unang tingin ay nagpapamukha sa aking maliit na binatilyo.
Ipinagbubunyi ni Pauli ang pagmumukhang lalaki.
Mayroon siyang magagandang larawan
na naka-pose na parang lalaki
at gumagamit ng iba-ibang pangalan. Pete ang tawag niya sa sarili.
Tinatawag niya ang sarili na "Pare."
Pare - 1931
Kapag isinusulat niya ito,
sinasabi niyang ito ay para protektahan ang sarili
dahil hindi siya maaaring maging dalagang Itim na iligal na sumasakay sa tren,
nang walang takot na mabastos o maatake nang seksuwal.
Ipinapangako ko ang sarili ko
sa Bagong Pakikitungo para sa mga mamamayan ng Amerika.
Naging isa ako sa daan-daang walang trabahong babae
na lumahok sa Camp TERA,
isa sa 28 kampo ng kababaihang itinatag ng Bagong Pakikitungo.
Agad kong nakasundo si Peg Holmes, ang tagapayo sa paglalakad
at mayroong intelektuwal na pagkamausisa na naglalabas ng kislap mula sa akin.
Anak si Peggie Holmes ng konserbatibong tagabangko
na naging radikal dahil sa Dakilang Depresyon.
Tila lubos na walang pagtatangi sa lahi si Peg.
Binasa niya ang ilan sa tula ko at sinabi sa aking,
"Paano ka sumusulat nang may ganitong pagkahabag?
"Magiging mapait ako kung ako ay Negro."
Sa tagsibol na iyon, limang linggo kaming umangkas papunta at galing sa Nebraska.
Isang bagong taong katulad mong mag-isip
at manananghalian sa dalampasigan sa dapit-hapon...
Ito ang maliliit na kaligayahan ng buhay.
PANTAY NA SAHOD PANTAY NA TRABAHO
Naging interesado kami ni Peg sa mga problema ng industriya at paggawa.
At naranasan ko ang unang pagharang sa akin.
Mayroong nakaranas ng halos relihiyosong kasiglahan sa kilusang paggawa.
Ibinuhos namin ang aming sarili sa Welga ng mga Manggagawa ng Kotse
sa mga unang buwan ng 1937.
Inilunsad ako sa radikal na paninindigan.
WELGA PARA SA DISENTENG SAHOD
At sinisimulan ko nang iugnay ito,
ang buong konseptong ito ng kalayaan at dignidad,
sa pagiging Negro sa Amerika.
SUMALI SA UNYON - HUWAG MAGING ESKIROL MANGGAGAWA NG MINAHAN
Sa tingin ko, sa susunod na pag-upo ko na maitatala ang susunod na kabanata.
Maiisip ninyong nakakaubos ito ng emosyon.
Ngunit sa anumang pangyayari, inaasahan kong maintriga ang mambabasa.
Mayroong diwa ng pagiging makasaysayang tao si Pauli Murray.
Mayroong 135 kahon ang Schlesinger Library...
...ng mga paper ni Pauli Murray.
Ilan sa mga ito ay hindi napasama sa anumang inilimbag na gawa ni Murray.
Mayroon akong nakitang folder na may markang "Sekswalidad."
Sinabi ni Murray sa mga doktor na mukha siyang babae,
pero lalaki talaga siya.
"Isa sa mga eksperimento ng kalikasan:
ang babaeng dapat naging lalaki."
-Tala mula sa doktor ni Pauli Murray
Umasa si Pauli na ang relasyon kay Peggie
ay magiging isang normal na relasyon,
na ibig sabihin ni Pauli ay
si Pauli ang magiging lalaki at si Peggie ang magiging maybahay.
At hindi kayang ituring ni Peggie si Pauli bilang lalaki.
Hindi nagtagal, natapos din ang relasyon.
Huwag mo akong itaboy, minamahal ko.
Sumama ka sa akin
at aawit tayo. -Pauli Murray
Ang pagkawala ni Peggie Holmes sa buhay ni Murray
ay nagdulot ng emosyonal na pagkawasak
na nagbunsod ng pagkakaratay ni Pauli sa Bellevue Hospital.
Ang mga tala ni Pauli habang inoobserbahan sa mga ospital sa pag-iisip
ay talagang detalyado.
Bakit ang pinakamalalaking pagkabighani ko ay tungo sa
lubos na pagkababae at heterosexual na kababaihan?
Nalumbay si Pauli, ang pagtatanong ng "Bakit ko nararamdaman ang mga ito?"
sa mga doktor ay higit na pinahirap ang relasyon sa sinuman.
Saan ako maaaring pumunta para makakuha ng sagot?
Palagi nang umiiral ang mga karanasan ito.
Ang mga tala sa kasaysayan ni Pauli
ay nagbibigay-daan sa ating kilalanin ang katauhan ng sinumang Itim...
...at hindi umaayon sa kasarian sa panahong nabubuhay si Pauli.
Ang pag-upo sa harap ng mga medikal na ulat at tala ni Murray...
PAGGUNITA KAY PAULI MURRAY
...bilang trans, gender nonconforming, queer na taong may halong lahi gaya ko,
naisip ko, "Alam na alam ko ang pakiramdam na ito."
Tinuruan tayong maniwalang walang mga taong katulad natin.
Kaya nang makilala at matutunan ko ang tungkol kay Pauli Murray,
namangha ako at gusto kong panghawakan ito nang mahigpit.
At galit na galit din ako,
na naramdaman kong sa ilang banda ay napagnakawan ako ng bahagi ng kasaysayan.
Alam ko ang pagkaligalig ng taong
sinusubukang mabuhay bilang buong nilalang
na may pinagsamang katawan, isip at espiritu.
Kung nauupo si Pauli Murray dito ngayon
at sinabi kong, "Pauli, ano ang mga panghalip ang ginagamit mo?"
Hindi ko alam ang sasabihin ni Pauli Murray.
Bilang isa ring Itim at queer,
tinutukoy ko si Pauli bilang "sila" o simpleng si "Pauli"
para kilalanin ang kalawakan ng kanyang karanasan sa kasarian.
Pambabaeng panghalip pa rin ang gamit ng mga iskolar na nagsulat tungkol kay Pauli,
she/her ang gamit na panghalip.
Tinutukoy ng mga kaibigan at kapamilya si Pauli sa pambabaeng panghalip.
Pero sa tingin ko, mas maraming tao ang tutukoy kay Pauli Murray
gamit ang gender-neutral na panghalip sa halip na pambabae.
Di niya isinulat kailanman ang hirap sa kasarian
sa kanyang mga inilimbag na gawa,
at hindi niya masyadong ikinuwento ito maging sa mga kaibigan.
Nakita niya ang sarili sa lugar na ito na lubos na walang kaugnayan
sa mga taong pinahahalagahan niya. Maliban sa kanyang Tiya Pauline.
Tinatawag niya si Pauli na, "Aking lalaking-babae,"
at palaging sumusuporta kay Pauli.
Hinayaan ni Tiya Pauline si Tiya Pauli na maging ang taong kailangan niyang maging.
Bihira nating makuha ang uri ng pagmamahal na walang kapalit.
Ngunit nang subukan niyang hanapin 'yon sa ibang lugar,
sadyang napakahirap.
Palagi siyang labis na abala.
Umiinom siya ng kape buong magdamag.
Nauubusan din siya ng pasensya.
Halos buong buhay niya, sigaw niya, "Makikita mo ako. Maririnig mo ako."
13 TAON BAGO TANGGAPIN ANG UNANG ITIM NA ESTUDYANTE
Sa puntong iyon,
nagpapaunlad ang University of North Carolina ng mga kurso sa ugnayang panlahi.
Kaya naisip ko, "Baka handa na sila ngayong tumanggap ng Negro."
APLIKASYON SA PAGPASOK
Binigyan ako ng blangkong aplikasyon.
At nagsulat sila ng lahi at relihiyon.
Parang sinagot ko, baka ang sabi ko, "Ano'ng kaibahan ang magagawa no'n?"
Nakatanggap ako ng sulat
mula sa pangulo ng University of North Carolina na nagsasabing,
"Pinagbabawalan ako ng Konstitusyon at ng mga batas
"na tumanggap ng sinumang mula sa inyong lahi."
Ang Pangulo, sa daan niya tungong kabisera ng bansa,
ay tumigil sa University of North Carolina
para tumanggap ng digring pandangal sa Doktor ng Batas sa unibersidad.
Masaya at ikinararangal kong magtapos sa University of North Carolina,
sa pagiging sagisang nito
sa liberal na kaisipang Amerikano
sa pamamagitan ng pagkilos ng Amerikano.
Narinig ni Pauli ito...
...at napagpasyahang sumulat kay Franklin Roosevelt.
Isa iyong tipikal na mainit na liham ng protesta mula kay Pauli Murray.
Nanawagan kang suportahan ang liberal na pilosopiyang nakabatay sa demokrasya.
Ano'ng kahulugan nito para sa mga Negrong Amerikano?
Pinupuri niya ang UNC kasabay ng
hindi nila pagpayag sa pagpasok doon ni Pauli.
Mayroong Itim na walang habas na nagsulat sa Pangulo noong 1930,
hinihinging 'wag siyang maging ipokrito.
Lumalaki ang pagkadismaya ko sa katahimikan niya sa karapatang sibil
at ang pagtanggi niyang magsalita sa publiko
para sa pederal na batas laban sa pagpatay.
Nilakasan mo ba nang sapat ang boses mo laban sa panununog ng kapwa natin?
Nagdesisyon si Pauli na
magpadala ng kopya kay Eleanor Roosevelt.
Medyo mabilis sumagot si Gng. Roosevelt,
at mayroong personal na lagda niya ang liham.
"Nabasa ko ang kopya ng liham na ipinadala mo sa akin...
"...at lubos kong nauunawaan.
"Ngunit mabagal ang pagdating ng malalaking pagbabago.
"Nagbabago ang Timog, ngunit huwag itulak nang masyadong mabilis."
Ang pasalungat na tindig na ito ni Pauli sa UNC
ay nagpapahiwatig ng tinatawag niyang "pagsalungat ng makinilya."
Babae Nag-apply sa N.C. University, Kumilos si Gob. Hoey
Sumulat si Pauli ng mga liham na inilimbag sa pahayagan ng mga Itim.
Nagkaroon ng malaking atensyon doon.
At biglang pumutok sa radyo.
"Hindi Kilalang Negra, Nag-Apply sa University of North Carolina."
Naging parang pambansang balita ito.
Hinarap ito nang may pangingilabot ng aking pamilya.
Unang-una, sa takot na baka pati sila ay mapatay.
'Yong sa University of North Carolina, isang pagkatalo iyon.
At 'yong pang-aaresto sa bus,
pati ang buong buhay na pagsaksi sa paghamak hindi lamang sa akin,
ngunit pati na rin sa mahihirap na mga Negro sa nayon.
Lahat ng ito ay nagtapos
sa pagkilala ko na kung lalabanan ko ang laban sa paghihiwalay,
kailiangan ko ng armas, kailangan ko ng kasanayan.
At noon ako nagdesisyong mag-abogasya.
Ano'ng sinabi mo?
Pambihira ang mga kapangyarihan mo sa konsentrasyon.
Alam mo, maaaring totoo ito.
Noong nag-aaral ako ng batas,
kahit pa binabato ako ng mga kaklase ko
ng pinakawalang saysay na argumento at talakayan
nang hindi ko alam at abala ako sa aking...
Nakapasok si Pauli sa Howard sa taglagas ng 1941.
At marami sa mga kaso sa karapatang sibil noong panahong iyon
ay ginagawang teorya sa mga bulwagan ng Howard.
Sina Thurgood Marshall
at William Hastie at Leon Ramson, pakalat-kalat sila sa mga bulwagan doon.
Sa unang dalawang taon ko, ako lang ang nag-iisang babae na nag-aabogasya.
Hindi man lang nila ako hinahayaang magsalita sa klase.
Itataas ko ang kamay ko, walang papansin sa akin.
Sinabi ng propesor ko, "Hindi ko alam bakit nag-aaral ng batas ang kababaihan."
At nangilabot ako.
Pinag-uusapan nila ang tinatawag na Jim Crow,
isang sistema ng paghihiwalay ng lahi,
at sabi niya, "Ang nararanasan ko ay Jane Crow."
Kapag babaeng Itim ka, hindi ka lang haharap sa paghihiwalay sa lahi,
haharapin mo rin pati ang diskriminasyon sa kasarian.
Hindi ako lumaki sa pamilyang nililimitahan ang mga babae.
At sa katapusan ng taon,
niranggo nila ang mga estudyante at isinapubliko ang mga marka nila.
Murray, Murray, Murray, Murray, Murray, sa itaas ng listahan.
Sunod na taon, pinagsalita na ako.
Naging tagapayo si Murray sa student chapter ng NAACP.
17 TAON BAGO ANG PROTESTANG PAG-UPO SA KAINAN SA WOOLWORTH
Kapag pumunta ka sa Downtown Washington, may mga lugar na 'di mo pwedeng puntahan.
Naaalala ko sa Garfinckel's Department Store, 'di pwede pumasok.
Mga restawran sa bayan na hindi pwedeng pasukin,
ang National Theater, 'di pwedeng pasukin.
Nagsimula akong mag-eksperimento nang walang karahasan, pero direktang pagkilos.
Sinimulan namin sa 14th at U,
sa restawrang tinatawag na Little Palace Cafeteria.
Nasa gitna 'yon ng kapitbahayan ng mga Negro,
pero mga puti lang ang hinahainan.
At pumasok kami roon, isang hapon ng Sabado.
Tumanggi silang paghainan kami.
MALIIT NA KAINAN
Umupo kami sa mesa bitbit ang mga tray namin,
binuksan ang mga aklat namin at nag-aral.
Pinuno namin ang maliit na lugar na 'yon.
At gumana iyon.
Nakakamangha na nagtagumpay sila.
MGA ESTUDYANTE NG H.U. WINAKASAN ANG JIM CROW
Talagang nagtagumpay sila sa paglapastangan sa U Street.
Dumating na ang oras para umatake sa harap
sa pagiging nasa konstitusyon ng paghihiwalay.
1944 - 10 TAON BAGO IPAWALANG-BISA NG KORTE SUPREMA
ANG DOKTRINA NG HIWALAY NGUNIT PANTAY
Pinili ko para sa senior paper ko,
"Dapat bang ipawalang-bisa ang Plessy v. Ferguson?"
Ang Plessy v. Ferguson ay isang kaso sa Korte Suprema noong 1896
na ayos lang ihiwalay ang mga Itim sa mga pampublikong lugar
gaya ng transportasyon o paaralan
hangga't ang mga tuluyang ito ay hiwalay ngunit pantay.
Mahalagang sinabi ni Thurgood Marshall at ng NAACP na,
"Kung sinabi ni Plessy na hiwalay pero pantay, ang problema natin sa batas ay
"hindi pantay ang trato sa mga Itim.
Hindi sila binibigyan ng parehong halaga ng pera
"kaya ihihiwalay tayo, pero gusto natin ng pantay na mapagkukunan."
Ayon kay Pauli Murray, mali ang buong lohika niyon.
Likas na masama ang diskriminasyon
at ang ginagawa nito ay bawasan ang kahulugan sa mga Itim
ng sarili nilang dignidad at sariling katauhan.
Hindi lamang kalokohan ang mga pasilidad ng doktrina ng hiwalay pero pantay,
ngunit siguradong ang epekto nito ay gumawa ng karahasan
sa pagkatao ng apektadong indibidwal.
MAY KULAY
"Dapat ipawalang-bisa nang buo iyon.
"Kailangan ng malaki, matapang, malawak na diskarte."
Tinawanan ako ng mga kaklase ko.
Si Spottswood Robinson, batang miyembro ng kaguruan
naging inspirasyon sa paghanga ng mga estudyante,
hindi lang binasura ang ideya ko,
tinanggap pati ang pusta ko ng sampung dolyar sa sinabi kong,
"Ipawawalang-bisa ang Plessy sa loob ng 25 taon."
At saktong pagkatapos ng sampung taon, noong 1954,
ito mismo ang diskarteng sinundan ni Marshall at ng kanyang legal team
sa desisyon sa Brown v. Konseho ng Edukasyon.
Nagpataw ang Korte Suprema ng napapanahon at makasaysayang desisyon.
Dapat mayroong pagkakapantay sa mga pasilidad ng edukasyon para sa lahat.
Bumalik ako sa Howard para bumisita.
At sinabi ni Spotts Robinson nang hindi inaasahan,
"Pauli, naaalala mo ba ang isinulat mong pananaliksik sa karapatang sibil?"
Sabi ko, "Oo naman."
At sabi niya, "Alam mo ba, noong 1953, kinuha ko ang papel na 'yon
"at sobrang laking tulong niyon sa paghahanda namin."
Sinabi niya sa akin, sa pormang hindi pinangalanan,
nakarating ang maliit kong argumento sa Korte Suprema.
Tumingin kayo sa paligid.
Lumingon kayo at tingnan ang buong silid.
Nakikita niyo ba ang iba't ibang taong nasa silid na ito?
Ginawa itong posible ng desisyong iyon.
At kapag ibinabahagi natin ang kwento,
gamit ang larawan ni Thurgood Marshall
na nakatayo sa mga baitang ng Korte Suprema,
wala roon si Pauli.
Naging tradisyon na ang nangungunang nagtapos sa klase ng Howard Law
ay agad na makakakuha ng oportunidad na makapasok sa Harvard
para sa karagdagang trabaho sa batas.
Nagtapos si Pauli Murray na nasa tuktok ng klase.
Sumulat ang tagapangulo ng komite sa mga nagtapos at sinabing, "Binibining Murray,
"ang salutasyon sa iyong transcript
"at ang larawan mo ay nagpapakita
"na hindi ka nabibilang sa kasariang nararapat makapasok sa Harvard."
Bawat bahagi ng pagkatao niya ay hadlang sa kanya sa mga institusyong
gusto niyang kabilangan, at higit pa sa punto,
inani niya ang karapatan na mapabilang doon.
Tumuloy si Pauli sa Berkeley. Kumuha ng Master of Law.
At 'yon na ang naging simula ng karera niya sa batas.
Sa kabila ng pagiging isa sa mga pinakamahuhusay na abogado,
hindi makapasok si Pauli sa law firm sa New York.
Nadidiskrimina si Pauli sa parehong lahi at kasarian.
Nagtayo siya ng sarili niyang firm
at isa sa mga pinakamasasakit na karanasan
ay noong nasa korte siya para kumatawan ng kliyente
at mayroong saksi na nagturo kay Pauli
bilang bayarang babae.
Kasi siyempre, hindi maiisip na siya ang abogado.
Bahagya lang na kinakaya ni Pauli ang araw-araw.
Puro murang hamburger ang kinain ko para makatipid,
nagkaroon ako ng bulate.
Naglabas-pasok si Pauli sa ospital dahil sa depresyon.
Dumanas si Murray ng pagbagsak ng emosyon halos taon-taon.
Ang pagkaligalig at paghihirap.
Siya ang taong kailangan lang ng mga doktor para makatulong nang kaunti.
Hulyo 13, 1942 Dr. Eidelsberg,
Pagtapos tumanggap ng magandang publisidad sa eksperimento mo sa sex hormones,
gumawa ako ng appointment sa'yo para talakayin ang problema ko...
isang matagal nang tunggalian ng emosyon at isip.
Maaaring magbalik ng balanse ang pagtuturok ng hormones.
Nagpalipat-lipat ng doktor si Pauli para humanap ng testosterone.
PERSONAL AT KUMPIDENSYAL
Nagmamakaawa si Pauli sa mga doktor, "Mayroon ba akong urong na bayag?"
Presensya ng ari ng lalaki na itinago sa tiyan.
Maaaring makita sa pagsusuri, X-ray, exploratory operation.
Kakailanganin ng higit na tapang na maipahayag ang karanasan
na hindi mo magawang sabihin.
Anumang maaari mong gawin ay talagang ipagpapasalamat ko
dahil medyo hindi ko na makayanan ang buhay ko
sa kasalukuyang yugto nito.
Sinuri ng mga doktor si Pauli. Nagsagawa sila ng mga X-ray.
Noon, sabik si Pauli na sumailalim sa exploratory surgery,
dahil sigurado siyang
makakakita ang doktor ng bayag na hindi tumubo,
at nakakita ang doktor ng namamagang appendix, na siyang tinanggal nito,
ngunit wala nang kakaiba.
Binibining Murray,
Pasensya na,
ngunit hindi sumasang-ayon ang siyensiya sa mga konklusyon mo.
Joseph Eidelsberg, M.D.
"Ano'ng ibig sabihin ng huwag bigyang katuturan ang paghihirap ng tao?
"Kaya ano'ng kahulugan ng pagtanggap ng maraming tagumpay ng tao
"at magsulat ng mga aklat sa napakaraming aspekto ng buhay ng tao sa mundo,
"para tanggalin ang isang aspektong hindi natin maunawaan
"o na ginagawa tayong hindi komportable?"
Nag-alangan akong isama ang paghihirap sa kasarian ni Murray sa talambuhay niya.
Sabi ng ibang iskolar, "Pribadong buhay niya iyon."
Pero naniniwala ako na hindi mo talaga mauunawaan
kung bakit masyadong moderno si Murray
nang hindi nauunawaan ang pagiging nasa gitna niya
ang dahilan kung bakit siya labis na kritikal sa mga limitasyon.
At binigyang-daan siya no'n na gawin ang isa sa pinakamahahalagang ideya
ng ika-20 siglo,
na ang mga kategorya ng lahi at kasarian ay hindi makatwiran
at hindi ligal na batayan para sa diskriminasyon.
Pangulong Roosevelt,
Isa akong Negro, ang pinakaaping lupon ng iyong populasyon.
Kaya mo bang, kahit sa isang sandali, isipin ang galit
na mabubuo mula sa'yo para maunawaan mong ikaw, bilang tao,
ay nahihiwalay mula sa mga kapwa mo tao?
Pauli Murray
Nang isulat ni Pauli ang maiinit na liham na ito sa White House,
nais maunawaan ni Eleanor kung anong pinanggagalingan ng batang babaeng ito.
DISYEMBRE 19, 1938
Nakikipagsulatan ako kay Gng. Roosevelt,
binabalitaan ko siya simula pa ng insidente sa University of North Carolina.
Ang katotohanang siya ang Unang Ginang ng bayan
ay hindi naging malaking bagay sa akin kaya naging mahinahon ako.
Ito ang dahilan kaya maganda ang aming pagkakaibigan.
Dinadala ni Pauli ang kanyang mga kaibigan at kamag-anak para kumain
sa mga silid ni Eleanor sa New York.
Tumayo si Eleanor bilang nanay.
Mayroong napakalaking pagkakaiba sina Pauli at Eleanor
sa pinagmulan sa lipunan, sa katayuan.
Ngunit marami silang pagkakapareho.
Naulila sila sa murang edad,
pinalaki ng mga matatandang kamag-anak.
Pareho silang mahilig magbasa. Gusto nila ang pagsusulat.
Labis silang pinaligaya ng mga aso.
Hindi ito isang romantikong relasyon.
Ito'y naging tunay na pagkakaibigan
na may talakayan tungkol sa mga bagay lampas pa sa politika.
Sa tingin ko, magkapareho ang kaluluwa namin, kung masasabi ko ito ngayon.
Pero wala akong naging problema sa makiugnay sa kanya.
Isa sa mga pinakamahuhusay kong kaibigan ay isang kahanga-hangang abogado -
Pauli Murray - na minsan ay masyadong mainit
ngunit isang taong talagang kinagigiliwan ko.
- Eleanor Roosevelt, sanaysay, Ebony Magazine
Maaari siyang maging sobrang mahabagin.
Ngunit hindi posibleng nararamdaman niya ang hindi matiis na pasanin ng rasismo
na magpapasigaw sa atin.
ILAN SA MATATALIK KONG KAIBIGAN AY MGA NEGRO - NI ELEANOR ROOSEVELT
Ilang mga Negro ang nagulat nang pumutok ang kaguluhan sa Detroit
simula nang ang mga tensyon sa lahi
ay hindi matapos sa pagkulo sa panahon ng giyera.
HABANG PINUPUNTIRYA NG PUTI ANG MGA NEGRO SA GULO SA DETROIT
SUMALI ANG PULIS NG DETROIT SA KAGULUHAN; PUMATAY NG LABING-ANIM
MAY KULAY LAMANG ANG NAKIKITA NG "BULAG" NA HUSTISYA
Kakaiba ang pagiging tahimik ni Pangulong Roosevelt.
Dumating ang komento niya pagtapos ng higit isang buwan.
"Ang pagputok ng karahasan kamakailan
"ay mapanganib sa pagkakaisa ng bansa at nagbibigay-aliw sa kaaway.
"Sigurado akong pinagsisisihan ito ng bawat tunay na Amerikano," tapos ng sipi.
Tila masyadong naduwag kaya agad akong napaupo
at nagsulat ng galit na tula.
"Ano napala mo, batang Itim,
"nang pabagsakin ka nila sa kanal, sipain hanggang mabungi ka
"at binasag nila ang bungo mo gamit ang panggarote
"at hinampas nila ang sikmura mo?
"Ano napala mo nang magsumbong ka sa taong nasa itaas?
"Anong sinabi ng tao sa itaas, batang Itim?
"Pinagsisisihan ni G. Roosevelt."
Paglipas ng mga taon ng pagkayod para mabuhay,
si Lloyd K. Garrison, na nakilala ko sa Howard,
ay tumawag bitbit ang balitang ang kompanya niya,
Paul, Weiss, Rifkind, Wharton & Garrison, ay kailangan ng tulong
sa departamento ng litigasyon.
Ang trabahong ito ang nagdala ng kita kay Murray na higit pa
sa kinita niya sa buong buhay niya.
Ang magandang kapalarang ito ay nagdala sa akin ng pagkabahala.
Nasa katanghaliang-gulang na ako
na pumapasok sa propesyong may malakas na kompetisyon,
isa sa tatlong babae sa kompanya at nag-iisang Negro sa 65 abogado.
Ang pinaka paulit-ulit kong problema noong mga taong iyon
ay ang pagharap sa kalungkutan ng babaeng naghahanap-buhay.
Sa kabutihang-palad, si Irene Barlow, ang tagapamahala ng opisina at direktor,
ay kapareho ng kalagayan ko sa kaharian ng lalaki.
Binibitbit niya ang sarili nang may anyo ng tahimik na tiwala sa sarili.
Ang kanyang matapang, magandang mukha at mata
ay nagniningning sa pagkamapagbigay at kabaitan.
Inimbitahan ako ni Renee mananghalian bilang paggalang sa bagong empleyado.
Probisyonal at pormal ang naging pag-uusap namin.
Ngunit ang pagtuklas na pareho kaming sumasambang Episcopalian
ang simula ng ispiritwal na pagbubuklod namin,
dumadalo sa pang-Miyerkules na misa kapag oras ng tanghalian
sa St. Bartholomew's Church sa Park Avenue.
Kinaibigan ni Renee si Pauli...
MARY NORRIS KAIBIGAN
...para tulungan siyang sabihing, "'Wag suotin 'yan. 'Wag gawin 'to."
Naging matalik silang magkaibigan.
Bagaman mali ang pagkakaiba ng personalidad namin ni Renee,
ang pagkakaibigan namin ay nagbunga ng lubos na kagalakan.
Sumandal kami sa isa't isa para sa suporta sa isa't isa.
Sa hapon ng ika-4 ng Mayo,
natagpuang lumulutang ang katawan ni Mack Charles Parker
sa Pearl River malapit sa Poplarville.
Kinaladkad si Parker mula sa selda nito ng mga nakamaskarang lalaki.
Naghihintay siya ng paglilitis sa bintang na panggagahasa ng babaeng puti.
GRUPO NG TAO, PUMATAY NG NEGRO SA MISSISSIPPI
NA SUSPEK SA PANGGAGAHASA, KINUHA SA SELDA, HINIHINALANG PATAY - KASO NG F.B.I.
Para may taong patayin sa taong 1959
ay nagsisimbolo ng kalupitan ng sistemang Amerikano.
Sinusundan nito ang lahat ng karahasan ng Little Rock,
sa integrasyon ng Central High School.
Wala nang ibang nangyayari kung hindi puro karahasan sa Timog
at 'yong nangyari kay Mack Parker... Umabot na ng sukdulan.
Isinulat ito kasabay ng pagpatay kay Mack C. Parker.
Episcopalian ako at sinadya kong gamitin ang dasal na ito.
Pagaanin ang aming kadiliman, nakikiusap kami, O Diyos.
Turuan kaming huwag nang katakutan ang mga kumakahol sa malayo.
Ang yabag sa pintuan.
Ang puwit ng riple sa mga pasimano.
Ipagtanggol kami sa lahat ng panganib at peligro ng gabing ito.
Lahat ng tao ay may sukdulan.
Dumating ang sukdulan ko sa nangyari kay Mack Parker.
Hindi ko na makaya ito.
At pakiramdam ko, kailangan kong lumayo sa Estados Unidos.
Tinalikuran ni Pauli ang prestihiyosong posisyon sa Paul Weiss
at nag-apply at natanggap na maging tagapagturo ng batas
sa bagong-tayong law school sa Ghana, sa Africa.
PABAGSAKIN ANG KOLONYALISMO
Ang pagtuturo ng batas sa isang bansa sa West Africa
na dalawang taon pa lamang nakakamit ang pagsasarili nito
ay daan sa akin na pawiin ang nagngingitngit na katanungan
tungkol sa bahaging Aprikano ng kanunu-nunuan ako
Nanatili ako sa Africa ng 18 buwan.
Pinag-aralan ko ito gaya ng pag-aaral ko ng batas sa pagtatapos ko.
Naroon si Pauli sa gitna ng mga kilusan sa paglaya.
At nakakapukaw ito, ngunit nakakapag-alangan din.
Hindi nagtagal at naging malinaw rin sa aking
mayroong kaisipang diktatoryal ang pangulo ng Ghana,
pinipigilan ang kalayaan sa pagsasalita.
Isa akong taong nakatuon sa karapatang pantao
nasa North Carolina o nasa Accra, Ghana man ako.
Nababahala ang gobyerno sa kung ano ang itinuturo ni Pauli sa mga estudyante
tungkol sa Konstitusyon ng Amerika,
kalayaan, demokrasya.
Isang araw, natagpuan ko ang
anim na unipormadong miyembro ng Kagawaran sa Imbestigasyon ng Krimen
ang nakaupo sa silid-aralan ko.
Palagay ko, hindi na ako makapagtatagal sa bansa.
Kinumpirma sa akin ng panahon ko sa Africa
na produkto ako ng Bagong Mundo.
Nararamdaman kong buong Amerikano ako gaya ng iba.
Nauugat ang mga Amerikanong Itim sa pinakasimula.
Ang aming dugo at pawis at luha
at ang aming alaala ay nakaukit sa bansa.
Naniniwala akong nakahimlay ang tadhana namin sa Estados Unidos.
At bumalik akong may pag-aaral sa Yale para tapusin ang aking titulong doktor.
Lubos kaming naintriga kay Pauli Murray.
Narito ang matandang babae, na papasa nang nanay namin.
PAGKAKAPANTAY, NGAYON NA!
Karamihan ng mga estudyanteng Itim ay kabilang sa Kilusan ng Karapatang Sibil.
Palagay ko, hindi ko alam na noong pumasok siya sa Yale Law School
na bahagi si Pauli ng mga protesta at talakayan sa DC.
Sa abot ng malasakit namin,
sinimulan namin ang mga protesta sa mga kilusang welgang paupo noong dekada 1960.
Wala kaming kaalaman tungkol sa matatapang na Aprikanong Amerikano
na ang mga nagawa ay madalas nawawala sa kasaysayan.
Lubos na nauuna si Pauli Murray sa kanyang panahon
na araw-araw niyang trabaho ang magbunyag ng mga bagong isyu.
Naging usapin ng pagkabahala ng bansa ito.
Noong nasa Yale si Murray,
nagtatag si John F. Kennedy ng Komisyon sa Katayuan ng Kababaihan.
Si Eleanor Roosevelt ang pinuno ng pangkalahatang komisyon nito.
Gusto kong makitang naipapakita ng kababaihan ang pinakamahusay na kakayahan.
Tiniyak ni Eleanor na hihirangin si Pauli sa grupo sa pag-aaral
na magsusuri sa mga karapatang sibil at pantao ng kababaihan.
ITO AY MUNDO NG LALAKI
MABUBUKSAN NG BABAE ITO?
Kapag tinanggal mo ang lahat,
ang tungkulin ng pang-aapi ay tungkulin ng hindi paggalang sa pagkatao ng tao.
Nauunawaan ng lahat ng babae kung anong pakiramdam ng
pagkakaroon ng pinaliit na diwa ng personal na dignidad at halaga
dahil sa kasarian ng tao.
Ano ang mismong bahagi mo sa pinagmulan ng Pambansang Organisasyon ng Kababaihan?
Isa ako sa mga tagapagtatag.
Nakipagpulong si Pauli kay Betty Friedan.
Tinukoy nina Betty at Pauli at ng nasa 30 o higit pang babae na
mahalagang magkaroon ng bagong organisasyon.
Sa isang salusalo, naglabas ng tisyu si Betty
at isinulat na itinatatag natin ang NOW...
...para dalhin ang kababaihan sa normal na buhay Amerikano, ngayon.
Dalawampu't walong babae ang pumirma.
At sa ganoon nabuo ang Pambansang Organisasyon ng Kababaihan,
o ang NOW.
Sinusubukan ni Pauli na makaisip ng panibagong diskarte
na isulong ang mga pagsisikap para sa karapatan ng kababaihan.
At nagawa niya iyon.
KAMING MAMAMAYAN
ARTIKULO XIV.
ARTIKULO XIV
Walang Estado ang dapat gumawa o magpatupad ng anumang batas na...
magkakaila sa sinuman ng pantay na proteksyon ng batas.
Pinangunahan ng Ikalabing-apat na Pagsususog ang
paglaban sa diskriminasyong nakabatay sa lahi.
Kaya ginawang argumento ni Pauli Murray na
ang Ikalabing-apat na Pagsususog ay talagang magagamit din
para ipagtanggol ang karapatan ng kababaihan.
Isa iyong radikal na ideya.
Para sa amin na nanggaling sa panahon ng Kilusang Karapatang Sibil,
parang medyo hindi karaniwan iyon, at pakiunawa ang pinagmulan.
Una sa lahat,
ang nasa isip ng mga Aprikanong Amerikano
ay diskriminasyon laban sa mga taong may kulay.
Kailangan kong tanungin ang sarili ko, "Bakit hindi ka feminista noon, Eleanor?"
Pero walang ibang feminista noon maliban kay Pauli Murray.
bahagi ng karapatang pantao ang karapatan ng kababaihan;
mainam ang panahon sa binagong atakeng panghukuman sa diskriminasyon sa kasarian.
JANE CROW AT ANG BATAS NINA PAULI MURRAY AT MARY EASTWOOD
6 NA TAON BAGO ANG UNANG KASO SA KORTE SUPREMA NI RUTH BADGER GINSBURG
PARA SA PAGKAKAPANTAY NG KASARIAN
Kalagitnaan ng 1960, nasa konseho ng ACLU si Pauli.
Sinimulan ngayong araw ng Unyon sa Kalayaang Sibil ng Amerika
ang pagpilit sa lugar sa St. Louis
na tanggapin ang binuong proyekto ng pabahay sa mabababa ang kita.
MASAMANG ASAL ANG PAGHIHIWALAY
Nagtatrabaho na agad ang ACLU sa mga kaso sa Karapatang Sibil.
Pero para sa kababaihan, pareho lang sila ng ibang institusyon
sa lipunan natin noong panahong iyon.
Walang maayos na kinatawan ang kababaihan sa konseho.
Itinutulak sila ni Pauli na kumilos.
Gumawa siya ng liham na nangangatwirang
dapat maging miyembro ng konseho si Ruth Bader Ginsburg.
Palabang babae si Pauli.
Mayroong mga tahasang ideya si Pauli,
minsan, hindi sinasang-ayunan ng iba ang mga ideya niya.
Inudyukan ni Pauli na harapin ng ACLU
ang pagkakaiba-iba batay sa kasarian.
Palagi 'yong mga taong nakakaranas ng
malalalang porma ng diskriminasyon...
...ang may kaalaman kung paano bubuuin ang mga solusyon. Si Pauli ang taong iyon.
Sa isa sa mga kaso ng SCLU, sa Timog,
hindi isinasama ang mga Itim sa lupong tagahatol.
Ang argumento noon ni Murray,
sabagay, noong panahong iyon sinasabi naming hindi dapat ibukod ang mga Itim,
hindi dapat ibukod ang mga babae.
Ito ay paglabag sa mga karapatan nila sa ilalim ng pantay na proteksyon,
paglabag sa Ikalabing-apat na Susog.
Pumanig sa ACLU ang Korte ng Distrito ng U.S. sa Alabama.
"Ang batas na tumatanggi sa karapatan ng mga babae maglingkod sa paghatol
ay lumalabag sa Ika-14 na Susog."
Bumaba ang korte at ginamit mismo ang aming wika.
Pagkatapos ng napakaraming pagkatalo at pagkabigo sa buhay,
ito ang pinakamatamis na tagumpay ko.
Naging napakahalaga ng ginawa niya.
Sa sobrang halaga, nang tawagin si Ruth Bader Ginsberg
na magtrabaho sa isang kaso sa Korte Suprema,
Reed v. Reed,
ginamit niya ang trabaho ni Pauli at binigyan ito ng kredito.
Nagtiwala si Hukom Ginsberg sa pagsusuring pinaunlad ni Pauli.
Hindi tayo lumilikha ng bago.
Sinasabi natin ang mga parehong sinabi ni Pauli noong mga naunang taon
sa panahong hindi pa handang makinig ang lipunan.
Madalas kong sabihing naabutan kong natagpuan ang mga nawala kong layunin.
GUSTO NAMIN PANTAY
Lumakad kasabay ang kamahalan ng unang babaeng
PAGLAYA NG KABABAIHAN
TINGNAN ANG BABAE NA TAO, DI ASAWA
Ang mga bituin ang iyong parola, ang lupa ang iyong pamana
WAKASAN ANG LAHAT NG BATAS SA ABORSYON NGAYON
PAMBANSANG ORGANISASYON NG KABABAIHAN
Huwag mong isusuko sa sinuman ang apoy ng kaluluwa mo.
-Pauli Murray
Palagay ko, nasa panahon tayo ng lubos na radikal na pagbabago.
Hindi ako nagkaroon ng dagdag na responsibilidad
sa pagiging asawa, sa pagpapamilya, sa mga anak.
Para sa akin, napakahalaga ng pagkakaroon ng privacy.
Kailangan ninyong maunawaan na si Pauli ay medyo maingat na tao,
medyo pribadong tao.
May alam ka bang anuman tungkol sa personal na buhay ni Pauli noon?
Wala talaga akong kaalam-alam.
Napakalapit nina Pauli at Renee.
Hindi sila nagsama sa bahay
ngunit si Renee Barlow ang pinakamamahal sa buhay ni Pauli Murray.
Minsan sa buhay, maaaring mahipo ang pagkatao
ng pambihirang taong napakamalikhain, napakamapagmahal
na babago ng buhay nang dahil sa tagpong iyon. -Pauli Murray
Pauli Kong Mahal -
Nasa silid ako at nakikinig sa Ikaapat ni Brahms.
Sisimulan ko na ang palaisipan sa NYT.
Sana nandito ka para makasama ko.
Mahal Kong Blanket -
OO SABIK NA AKONG MAKASAMA KA.
Mahal na Charlie Brown -
Marami akong gustong sabihin ngunit ilalaan ko sa pagkikita nating muli.
Minamahal na Linus -
Nasasabik ako sa Biyernes ng gabi.
Magkikita silang dalawa sa mga hotel,
at aalalahanin ang ginasta nilang pera.
Ngunit para silang mag-asawa sa paraang sinusuportahan nila ang isa't isa.
Maigi naman at nakalanghap ang iyong ina ng sariwang hangin.
Pagmamahal at mga halik, Pauli
Magpakatapang ka.
Kaya mo ito at higit pa! Labis na nagmamahal, 007
Labis na nagmamahal, 007
Labis na nagmamahal - 007
Si Renee ang sandigan ni Pauli sa loob ng maraming taon
at hinayaan siyang makamit
higit pa sa lahat ng mga nakamit niya noon.
NASA ERE AUDITION
Ito ang WGBH FM radyo publiko ng Boston.
Ang panauhin natin ngayong gabi ay si Dr. Pauli Murray,
isang abogado, pinuno ng Kilusang Karapatang Sibil.
At ngayon, siya ay naging makata.
Ah, gusto kong baligtarin ang sinabi mo.
Isa akong makata na naging abogado kaysa sa abogadong naging makata.
Sa tingin ko, magandang panahon ito para basahin mo ang Dark Testament.
"Isa akong aliping Negrong sinusundan ang Hilagang Bituin.
"Isa akong imigranteng nakasiksik sa puson ng barko,
"palaging pareho ang pangarap.
"Palaging pangarap ay kalayaan."
MARTIN LUTHER KING, PINATAY TINIRA NG SNIPER SA MEMPHIS MOTEL
Nanindigan si Martin Luther King
sa posibilidad ng pagkakasundo sa pagitan ng mga tao.
Si Dr. King ang tagapamagitan ng huling mga taon
sa pagitan ng komunidad ng Itim at komunidad ng puti.
Pakiramdam ko, para makaligtas ang bansang ito,
kailangan nating mamuhay nang nagkakaisa.
Dapat patuloy nating itaguyod ang lahat ng kahilingan natin.
Nagsimulang mangibabaw ang mga Itim na estudyante sa mga kampus sa buong bansa,
humihingi ng Pag-aaral sa Itim.
Kaya ang paanyaya ng Brandeis kay Pauli Murray bilang propesor
ay simbolikong anyo ng pagsasabing, "Kita? Inclusive kami."
Naglalakad ako sa kampus
at nakita ko ang maliit na kayumangging babaeng ito...
ERNEST MYERS DATING ESTUDYANTE SA BRANDEIS
...may tinanong ako kung sino siya.
Sabi nila, "'Yan si Propesor Murray."
At alam kong gusto kong makapasok sa klase ng babaeng ito.
Pumasok kami sa Brandeis bilang bahagi ng Programa sa Panibagong Taon,
at talagang napakahirap din namin.
Nanggaling kami sa mga pamilyang walang aklat na nakasabit sa pader.
Bumuo ako ng klase sa pag-aaral sa batas sa kolehiyo.
Ang Ika-14 at Ika-15 Susog ay kadalasang tumutugon sa kahilingan ng mga Negro.
Nagkaroon ng ilang hindi inaasahang bunga ang makasaysayang pag-unlad na ito.
Pabago-bago siya, alam mo...
At palaging nababanggit ang salitang "Negro."
Ang dating sa akin, ang mga Negro...
At maririnig mo ang mahinang tunog sa maliit na seksyon ng Itim.
Isinasalaysay niya ang tungkol sa pagbabago sa lipunan,
at batas, at ang kasaysayan nito.
Alam mo, talagang pakikitunguhan namin ang seksyon ng Negro.
Pumasok si Pauli sa Brandeis na matalas ang pag-iisip,
ngunit nakapirmi sa mga pamamaraan niya sa ilang bagay.
RETIRADONG HUKOM
Para sa kanya, dapat lagi kaming tawaging Negro.
'Yon ay "Negro" na may malaking "N."
Sa Timog, palaging inililimbag 'yon nang may kasuklam-suklam na maliit na "N."
Agad akong naakit sa nakamalaking bersyon,
na para sa akin ay nagbibigay ng dignidad sa pagkakakilanlan ko.
'Yon pa rin ang gusto kong gamitin sa paglalarawan ng mga taong may kulay
at hindi ako komportable sa may maliit na titik na "itim."
Maganda ang Itim
Palayain si Huey!
Palayain ang mandirigma namin
Palayain si Huey!
Maganda ang Itim
Palayain si Huey!
At maiisip ninyo noong mga araw ng Kilusang Karapatang Sibil,
Kilusan ng Lakas ng Itim,
naroon ang maliit na babaeng nagtuturo sa Brandeis,
nagsasalita tungkol sa mga Negro.
Nakipaglaban ako para sa pagbubukas ng mga dormitoryo at restawran noong dekada '40.
Ang mga bagong lahi na dumating noong '60,
ang gusto nila, hiwa-hiwalay na dormitoryo.
Para bang nilalamon nila ang henerasyong nauna sa kanila.
Mahirap tanggapin 'yon.
Noong Enero, sinakop ng mga estudyanteng Itim sa Brandeis ang isang gusali
at nanawagan ng programa sa Pag-aaral sa Itim.
Sinakop nila ang isa sa mga gusali,
at naroon sa gusaling iyon ang opisina ko.
Para kay Pauli, hindi nakakasabay ang mga estudyante
sa katotohanan at sa kasaysayan.
Para sa kanila, siya ang hindi sumasabay.
Nilayuan siya ng mga ito.
May sinabi ba si Pauli tungkol doon?
Palagay ko, nasaktan siya.
Makikita mo 'yon.
Hindi talaga maunawaan ni Pauli.
Sa kabila ng kanyang paglaban noong kabataan,
talagang nahirapan siyang unawain ang diwa ng kabataan.
Kung galit siya 30 taon ang nakakaraan at pareho ang mga pinagdaraanan nila,
siyempre mas galit sila pagtapos ng 30 taon.
Ang mga estudyanteng Itim na gustong makatulad ang Black Panthers,
ay inisip na duwag siya
dahil lang sa ayaw niya sa pagsakop.
Ayaw niya ng salitang "Itim."
Pero kung 'yon lang ang alam nila, wala talaga silang nauunawaan.
Para sa bawat batang Itim sa kampus na iyon
at sa bawat babae sa kampus na iyon,
isa siyang naglalakad na kasaysayan.
Nagpunta pa nga kami sa bahay niya, at nang buksan niya ang pinto...
At bawat pader ng bahay niya, may mga aklat...
mula itaas hanggang baba, aklat, aklat, aklat.
Para sa akin, paraiso iyon.
At sa palagay ko, ang una kong tanong ay, "Nabasa mo na ba ang lahat ng ito?"
Sabi niya, "Oo, hindi ko pa inilalagay sa aklatan ang hindi ko pa nababasa."
Pinaniniwalaan namin siya kasi nanggaling kami sa mga katayuan sa edukasyon
na ipapahiya ka dati ng mga tao dahil wala kang alam.
Palagi niyang ginagalang kung sino ka bilang tao.
Naaalala ko, naramdaman kong espesyal ako.
Mayroon siyang sigarilyong Camel na nakasabit sa labi niya.
-Naaalala mo ba 'yon? -Oo.
Kukunin niya ang sigarilyong 'yon...
At para bang, "May kailangan kang matutunan, Negro."
Edad 60 na si Murray at masyadong nababahalang
wala siyang sapat na pera sa pagtanda niya,
kaya hiniling niya na bigyan siya ng panunungkulan.
LIHAM SA KOMITE NG PANUNUNGKULAN:
Nais ko ng lahat ng karapatan, pribilehiyo at katayuang mayroon ang panunungkulan.
LIHAM MULA SA PAGLILITIS NG KOMITE SA PANUNUNGKULAN:
Napagkasunduang ang mga isinulat ni Binibining Murray ay kulang sa karunungan,
katalinuhan, at lakas ng pang-unawa.
"Kulang sa katalinuhan. Hindi abot sa pamantayan."
Tinanggihan si Pauli.
Napakalaking kabalintunaan.
Kaya nagsimula ang laban.
MULA KAY MURRAY:
Palagay ko, hindi alam ng Komite ang katotohanang
mayroong ibang pamantayang nagtataglay ng lakas sa pang-unawa
lampas pa sa "Toreng Garing."
Sabi ni Pauli, "Ang mga ambag ko ay nasa batas.
"Karamihan sa mga ideyang hindi na ninyo pinahahalagahan ngayon
"ay radikal noong una ko silang iminungkahi."
Inunawa ni Pauli ang kalakhan ng kung ano ang nangyari sa...
...ligal na arkitektura ng paghahamon sa mga sistema ng diskriminasyon.
Hindi namin maunawaan ang mga ligal na galaw sa hustisya
nang hindi inuunawa ang papel ni Pauli sa mga 'yon.
Wala na akong ibang hihilingin pa nang higit sa
Pagkakapantay-pantay.
At sa huli, ginawaran ng Pangulo ng Unibersidad si Pauli ng panunungkulan.
Susubukan kong tapusin ang aklat sa isa pang kabanata.
At ito ang pinakamahirap na kabanata sa akin
dahil may kinalaman ito sa isa sa pinakamatatalik kong kaibigan.
Iningatan ni Renee ang bahay.
Itinala ni Renee ang lahat ng aklat.
Inalagaan niya ang aso.
Iningatan niya ang mga agenda ni Pauli Murray.
Alam mo, kung mayroon siyang hindi makita,
"Renee, alam mo ba kung nasaan ito?" Ganoong klase.
Karamihan ng tao, hindi alam na tomboy si Pauli,
at itinago namin iyon.
Paano ninyo nalaman? Ikinuwento ni Pauli sa inyo?
Hindi, ibig kong sabihin, hindi ko alam kung paano ipapaliwanag,
pero kapag nakasama mo ang isang tao
-nang matagal... -Matagal.
...mararamdaman mo naman.
Ibig kong sabihin, malalaman mo na lang.
Ikinuwento ba ni Pauli si Renee?
Ikinuwento niya... Kaibigan niya si Renee.
-Ganoon niya ikinukuwento sa amin. -Palaging "kaibigan."
Nagkasakit si Renee.
Nanumbalik ang kanser niya sa suso.
Dumaan siya sa mga panggagamot na nabigo,
at namatay siya noong 1973.
Karamihan sa mga taong namatayan o namamatay sa kanser...
Naglalakad kaming sugatan.
Para sa mga nagmamahal kay Irene Barlow:
Pasensya na kung naging malupit ako
kasunod ng malungkot na balita ng pagpanaw niya.
Nawalan kayo ng kaibigan.
Nawalan ako ng nakatagong kabiyak.
Nagngangalit ako sa paghihirap ko,
nakikipagtalo sa Diyos.
Binago ng kamatayan ni Renee ang buhay ko.
Nakaramdam ako ng pagmamadali na tapusin ang misyon ko sa lupa
sa mga natitirang araw ko.
Para sa akin, sa pagbabalik-tanaw ko sa buhay ko,
lahat ng mga problemang ito sa karapatang pantao
na naging bahagi ako ay mga problemang moral at ispiritwal.
At nakita kong ang propesyong pinagtuunan ko ng buhay ko, ang batas,
ay hindi maibibigay sa atin ang mga sagot.
At tinanong ko ang sarili ko, "Anong gusto mong gawin sa natitirang oras mo?"
Itinuturo ako sa direksyon ng pagpapari
o paglilingkod sa simbahan.
Bigla na lang niyang sinabing magiging paring Episcopal siya.
Natigilan ako.
Mataimtim na relihiyoso si Pauli.
Sa totoo lang, hindi ko maunawaan ang bahagi niyang iyon, pero ganoon siya.
Walang makaunawa sa ginagawa niya.
Iiwan mo ang trabaho mo at saan pupunta nang apat na taon?
Sa seminaryo? Nababaliw ka na ba?
Ngayong araw sa lumang Kapilya ng Krus,
sa mismong altar kung saan bininyagan ang lola niya bilang alipin,
ipagdiriwang sa unang beses ang Banal na Eukaristiya
ng Kagalang-galang na Dr. Pauli Murray.
Noong magtapos si Pauli sa paaralan sa teolohiya,
sa batayan ng mga pagsisikap ni Pauli at ng marami pang ibang kababaihan,
nagpasya ang Simbahang Episcopal na bigyan ang kababaihan ng karapatang maordina.
Si Pauli Murray ang kauna-unahang babaeng Itim na inordina
sa Simbahang Episcopal.
Ang Banal na Ebanghelyo ng ating Panginoong Hesukristo, ayon kay Lucas.
Papuri kay Kristo.
At ang kapayapaan ng Panginoon ay sumainyo.
At sumainyo rin.
-Nagawa mo. -Salamat, Pauli.
Ang sinusubukan kong ipabatid,
habang pinangangasiwaan ko ang tinapay,
ay pagmamahal para sa bawat indibidwal.
Sa tingin ko, nagaganap ang pagkakasundo sa pagitan ng mga indibidwal na kinakapa,
inaabot ang isa't isa.
Hindi 'yon ako bilang indibidwal.
'Yon ay isang makasaysayang sandali
nang katawanin ko ang simbolo ng nakaraan,
ng pagdurusa, ng hidwaan,
simboliko kong iniaabot ang aking kamay
at lahat ng mga nasa likod ko, at tumutugon sila.
Hindi siya palakinig noong lumalaki ako.
Palasalita siya.
At pagkatapos ng seminaryo, naging palakinig na siya.
Gaya ng pagiging matindi niya sa paglaban
at pakikibaka at pagbabago ng mundo,
ganoon din siya kamahabagin
kapag tinuturuan niya ang mga tao sa pamamagitan ng simbahan.
Pinananatili kong...
Ang kasangkapan ng mga guro, abogado,
at ministro ay pareho lang,
mga salita, pakikipag-ugnayan, pagsulat.
Nagsulat siya ng maiikling kwento.
Isinulat niya ang Proud Shoes, kasaysayan ng pamilya.
Sila ni James Baldwin ang kauna-unahang Aprikano-Amerikanong manunulat
na naging kolumnista sa prestihiyosong MacDowell Colony.
Noong unang bahagi ng 1980,
katatapos lamang niya, sa mga salita niya, ng "kakila-kilabot na talambuhay na 'yon."
Mayroon na ring mga senyales na nagkaroon siya ng kanser sa lapay.
Anong pinakakinatatakutan mo? Pangkalahatang tanong lang.
Anong pinakakinatatakutan ko?
Siguro ang mamatay nang hindi ko pa natatapos ang...
Ang gusto kong tapusin.
Mahalaga para sa kanyang ibahagi ang kwento niya sa paraang gusto niya.
Alam kong may ginagawa pa siyang aklat, isang memoir,
at alam kong nakikipag-unahan siya sa orasan.
Parang, "Tapusin natin ang librong 'to."
Ang sinubukan kong gawin ay bigyang-larawan ang buhay ng Negro
na sumasalamin sa katotohanang pareho lang ang buhay natin gaya ng ibang Amerikano,
at sa kabila man ng lahat ng mga paghihirap at kagipitan,
naroon ang mga pagkislap ng ligaya at katatawanan.
Napakalapit ko na sa dulo ng manuskritong ito.
Pahina 504.
Kung mayroong mga sandali ng malalim na desperasyon,
naroon ang nagtataguyod na kaalamang sa paghahanap ng dignidad ng tao,
bahagi tayo ng patuloy na pagkilos sa panahon at kasaysayan,
na nakakawing sa mas mataas na kapangyarihang moral sa sansinukob.
Namatay si Pauli Murray noong 1985 sa edad na 74.
Ang talambuhay ni Pauli na, Song in a Weary Throat,
ay inilimbag pagkatapos.
Nag-iwan si Pauli ng pamana.
Kaya bakit natin iiwanan iyon sa mesa?
Literal tayong nabubuhay sa arkitektura ng mundong nilikha ni Pauli Murray.
Noong 2016, ang bahay sa pagkabata ni Pauli
ay kinilalang National Historic Landmark.
May ilang iskolar ngayon na ikinakatwirang 'di mo maituturo ang kasaysayan ng Amerika
nang hindi itinuturo si Pauli Murray.
Noong 2020, sa tulong ng gawa ni Pauli,
nanalo ang ACLU ng kaso sa Korte Suprema
na nagbabawal sa diskriminasyon laban sa mga tomboy, bakla at transgender.
Noong inihaharap namin ang aming kaso sa Korte Suprema
para tiyaking protektado ang mga miyembro ng LGBTQ
sa ilalim ng mga batas na nagbabawal sa diskriminasyon sa kasarian
imposibleng maunawaan ang trabahong iyon nang wala si Pauli.
Maaaring hindi mapapagtanto ni Pauli na
magiging simbolo siya ng ginhawa
para sa napakaraming queer at transgender at mga gender-nonconforming na tao.
Mga henerasyon sa hinaharap, naging ganoon sila.
Noong 2017,
ipinangalan ng Yale University ang isang residential college kay Pauli.
Iyon ang unang kolehiyo sa Yale na ipinangalan sa taong may kulay.
At ang unang ipinangalan sa taong kinikilalang LGBTQ+.
Ngayon, nakaupo tayo rito sa Pauli Murray College.
Noon, hindi man lang maiisip ni Pauli ang ganito.
Kung kinaya lang talaga ni Pauli na tunay at lubos na panahanan ang kanyang sarili,
sa tingin ko, mas mapapahusay pa noon ang mga naging ambag ni Pauli
sa batas o sa relihiyon, pagsusulat, o sa pagtula.
Ano na lang klase ng hiwaga ang mangyayari?
Kung pag-aaralan mo ang nakaraan, kailangan mong bitawan ang ideyang
ang mga taong iginagalang at ipinagdiriwang
ay may kaugnayan sa mga taong nararapat na ipagdiwang at igalang.
Si Pauli ay taong hindi nadatnan ng tamang panahon.
Maaaring hindi pa lubos na dumating.
Kailangan nating gawin ang mundo kung saan darating 'yon.
"Bigyan mo ako ng awit ng pag-asa, at ng mundong maaawit ko iyon.
"Bigyan mo ako ng awit ng kabaitan, ng bansa kung saan ko iyon maisasabuhay.
"Pahingi ng awit ng pag-asa at pag-ibig at ng puso ng batang kayumanggi makikinig.
"Pauli Murray."
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Erika Ivene Columna
Mapanlikhang Superbisor Jessica Ignacio