NETFLIX — FILM DOKUMENTALNY
Wszystko dobrze? W porząsiu.
Krótkie wprowadzenie i możemy zaczynać.
Jesteśmy w domu dr. Henry’ego Kolma.
Przeprowadzamy wywiad z Alfredem Bombergiem.
Rozmawiamy z ambasadorem Johnem Guntherem Deanem,
który służył w Skrytce Pocztowej 1142.
Nie wiem, do jakiego stopnia jest to wciąż tajne.
Zwłaszcza że była to sytuacja wojenna.
Podszedłem do tego poważnie i nie rozmawiałem o tym.
Na pewno nie z rodziną.
Musieliśmy złożyć przysięgę:
„Nie mów nikomu, gdzie jesteś ani co robisz.
Ani żonie, ani rodzicom.
Przetrwanie narodu zależy od tego, czy utrzymasz to w tajemnicy”.
W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ
USA ZAŁOŻYŁY TAJNY OBÓZ POD WASZYNGTONEM.
BYŁ SEKRETEM PRZEZ PONAD 50 LAT.
W 2006 R. SŁUŻBA PARKÓW NARODOWYCH NAGRAŁA WYWIADY Z JEGO WETERANAMI…
Pamiętam, jak powiedziano nam,
że trafimy do 1142.
Wsadzili nas do autobusu.
Wszystkie okna zasłonięto deskami.
Nic nie było widać.
Nagle powiedzieli: „Przydzielimy was do tajnego zadania”.
Spodziewaliśmy się wyjazdu do Europy,
ale nas rozdzielono
i nikt nie wiedział, gdzie trafimy.
Wyruszyliśmy na południe od Waszyngtonu.
Głowiłem się: „Co tu się dzieje?”.
Odebrałem to tak,
że próbują ukryć przede mną informacje.
Jechaliśmy sobie
i między drzewami dojrzałem prześwit.
Była tam, bodajże, droga gruntowa.
Zastanawiałem się, dokąd mnie zabierają.
Zjechaliśmy z głównej drogi
i przybyliśmy
do małego obiektu wojskowego.
Dotarliśmy na miejsce i dowódca rzekł,
że to koniec drogi i nie lecimy za granicę,
tylko zostajemy tutaj.
Jeden z naszych wychylił się przez okno do żandarma i zapytał:
„Jak się nazywa to miejsce?”.
A ten odparł „Nic”.
Nie jestem pewien, czy ludzie stojący za programem,
wiedzieli, co robią.
Sprawa była bez precedensu. Prawda?
SŁUŻBA PARKÓW NARODOWYCH NAGRANIA AUDIO Z 2006 ROKU
Dobra, zaczynajmy.
George, zacznij od najbardziej podstawowych informacji.
Proszę podaj imię i nazwisko oraz miejsce urodzenia.
Nazywam się George Weidinger.
Urodziłem się w Wiedniu w 1923 roku
i uciekłem do Stanów Zjednoczonych
ostatnim statkiem z Europy w grudniu 1939 roku.
Sytuacja była dla mnie przerażająca.
Spalono wszystkie synagogi w Wiedniu.
Wiele osób trafiło do obozów koncentracyjnych.
Hitler zamierzał wytępić Żydów.
Pozbyć się nas co do jednego.
Jak tylko przyjechałem do tego kraju,
złożyłem podanie o obywatelstwo.
Pozwalało to też wstąpić do wojska.
Setki Żydów powołano do armii.
UFAMY BOGU
Pierwsze pytanie brzmiało:
„Czy jesteście gotowi walczyć za swój nowy kraj, za Amerykę?”.
Na co odpowiadaliśmy: „Tak, Wysoki Sądzie!”.
Zamierzałem być po stronie tych, którzy dadzą łupnia Niemcom.
Oko za oko.
Chyba nikt nie miał lepszego powodu ode mnie,
żeby wstąpić do wojska.
Wiedziałem, o co toczy się walka.
Skończyliśmy szkolenie.
Wywołano po kolei wszystkich poza mną.
Krok do przodu.
W lewo zwrot.
Reszta odmaszerowała.
Zostałem sam na tym polu.
Pułkownik mnie wezwał.
Weiss, powiedz coś po niemiecku.
Zacytowałem mu słynny wiersz Goethego.
„Ktoś nocą lasem na koniu gnał.
Gdy ojciec…”.
Przerwał mi i rzekł: „Wystarczy. Pojedziesz do 1142”.
Autobus się zatrzymał.
Od razu zauważyłem, że mało przypominało to ośrodek wojskowy.
Wyglądało raczej jak klub.
Był tam basen i korty tenisowe.
Nie wydawało się to rzeczywiste.
Nie wiedzieliśmy, co to.
Od razu powiedziano mi:
„Tu nie mamy stopni, tytułów.
Nie wolno mówić nikomu, co tu robimy”.
To była szeroko zakrojona tajna operacja.
To był obóz jeniecki. Prawda?
Można go tak nazwać.
Oni nazywali ośrodek Skrytką Pocztową 1142.
Minęło kilka tygodni,
zanim dowiedzieliśmy się, że trafią tam ci wszyscy naziści.
W tamtym czasie nazista był nazistą.
Niemiec był nazistą. A oni ich tu ściągnęli. Dobry Boże.
Po schwytaniu niemieckich oficerów
nie sprowadza się ich do Stanów. Co tu się dzieje?
Pochodzili z różnych oddziałów.
Z artylerii, piechoty, SS.
Wielu z nich przywieziono do 1142 wprost z frontu, gdzie ich schwytano.
Nie zmienili nawet mundurów.
To nie było przyjemne uczucie.
Niektórzy byli prawdziwymi nazistami.
Gdyby mogli, zabiliby nas na miejscu.
Jestem Żydem. Byli tego świadomi.
Jaka miała być twoja rola?
Twoja praca?
Pozyskiwanie informacji, które pomogłyby Stanom Zjednoczonym.
WIADOMOŚCI
Wojna w Europie trwa dalej,
a alianci mierzą się z kolejnym zagrożeniem.
Tajną bronią Hitlera: rakietami V2.
V2 sieją spustoszenie w Londynie,
co kosztowało życie ponad 50 tysięcy osób.
Wernher von Braun, główny konstruktor rakiet Hitlera,
zamierza zwiększyć zasięg rakiet nowej generacji.
Niemiecka technika rakietowa była szczytem technologii.
Obawiano się, że Hitler opracuje rakietę,
która będzie mogła dotrzeć do Nowego Jorku lub Waszyngtonu.
To zmieniłoby cały przebieg wojny.
Kazano nam przesłuchiwać niemieckich więźniów.
Mieliśmy rozkazy,
żeby notować wszystko, co powiedzą o rakietach.
- Nazwisko? - Buller.
Gdzie są ukryte rakiety V2?
W mojej dupie!
Pamiętam przesłuchanie z września 1944 roku.
Więzień powiedział:
„Nie mogę mówić! Jestem oficerem Wehrmachtu.
Mogę podać tylko nazwisko i swój numer”.
Na co odparłem:
„Jestem niemieckim Żydem, którego wygnano z kraju.
Jeśli będziesz milczeć,
wiemy, jak skrzywdzić ciebie i twoją rodzinę”.
Dla żydowskiego uchodźcy z Europy
trudno było o bardziej kuriozalny przydział.
TAJNE
Był jeden koleś z Waffen-SS, który nie chciał gadać.
Rolf rzucił: „Zmuszę go do mówienia”.
Wsadził go do karetki
i przez godzinę jeździł z nim po bazie.
„Będziesz teraz gadać?
Bo jeśli nie, zagazujemy cię”.
Ale nie gadał, więc zatrzasnął drzwi.
I Rolf rzucił: „Ivanie, dodaj więcej gazu”.
Włączył odkurzacz i wdmuchiwał kurz przez otwór wentylacyjny.
Esesman myślał, że go zagazują, bo tak robili Niemcy.
Rolf wypuścił go po chwili i zapytał: „Będziesz teraz gadać?”.
I zaczął śpiewać.
Jednym z wielkich osiągnięć Skrytki Pocztowej 1142
było odkrycie lokalizacji,
w której Hitler budował rakiety V2.
Wernher von Braun i jego ekipa naukowców
pracowali w tajnej podziemnej fabryce
o nazwie Peenemünde.
Przeskanowaliśmy zdjęcia z powietrza i przesłuchaliśmy jeńców.
Powiedzieli nam wszystko.
Zlokalizowanie Peenemünde
pozwoliło zbombardować fabrykę.
Cieszyłem się, wiedząc, że to jeden z sukcesów
Skrytki Pocztowej 1142.
KONIEC WOJNY W EUROPIE
Na całym świecie tłumy ludzi witają koniec wojny w Europie.
Minęło ponad pięć lat od czasu wkroczenia Hitlera do Polski.
Były to lata pełne cierpienia i śmierci.
Wojna z Niemcami została wygrana.
W symbolicznym geście amerykańskie wojska niszczą symbol partii nazistowskiej.
Aby zachować chronologię, sekwencja wydarzeń była taka,
że generał Bissel wezwał nas do Pentagonu
i powiedział: „Muszę podjąć działanie,
które jest nielegalne, przez co mogę trafić za kraty”.
Niemcy mają setki naukowców.
Jeśli nie zostaną sprowadzeni,
stracimy całą ich technologię.
Czyli to nie było oficjalne?
Nie, byli wrogimi obcokrajowcami, którzy mieli zakaz wstępu w czasach wojny.
Generał Bissel powiedział: „Przejmiemy wyspę w porcie Boston,
nielegalnie sprowadzimy tych naukowców
i zabierzemy ich na wyspę, zanim służby imigracyjne zobaczą łódź.
Przypłynęli w wojskowych transportowcach.
Nielegalnie sprowadziliśmy na wyspę kilkaset osób.
Pamiętam, jak zgarnęliśmy Wernhera von Brauna
i pierwszą grupę z 300-osobowej załogi z Peenemünde.
Była burza.
W strugach deszczu i szalejącej wichurze
opuszczono ich na drabinie,
choć jednostka pilotująca nie mogła płynąć w tej pogodzie.
Wysiedli ze statku i zeszli na wyspę.
Wszyscy gapili się na tych dziwaków
w skórzanych płaszczach i śmiesznych kapeluszach.
Chcesz zobaczyć stereotypowego Prusaka?
Wysoki, blond włosy, niebieskie oczy. Cholera, to był Wernher von Braun!
Stanowili krąg ludzi, o których mieliśmy dobre mniemanie.
Nie znam naszego poziomu zaawansowania, ale z tego, co wiem,
słabo znaliśmy się na technice rakietowej.
Nie ulegało to wątpliwości.
Naukowcy od rakiet,
którzy byli niezbędni dla nazistowskich działań wojennych,
stali się teraz kluczowi dla naszych wojsk.
Z dnia na dzień zmienił się zakres moich prac.
Zacząłem realizować to, co uważam za prawdziwy cel mojego pobytu tam.
Stałem się eskortą, facetem od relacji.
Miałem sprawić, żeby było im wygodnie.
Mianowano mnie oficerem od morale.
Absurdalny tytuł,
ale ktoś uznał, że ma to sens,
żeby być dla nich miłym.
Nienawidziłem Niemców, więc pojawiło się pytanie,
czy mogę wykonywać obowiązki z należytym wyczuciem,
a nie bezmyślnie.
Odparłem:
„Nie odpowiem na to pytanie, bo nigdy tego nie robiłem”.
Mieliśmy przesłuchiwać ludzi
pod pretekstem gry w szachy, ping-ponga czy tenisa.
Graliśmy w siatkówkę. Uwielbiali to.
GOTOWI NA WSZYSTKO!
W Niemczech nie znano zabawy w podkowy, więc pokazałem im, jak w to grać.
Codzienną rutyną
było przynoszenie im gazet, czasopism, whiskey.
No kurde. Nie sądziłem, że będę walczyć z Niemcami,
których nienawidziłem całym sobą,
w ten właśnie sposób. Obłęd.
Jak ty się czułeś z tym, że rozmawiasz z niemieckim więźniem?
Żartowałem sobie z nimi.
Chciałem, by widzieli we mnie sojusznika, bo urodziłem się w Niemczech.
Aby uwierzyli, że nawet wolę Niemców.
Ale próbowałem ich tylko zmiękczyć.
Heinz Schlicke był młody i lubił sport.
Ktoś musiał z nim to wszystko robić. Padło na mnie.
Był nazistą z Peenemünde? Jasne, ale co z tego?
Moim zadaniem było sprawdzić, co może zrobić dla USA.
Mieliśmy tajny fundusz.
Kiedy miałem dyżur, żeby zabawiać naukowców,
szedłem do pułkownika Deana po 50 lub 100 dolarów
na drobne wydatki.
Jechaliśmy wojskowym autobusem do klubów nocnych czy na kolację.
Płaciłem za wszystko.
W tamtym czasie puszczano filmy, a ci, którzy współpracowali,
mogli je oglądać.
Chyba doceniali możliwość
obejrzenia amerykańskiego filmu.
Lubili poznawać Amerykę i pytali o ten kraj.
Chcieliśmy, żeby poznali amerykańską kulturę.
Waszym zadaniem było wydobywanie informacji
czy też raczej eskortowanie ich i dbanie o dobre nastroje?
I to, i to.
W grudniu Wernher von Braun zwrócił się do nas:
„W Europie zima będzie bardzo ciężka
i chcemy wysłać paczki na święta
do naszych rodzin”.
Odparłem, że zrobię, co mogę. Udałem się do dowódcy obozu.
Zadzwonił do Pentagonu, wyszedł i rzucił: „Mamy ich zadowalać”.
Następnego ranka zjawili się
w długich, skórzanych płaszczach,
które Niemcy noszą zimą.
Mieli też tyrolskie kapelusze,
a w jednym z nich było piórko.
Powiedziałem im: „Na litość boską. Nikt nie może wiedzieć, że tu jesteście.
Czy możecie się przebrać?”.
Odparli: „Nie mamy nic innego.
Będziemy nosić to, co mamy”.
Powiedziałem o tym dowódcy, a ten stwierdził: „Bierz ich”.
Dostałem tysiąc dolarów
i zawieziono nas do Lansburgh Brothers.
Był to największy dom towarowy
w Waszyngtonie, a właściciele byli Żydami.
Dało mi to przewrotną satysfakcję,
że zawiozłem ich do żydowskiego domu towarowego.
WESOŁEJ CHANUKI
Od czego zacząć? Kawa, herbata, czekolada dla dzieci.
Pytam: „Co teraz?”.
Bielizna!
Miałem chyba 17 lat. Nigdy nie kupowałem bielizny.
A tu czwórka Niemców
zamawiało majtki dla swoich żon.
W końcu pojawiła się kobieta,
trzymając w ręku delikatne, nylonowe majtki.
Pamiętam,
jak Wernher von Braun powiedział:
„Nie! Z wełny
i z długimi nogawkami”.
Ludzie gapili się jak zaklęci na tych czterech typów,
którzy mówili po niemiecku i byli dziwnie ubrani.
Zapytałem, co dalej. „Biustonosze”.
Nigdy wcześniej nie kupowałem biustonoszy.
Zaczęliśmy wybierać biustonosze.
Ludzie zaczęli się robić podejrzliwi.
Przyjechała żandarmeria, aresztowała nas…
Odwiozła nas w pełnej chwale
do Skrytki Pocztowej 1142.
Ja pierniczę. Nie dało się tego zapomnieć
ani zmyślić.
Brało się ich na przejażdżkę i dawało im normalne życie.
Jechaliśmy do miasta na ciasto i kawę. Niech będzie normalnie.
Nie są więźniami i nie torturujemy ich.
Wręcz przeciwnie. Chcemy ich przychylności.
Wernher von Braun opracował rakietę V2,
która zabiła niezliczone rzesze ludzi.
A teraz będzie dla nas pracował.
Traktowano go praktycznie jak bohatera.
Wernher był wizjonerem, ale czy nazistą?
Robił, co chcieli naziści, bo przynosiło mu to korzyści.
Ideologicznie interesowały go rakiety i lot na Księżyc.
A nie wojna.
Jasne, stworzył V2, którymi zbombardowano Londyn, ale…
Czy wydawał się mieć wyrzuty sumienia za V1 i V2?
Uważał, że stanowiły ważny postęp,
jeśli chodzi o możliwość podróży w kosmos.
W jednej z fabryk, w której wytwarzano część tej broni,
wykorzystywano Żydów aresztowanych przez gestapo.
Wiedział, co się działo.
Wernher von Braun wiedział o Auschwitz.
NAZISTOWSKIE FABRYKI ŚMIERCI
PIERWSZE ZDJĘCIA ZBRODNI W OBOZACH ZAGŁADY NAZISTÓW
BEZSILNI WIĘŹNIOWIE TORTUROWANI PRZEZ WROGA…
OTO PRAWDA!
Po raz pierwszy Ameryka nie może uwierzyć w to,
co postrzegano za przesadną propagandę.
Oto udokumentowane dowody na masowe mordy.
Generał Eisenhower, któremu nieobca jest krew i wojna,
wydaje się zbulwersowany tym widokiem.
Najstraszniejszy obóz był w Buchenwaldzie.
Przeżyło tylko 20 000 z 80 000 więźniów.
Niewolnicy pracowali nad bombą V2,
a numery seryjne wytatuowano im na brzuchach.
Masowe morderstwo,
które splami Niemcy
po wsze czasy.
Nie zdawaliśmy sobie do końca sprawy
z ogromu tragedii
pod rządami nazistów.
Wtedy o tym nie wiedziałem,
ale mój dziadek, wujek, ciotka,
kuzyn i inni krewni
zginęli w Holokauście.
Jak wielu innych.
Zszokowało nas to.
Gdy usłyszy się, co się stało w Auschwitz,
już nic cię nie zszokuje.
Raczej nic by nie dało, gdybym podzielił się moimi uczuciami,
biadolił i płakał.
Na pewno nie pomogłoby moim rodzicom.
Prawie wszyscy uciekliśmy przed nazistami.
Wolelibyśmy traktować ich,
jak na to zasłużyli, czyli jako zbrodniarzy wojennych,
ale w wojsku wykonuje się rozkazy.
Próbowałem stłumić w sobie gniew,
bo nie byłbym w ogóle skuteczny,
gdybym dawał im odczuć, że mam ochotę ich zabić.
To było nieprzyjemne, delikatnie mówiąc.
Miałem wręcz ochotę wymiotować,
bo musiałem być dla nich miły.
Zadawałem sobie pytanie,
co robili podczas wojny.
Możemy jeszcze porozmawiać o twojej roli oficera od morale?
Tylko oficer od morale tłumaczył kazania w święta.
Powiedzieli, że jest Boże Narodzenie i chcieliby mieć mszę.
Zapewniliśmy im prywatny pokój.
Przyszli wszyscy.
Najpierw odbyło się katolickie kazanie,
potem protestanckie.
Padło na mnie,
żeby przetłumaczyć te dwa cholerne kazania
z angielskiego na niemiecki.
Byli bardzo zadowoleni.
Tak bardzo, że zaprosili mnie,
żebym się z nimi napił.
Dusiłem w sobie wściekłość.
Nie mogłem z nimi przebywać jak z ludźmi. Nie mogłem.
Za moimi plecami nazywali mnie „Der kleine Judenbube”.
Mały żydowski chłopczyk.
W snach czy w koszmarach
nie pomyślałbym, że zostanę oficerem od morale
tych zwierząt.
Tliła się we mnie tak silna nienawiść, że nie mogłem się jej oprzeć.
Byli dla mnie sukinsynami i życzyłem im śmierci.
Co myślałeś, że się z nimi stanie?
Skoro wysłali nas do Waszyngtonu,
żeby kupić prezenty dla ich bliskich,
raczej nie oskarżą ich o zbrodnie.
Czasem leżałem w łóżku i dziwiłem się,
co ja tam robię.
Zastanawiałem się, czy mogę pójść
do pułkownika i powiedzieć:
„Nie mogę już tego robić”.
Ale tak się nie postępuje w armii.
Ale także dlatego,
że do niedawna byłeś uchodźcą.
Chcieliśmy pomóc rządowi amerykańskiemu zdobyć informacje wywiadowcze.
W różnych postaciach.
Może 1142 była zaczątkiem
dyplomatycznych metod wywiadowczych.
Powiem coś teraz,
ale od ciebie zależy, czy to zostawisz.
Interesowała nas nie tylko niemiecka technologia,
ale także dane o naszym ówczesnym sojuszniku,
Związku Radzieckim.
To stało się ważnym aspektem.
Wzajemna podejrzliwość
między światem zachodnim a Rosją
istniała jeszcze przed drugą wojną światową.
Nowa polityka Waszyngtonu zakładała
zadbanie o to, aby osoby przydatne
nie wpadły w ręce Związku Radzieckiego.
Rosja i Stany Zjednoczone biły się o to,
kto ściągnie najwięcej niemieckich naukowców.
Dorwaliśmy Wernhera von Brauna,
który był wartościowym łupem.
Kiedy rodzice pytali mnie, co robię,
w kółko odpowiadałem:
„Przygotowuję trzecią wojnę światową”.
W mojej ocenie…
powiedziałbym…
że…
zimna wojna zaczęła się dużo wcześniej, niż wszyscy sądzą.
Nieświadomie brałem już w tym udział.
Powiedziano nam, że nie są jeńcami wojennymi,
tylko ich zatrudniamy.
Płacono im za dzień pracy.
Obiecano im dosyć szybką naturalizację,
a także ściągnięcie rodzin.
Opiekowaliśmy się ich rodzinami.
Bardzo często zachęcano ich do imigracji.
Czyli do zostania amerykańskimi obywatelami.
Zaoferowaliśmy im przyszłość.
Ale wielu z nich miało silne nazistowskie korzenie.
Byliśmy trochę zaniepokojeni faktem,
że dostaną ogromne możliwości, by żyło im się dobrze w USA.
Pewnie lepiej niż wielu innym ludziom.
T minus 15 sekund, nawigacja wewnętrzna.
Dwanaście, 11, 10, 9…
Wielu z tych ludzi trafiło do Teksasu,
gdzie mieli pracować nad programem rakietowym.
A to przerodziło się w projekt Apollo,
który pozwolił Ameryce jako pierwszej wylądować na Księżycu.
Zaczynamy sekwencję zapłonu.
Sześć, pięć, cztery, trzy, dwa, jeden, zero.
Wszystkie silniki włączone.
Odpaliła! Rakieta odpaliła. Mamy godzinę 13.32.
Wieża jest wolna.
Działa program orientacji.
Wracamy tu do pytania, czy można zrobić coś złego,
by osiągnąć słuszny cel?
Powiedziałbym, że jeśli tak się robi,
to nie warto osiągać tego celu.
HUZIA NA MARSA VON BRAUNIE
DO USA SPROWADZONO PONAD 1600 NIEMIECKICH NAUKOWCÓW.
WIELU Z NICH ZATRUDNIONO W CIA LUB NASA.
NIGDY NIE OSKARŻONO ICH O UDZIAŁ W NAZISTOWSKICH ZBRODNIACH.
Dzięki waszemu ciągłemu wsparciu zobaczymy się na nowej stacji kosmicznej.
A może kiedyś wylądujemy na Marsie. Dziękuję.
SKRYTKĘ POCZTOWĄ 1142 ZBURZONO W 1946 ROKU.
WSZYSTKIE AKTA I NAGRANIA ZOSTAŁY ZNISZCZONE LUB UTAJNIONE.
ŻYDOWSCY ŻOŁNIERZE BYLI ZOBOWIĄZANI DOCHOWAĆ TAJEMNICY.
WIELU ZABRAŁO JĄ ZE SOBĄ DO GROBU.
ARNO I PETER MIELI SZANSĘ OPOWIEDZIEĆ SWOJĄ HISTORIĘ.
Napisy: Przemysław Stępień