WIM WENDERS: Bộ phim về cuộc đời của một nhiếp ảnh gia?
Để mở đầu có lẽ tốt nhất
nên nhắc lại nguồn gốc của một từ.
Trong tiếng Hy Lạp, từ "photo" nghĩa là "ánh sáng".
từ "graph" nghĩa là "viết, vẽ".
Nhiếp ảnh gia về nghĩa đen làm công việc vẽ bằng ánh sáng.
Người viết và vẽ nên thế giới thông qua các mảng sáng và tối.
(SEBASTIÃO SALGADO)
Serra-Pelada, mỏ vàng của Brazil...
ở ngay trước mắt tôi!
Khi tôi tiến đến rìa của cái hố khổng lồ đó...
lông tóc trên người tôi đều dựng đứng.
Tôi chưa từng thấy thứ gì giống như vậy.
Ngay tại đây, trong một khoảnh khắc, bỗng trải dài ra trước mắt tôi...
lịch sử của toàn bộ loài người...
Những kim tự tháp...
ngọn tháp Babel...
những kho tàng của vua Solomon...
Đó không phải là âm thanh của một cỗ máy.
Tất cả những gì bạn nghe thấy...
là tiếng rì rào của 50,000 con người trong một cái hố khổng lồ.
Những âm thanh hội thoại, tiếng ồn, âm thanh cơ thể...
trộn lẫn với âm thanh của tiếng lao động chân tay...
Tôi đã trở về buổi bình minh nhân loại.
Thậm chí có lẽ nghe được cả âm thanh của vàng đang thì thầm với linh hồn của những con người này.
(SEBASTIÃO)
Nơi này cần phải được dẹp bỏ.
Vì không phải tất cả đều là vàng.
Những con người này phải leo lên những cái thang bé tí...
rồi dẫn đến những cái thang to hơn...
để lên đến mặt đất.
Anh sẽ không muốn bị ngã khỏi đó đâu!
Nếu ngã từ đó xuống anh cũng sẽ kéo theo những người khác.
Ngày nào tôi cũng phải lên đó vài lần...
nhưng chưa bao giờ nghĩ mình sẽ ngã.
Chẳng ai ngã cả.
Anh đến đó để khuân vác, không phải để ngã.
Và trong trường hợp của tôi, đến để chụp ảnh.
Những người này leo lên đó 50 đến 60 lần một ngày.
Cách duy nhất để xuống một cái dốc như thế này...
là chạy.
Dừng lại là ngã ngay.
Tất cả những người này hình thành nên một thế giới cực kỳ có tổ chức...
nhưng hoàn toàn điên rồ.
Bạn sẽ có cảm tưởng như họ là những nô lệ...
nhưng không đơn thuần chỉ là một nô lệ.
Họ là nô lệ cho tư tưởng muốn được trở nên giàu có.
Mọi người đều muốn trở nên giàu có.
Đủ các thành phần: trí thức, tốt nghiệp đại học...
nông dân...
lao động thành thị...
Mọi người thuộc đủ mọi tầng lớp trong xã hội đều muốn thử vận may.
Vì khi anh đào trúng vỉa quặng vàng...
tất cả những người cùng đào trong khu vực đó...
đều có quyền chọn một bao tải.
Và trong cái bao tải mà họ chọn đó...
- và đây chính là góc nhìn về nô lệ -
hoặc là trắng tay hoặc là có một ký vàng!
Trong chính khoảnh khắc đó sự tự do của một con người sẽ biến mất.
Những ai từng chạm tay vào vàng...
sẽ không bao giờ có thể từ bỏ.
WENDERS: Lần đầu tôi thấy tấm hình này, trong một triển lãm
là hơn 20 năm về trước.
Không biết ai đã chụp nó.
Dù là ai, tôi nghĩ, đó hẳn là một nhiếp ảnh gia tuyệt vời
và cũng là một người thích phiêu lưu.
Đằng sau có một con dấu và chữ ký,
Sebastião Salgado.
Tôi mua một bức.
Người chủ triển lãm lấy ra nhiều bức nữa,
của cùng tác giả này, từ một ngăn kéo.
Những gì nhìn thấy đã tác động sâu sắc đến tôi,
đặc biệt là bức này,
chân dung một người phụ nữ mù người Tuareg (một dân tộc du cư ở Sahara).
Nó làm tôi không cầm được nước mắt, thậm chí khi nhìn vào nó hằng ngày,
kể từ khi tôi treo nó ở bàn làm việc.
Lúc đó tôi biết chắc một điều về Sebastião Salgado,
ông ấy thực sự quan tâm đến mọi người.
Điều đó có ý nghĩa rất nhiều, trong cuốn sách của tôi.
Cuối cùng thì, con người cũng giống như muối trên trái đất.
Sau đó một thời gian chúng tôi gặp nhau và nói chuyện
về cuộc sống của ông ấy, về công việc
và về khởi nguồn của tất cả những thứ này
(SEBASTIÃO)
Nếu anh đặt nhiều nhiếp ảnh gia vào cùng một nơi...
tất cả họ sẽ cho ra những bức ảnh rất khác nhau.
Vì hiển nhiên là họ đến...
từ những nơi rất khác nhau.
Mỗi người hình thành nên một cách nhìn...
tùy thuộc vào quá khứ của họ.
Tôi cảm thấy đúng như vậy trong trường hợp của mình...
Tôi học được cách định hình nên cái nhìn của mình tại đây, ngay chỗ này.
Tôi có một thế giới lý tưởng của mình.
Tôi đã đi bộ cùng cha mình một quãng đường dài...
băng qua nông trại này.
Chúng tôi đến để tham quan.
(SEBASTIÃO)
Phía sau mỗi ngọn núi là một câu chuyện, là một điều gì đó đáng để xem.
(SEBASTIÃO)
Tôi mơ mộng rất nhiều về nơi này.
Tôi muốn đi qua khỏi những ngọn núi, tôi muốn biết tất cả.
Hành trình cùng Sebastiao Salgado
Hmm?
(SEBASTIÃO CHA)
Sebastião là một người tự do!
Nó luôn du ngoạn...
Bố tôi cũng như vậy, không bao giờ dừng lại.
Tới lui như con thoi.
Như Sebastião.
Anh nghĩ có thể nó ở Vitoria, thì nó đã ở đó rồi...
hoặc lên phía bắc làm mấy việc cổ động chính trị.
Nếu không có mấy thằng bạn học thì có lẽ nó đã hoàn thành chương trình học rồi.
Tiao là một thằng bé tinh quái khi nói về việc học.
Nó là một đứa khó bảo, cố gắng để lấy được tấm bằng kinh tế.
Tôi thì muốn nó thành luật sư.
Nó học được một năm luật...
thì chuyển sang kinh tế, phù hợp hơn với nó.
WENDERS: Đó là Sebastião Salgado.
Cha.
Ông ấy đặt tên mình cho đứa con trai duy nhất,
đứa con mà mặc dù dành cả đời để ngao du không mệt mỏi,
cuối cùng cũng đã thấy được lợi ích của việc cha mình bắt đi học
theo cách mà anh ta không thể tưởng tượng ra nổi.
Chuyên ngành kinh tế
trang bị cho ông một kiến thức vững chắc
về thị trường, giao thương, công nghiệp,
giúp anh biết được cái gì đang thống trị thế giới này.
Với anh, mọi thứ bắt đầu
từ Aimorés, một thị trấn nhỏ ở Brazil.
Ở đó dưới bầu trời rộng lớn là nông trại của cha anh.
Và cánh rừng Atlantic bạt ngàn.
Còn có một con sông, lúc đó tàu bè vẫn qua lại được.
Nhưng trên hết, là những đoàn tàu dài như vô tận băng qua đó
chở theo khoáng sản, quặng sắt,
từ đó đi ra toàn thế giới.
Cho đến giờ nó vẫn là
khu vực khai thác mỏ lớn nhất hành tinh.
Đây là nơi chàng trai Sebastião đã lớn lên,
cùng 7 chị em gái,
Đúng là cuộc sống!
WENDERS: Suốt những mùa hè, anh chơi đùa bên bờ dòng sông
Rio Doce, "Dòng sông ngọt ngào."
Đó là nơi giờ ta đang đứng.
Và là nơi đội phim tài liệu đang có mặt.
WENDERS: Tôi học được một điều.
Khi một nhiếp ảnh gia đứng trước ống kính của bạn
điều đó rất khác so với việc quay một người bình thường.
Anh ta không đứng đó diễn hay nói chuyện.
Không, mà bằng chuyên môn của mình, anh ta phản ứng, phản hồi
thông qua vũ khí của mình, chiếc camera
Kết quả là những bức ảnh.
(SEBASTIÃO)
Wim, tôi có tấm này đẹp lắm.
(WENDERS)
WENDERS: Trong bức này, anh ta không chỉ chụp mỗi tôi.
Xem này.
WENDERS: Có cả hai chúng tôi trước ống kính.
Người kia là đạo diễn đồng nghiệp với tôi, con trai cả của Sebastiao, Juliano.
Anh ta đã đi cùng cha
trên nhiều chuyến hành trình với chiếc máy ảnh,
những nơi như Papua New Guinea, như bạn vừa thấy,
hoặc đây, một hòn đảo hẻo lánh
xa về phía bắc của Biển Đông Siberi.
Ước gì tôi cũng được đến đó.
Cha con Salgado mời tôi theo họ
và tiếp tục bộ phim này cùng nhau,
để thêm góc nhìn cho chuyến phiêu lưu của họ, tôi đoán vậy.
Tôi hoàn toàn không ngại ngùng gì.
Còn đòi hỏi gì nữa chứ?
Cuối cùng tôi cũng hiểu người đàn ông này,
biết được cái gì truyền cảm hứng cho anh ta,
và tại sao tác phẩm của anh ta gây ấn tượng mạnh với tôi như vậy.
Những gì tôi khám phá ra được
nhiều hơn chỉ là một nhiếp ảnh gia.
Sebastião lên tàu khi mới 15 tuổi
rời thị trấn nhỏ,
đến trường trung học ở tỉnh trung tâm Vitoria.
Chàng trai trẻ của chúng ta, ban đầu,
không biết làm gì với số tiền trong túi.
Cậu ta chưa bao giờ trả cái gì bằng tiền mặt.
Ở nông trại, người ta tự làm ra mọi thứ
nên cậu ta nhịn đói nhiều tuần đầu tiên ở một thành phố lớn,
sợ phải vào quán gọi gì đó để ăn.
Không biết Sebastião của chúng ta sẽ như thế nào
nếu không có người phụ nữ trẻ này xuất hiện.
Lélia.
Cô ấy 17, sinh viên âm nhạc, và đẹp tuyệt vời (á à sướng nhé =]]).
Đó là tình yêu sét đánh.
Khi Sebastião giành được học bổng master ngành kinh tế
tại đại học São Paulo,
họ chuyển đến đó và cưới nhau.
Những năm 60s,
họ đều theo chính trị cánh tả,
như nhiều bạn học ở Paris, Berlin hoặc Chicago.
Brazil lúc đó ở dưới chế độ độc tài,
nên luôn có những nguy hiểm thường trực về việc bị bắt giữ,
trục xuất và tra tấn.
Vào tháng 8 - 1969,
Sebastião và Lélia rời quê hương
bắt tàu sang Pháp.
Sebastião tiếp tục theo kinh tế học,
còn Lélia thì học kiến trúc.
Vào một ngày kỷ niệm, cô mua một cái máy ảnh để phục vụ công việc,
và người vui thú nhất với nó là Sebastião.
Tấm hình đầu tiên anh ta chụp tất nhiên là Lélia.
Về sau Sebastião vào làm việc tại International Coffee Organization
và rồi họ chuyển đến London.
Để tìm kiếm sự nghiệp tại World Bank,
anh thường xuyên phải công tác ở Châu Phi để khảo sát các dự án phát triển.
Với chiếc máy ảnh của Lélia bên mình,
anh thường đem về rất nhiều bức ảnh.
Và rồi nhận ra rằng những bức ảnh này
đem lại cảm hứng nhiều hơn là các báo cáo tài chính,
cả hai người cùng nhau bắt đầu một quyết định táo bạo.
Chấp nhận rủi ro,
từ bỏ một công việc hứa hẹn, lương cao trong sự nghiệp kinh tế,
và bắt đầu lại từ đầu.
Họ chuyển về Paris và đầu tư tất cả tiền
vào các thiết bị nhiếp ảnh đắt đỏ.
Sebastião thử tay nghề trong lĩnh vực thể thao,
chân dung, ảnh cưới, và kể cả khỏa thân,
trước khi tìm ra năng khiếu của mình.
(SEBASTIÃO)
Đây là những bức ảnh đầu tiên của tôi.
Chúng tôi ở thành phố Tahoua.
Những bà mẹ trẻ xếp hàng...
xin thức ăn...
trong đợt hạn hán kinh khủng ở Niger năm '73.
Đối với Lélia lúc đó rất khó khăn, do cô ấy đang có thai.
Tôi nhớ lúc đó chúng tôi...
ở tại nhà một người bạn tại Niamey...
khi đó một Marabout (thầy tu Hồi giáo) địa phương đến.
Lélia mặc quần ngắn, và rất đẹp.
Vị thầy tu ngồi xuống...
và nói với cô ấy...
"Đến ngồi vào lòng ta!"
Tôi nói "Ồ,"...
"Thưa ông, có một vấn đề nhỏ ở đây...
"Người phụ nữ đang mang thai...
"đứa con đầu tiên của chúng tôi.
"Nên tốt nhất cô ấy nên ở yên tại chỗ."
Vị này nhận ra rằng...
có một sự lệch pha ở đây.
Sau đó chúng tôi thảo luận với nhau và vị này ra đi với 1 ký đường...
Vui như thể đó là Leila vậy.
WENDERS: Juliano được sinh tại Paris năm 1974.
Đây là anh ta, bạn và là đồng nghiệp tương lai của tôi.
Bà mẹ trẻ Lélia tiếp tục hỗ trợ cho Sebastião
tất cả những gì có thể.
Cố gắng làm việc, song song với đi học,
và giới thiệu ảnh của Sebastião khắp mọi nơi,
đến những tạp chí, tờ báo và các công ty.
Sau một vài ấn phẩm đáng chú ý,
cả hai bắt đầu hướng đến viễn cảnh
về một dự án nhiếp ảnh lớn hơn,
Otras Americas.
"Những người Mỹ khác."
Nó đưa Sebastião rong ruổi khắp Nam Mỹ.
Nhóc Juliano cũng dần quen với việc
bố phải vắng nhà dài ngày.
(SEBASTIÃO)
Từ khi chúng tôi rời Brazil năm 1969...
Tôi cực kỳ nhớ vùng Nam Mỹ.
Tôi quyết định chu du...
vòng quanh các nước láng giềng của Brazil:
Ecuador, Peru, Bolivia...
Tôi mơ về một dãy núi vùng Nam Mỹ...
dãy Andes.
Lúc đó, ở Nam Mỹ...
có một phong trào xã hội lan rộng...
"Liberation Theology" (phong trào Thần Học Giải Phóng).
Trên hành trình đó, tôi gặp một linh mục ở Ecuador...
tên là Gabicho.
Chúng tôi đều trẻ, tôi là nhiếp ảnh, anh ta là linh mục.
Anh ta đem đến lời của Chúa...
qui tụ các nông dân thành hợp tác xã, truyền dạy tình đoàn kết
và khi được tiếp xúc với những cộng đồng đó...
hành trình của tôi bỗng trở nên thật phi thường.
Chúng tôi đã ở đây, cách 3000 mét so với mặt đất.
Chúng tôi leo 600 đến 700 mét mỗi ngày.
Có một sự vui thú tuyệt vời khi sống trong khung cảnh đó...
giữa những cộng đồng như thế này.
Đây là người Saraguros, một tộc thổ dân Châu Mỹ sống phía nam Ecuador.
Rất sùng đạo, nhưng uống rượu cũng dữ.
Quá nửa trong số họ, cả đàn ông lẫn đàn bà, vào dịp cuối tuần...
sẽ say xỉn tới bến.
Người dân làng phía bên trái này...
tên là Lupe, Guadalupe...
Lupe và tôi trở nên rất thân.
Có một lần tóc tôi đã quá dài...
tóc vàng...
với quả râu quai nón ngả màu đỏ.
Khi đi với anh ta qua những rặng núi...
một lần anh ta bảo tôi, "Này, Sebastião.
"Tôi biết anh đến từ thiên đàng."
Theo truyền thuyết của người Saraguros...
Chúa trời, dưới hình ảnh của đấng Christ...
đã quay lại hạ giới để theo dõi họ...
quyết định xem ai sẽ được lên thiên đàng.
Khi chúng tôi leo núi, anh ta kể về cuộc đời mình.
Anh ta cực kỳ nghiêm túc tin rằng tôi là một quan sát viên từ thiên đàng
để báo cáo lại với "trên đó" về những hành động của họ.
Tôi chưa bao giờ gặp một người nào...
làm cảm nhận về thời gian của tôi trở nên thay đổi đến như vậy.
Thời gian tôi ở bên người Saraguros dài cứ như hàng thế kỷ...
mọi thứ diễn ra chậm rãi.
Đó là một nhịp điệu, một cách tư duy rất khác biệt.
Họ là những người tin vào định mệnh.
Đây là bang Oaxaca, ở Mexico.
Một nhóm các nông dân người Mixe (một nhóm người bản xứ Mexico).
Tất cả y như thời trung cổ, từ cái cày đến cái bừa...
Đúng rặt chất Nam Mỹ...
Họ là dân quê...
nhưng quan trọng nhất đối với họ...
là âm nhạc.
Họ là những người rất trân trọng âm nhạc.
Ai trong cộng đồng cũng biết chơi một nhạc cụ...
khi không phải làm việc...
họ trở thành những nhạc sĩ.
(SEBASTIÃO)
Họ để tôi ngủ vài ngày...
trong một căn phòng xi măng lạnh lẽo...
để xem tôi có chịu đựng nổi không, xem tôi có thực sự muốn ở lại...
Khi thấy tôi quá lì lợm...
cuối cùng họ cho tôi vào một căn nhà...
ở đó tôi được tiếp xúc gần hơn với cộng đồng của họ.
Điều đó rất thú vị đối với tôi.
Chúng tôi trở thành bạn thân, tôi thực sự rất vui khi ở đó.
Đây là bắc Mexico. Tộc người Tarahumara.
Họ nổi tiếng với khả năng chạy, chạy đường dài.
Họ không đi bộ đâu, họ chạy.
Chúa ơi, không thể nào bắt kịp nổi họ.
Họ bay luôn chứ không phải chạy!
Đây là một người Tarahumara...
khuôn mặt in hằn những vết dấu của thời gian.
Mái tóc đẹp, cực kỳ đẹp.
Mọi người đến trước máy ảnh của tôi...
và tôi cảm giác mình giống một cái máy thu âm hơn.
Họ kể chuyện cho tôi nghe cứ như thể là tôi đang ghi âm lại lời họ.
Sức mạnh của một bức ảnh chân dung nằm ở chỗ...
khi bạn nắm bắt được một khoảnh khắc thoáng qua của toàn bộ cuộc đời người đó.
Đôi mắt nói lên rất nhiều điều, đó là cửa sổ của tâm hồn...
Khi bạn chụp ảnh chân dung, bức ảnh đó không đơn thuần chỉ là của bạn.
Mà là người đó đã trao tặng nó cho bạn.
Những hành trình như thế này rất có ý nghĩa đối với tôi.
Quay trở lại quê hương mình
sau nhiều năm không đặt chân đến.
Mọi thứ về cơ bản vẫn y như vậy. Cả lục địa này, chúng tôi là anh em.
WENDERS: "Otras Americas" khiến Sebastião mất khoảng 8 năm.
Trên hành trình đi đến những vùng đất Nam Mỹ xa xôi đó,
anh ta tạm thời biến mất trong một khoảng thời gian dài.
Juliano hầu hết lớn lên mà không thấy mặt cha.
Bố mẹ cậu chỉ có thể liên lạc qua thư từ qua lại.
Thời đó thì rất xưa, trước khi có liên lạc vệ tinh các thứ.
Mỗi khi về nhà,
thăm gia đình và hiệu chỉnh các bức ảnh cùng với Lélia,
Sebastião xuất hiện trước con trai mình y như một nhà thám hiểm, phiêu lưu,
như kiểu siêu anh hùng, chứ không phải nhiếp ảnh gia.
Rồi bụp một cái...
JULIANO: ...30 năm sau.
Tôi đi cùng cha mình trong chuyến hành trình
đi đến Wrangel, một hòn đảo hoang mạc ở Biển Bắc Cực.
Sebastião hi vọng có thể chụp được
những đàn hải mã cuối cùng còn sót lại.
Tôi muốn biết ông ấy thực sự là ai,
người đàn ông mà tôi chỉ biết đó là cha mình.
Lần đầu tiên trong đời, tôi muốn khám phá nhiếp ảnh,
và những cuộc phiêu lưu.
(JULIANO)
Bố nghĩ sao?
Bố nghĩ sao, hả bố?
(SPEAKING PORTUGUESE)
Chuyện này rất phức tạp.
Đây là tất cả những gì ta có...
(SEBASTIÃO)
Đó không chỉ là vấn đề về việc
tới gần con gấu rồi chụp tấm hình.
Nếu chọn khung hình không tốt...
ta chỉ cho người khác thấy đó là con gấu, chứ nó không thực sự là một tấm ảnh.
Góc này không được.
Phía nền chả có gì cả...
chả có gì để tạo nên một bức ảnh bố cục tốt.
Không thể hiện được hoạt động, không gì cả.
(SEBASTIÃO)
Tuyệt vời!
Tất cả những gì tôi thấy là những cái răng của chúng.
Chúng giúp hoàn tất những đường nét trên khuôn mặt con gấu một cách phi thường.
Cứ như Hỏa Ngục của Dante vậy (trường ca của một nhà thơ Ý thời trung cổ)...
những cái răng nhô ra...
Những đường nét đó... Tuyệt vời!
(JULIANO)
Bố ơi, chuyện gì đã xảy ra vào năm 1979?
(SEBASTIÃO)
Năm 79, Lélia mang thai đứa con thứ hai của chúng tôi.
Chúng tôi biết đó là con trai.
Khi Rodrigo được sinh ra...
nó có đầy đủ các dấu hiệu của hội chứng Down.
Nó thật đáng yêu với đôi mắt hếch...
Tôi cảm thấy nó hoàn toàn bình thường.
Lélia cũng vậy.
Bác sĩ đã tiến hành rất nhiều đợt kiểm tra, 3 tuần trước khi cho chúng tôi biết.
Vào cái ngày ông ấy điện cho chúng tôi...
mọi thứ trở nên căng thẳng tột độ...
Khi nghe về kết quả xét nghiệm, Tôi đã khóc.
Tôi không thể cầm được nước mắt.
JULIANO: Em trai tôi sẽ không bao giờ có thể
đến trường, hoặc học đọc, học viết được
như tôi.
Rodrigo sẽ bị cô lập khỏi một thế giới
mà chúng tôi không bao giờ có thể chia sẻ cho nó được.
Điều đó rất kinh khủng với bố mẹ tôi.
Nhưng sau đó điều kỳ diệu xảy ra.
Bằng tình thương, Rodrigo phát triển một loại ngôn ngữ của riêng nó.
Chậm rãi, như một gia đình,
chúng tôi học cách giải mã thứ ngôn ngữ cảm xúc đó
và giao tiếp mà không cần lời nói.
Sau đó mẹ tôi, em tôi và tôi lên máy bay đến Brazil.
Chế độ độc tài quân chủ đã bị lật đổ.
Lúc đó tôi 5 tuổi và không thực sự hiểu được nhiều lắm
về sự quan trọng của hành trình đó.
Khi một người đàn ông mở rèm,
và ánh sáng mặt trời lọt vào khoang máy bay.
Giọng ông ta vang lên trong cabin,
"Chúng ta đang bay trên đất Brazil."
Mẹ tôi nhìn qua cửa sổ và không nói lời nào.
Lần đầu tiên bà nhìn thấy lại quê hương mình, sau rất nhiều năm xa xứ.
Đó là một điều đáng vui mừng, nhưng bà quay sang tôi,
và bắt đầu khóc.
Về cha tôi, ông ấy lúc đó đang ở French Guiana (một tỉnh hải ngoại của Pháp nằm ở bắc Nam Mỹ)
và sắp sửa đoàn tụ cùng chúng tôi ngay sau đó.
(SPEAKING FRENCH)
Đó là ngày 31 tháng 12, Tôi trở lại Brazil!
Thật tuyệt vời khi được trở về...
sau mười năm rưỡi xa xứ.
Đó là một cú sốc. Quê hương của Lélia không còn như xưa.
Vitoria đã thay đổi rất nhiều. Mọi thứ đều đã khác.
Chỗ tôi ở ngày xưa cũng thay đổi rất nhiều.
Khi tôi rời nhà đi, bố mẹ tôi còn trẻ và khỏe.
Khi trở về, tôi nhìn thấy một cụ già, bố tôi đã già đi rất nhiều.
Nhưng lúc đó...
Tôi lại càng muốn khám phá Brazil sâu hơn.
Tôi mượn xe của em gái mình...
và làm một hành trình 6 tháng đến vùng đông-bắc Brazil.
Trước đó tôi không biết gì về vùng đông-bắc.
Tôi luôn mơ về vùng đất đó của Brazil.
Những người này đang đến một đám tang.
Tôi dừng lại bên vệ đường và đi cùng họ.
Tình trạng chết non rất phổ biến ở đông-bắc Brazil.
Những đứa bé này chết trước khi được rửa tội.
Họ tin rằng những đứa trẻ không được rửa tội...
không đến được thiên đàng.
Chúng kẹt lại ở vùng đất trung gian nằm giữa giữa...
gọi là vùng đất của lãng quên.
Nếu một đứa trẻ chết nhắm mắt, nghĩa là nó đã được rửa tội.
Nhưng nếu mắt còn mở...
họ cứ để nó mở như vậy, để nó có thể tự tìm con đường cho mình.
Nếu không, nó sẽ lưu lạc vĩnh viễn.
Hồi đó, có một dịch vụ cho thuê quan tài tại nhà thờ.
Thuê một cái quan tài rất rẻ.
Nó được dùng đi dùng lại nhiều lần.
Đây bạn có thể thấy dịch vụ đó như thế này.
Và vâng, đó là những chiếc giày.
Họ bán đủ thứ: giày, quan tài, chuối, rau củ...
cà rem, đủ thứ...
Đó là vùng đất mà sự sống và cái chết rất gần nhau.
Đây là một nhóm làm cả công việc cầu nguyện...
lẫn chính trị cùng lúc.
Ở Brazil khi đó, và giờ vẫn còn...
có một phong trào lớn gọi là "Những người lao động không có đất" (Landless Workers).
Nhiều người trong số họ xuất thân từ nơi này...
từ đông-bắc Brazil.
(SEBASTIÃO)
Những người này...
có một sức mạnh đức tin...
một sức mạnh thể chất...
mặc dù ăn uống kham khổ.
Hãy nhìn sự khô cằn của vùng này.
Cứ như là Sahel ở Brazil vậy (Sahel là vùng rìa, bờ của sa mạc Sahara).
Đây, trên đường...
mọi người đang bỏ đi, không bao giờ quay về.
Nhiều lúc quá khô cằn, quá khó để sinh sống...
mọi người nhập cư đến các thành phố ở phía nam.
Đối với họ tất cả đã kết thúc, họ bỏ hoang vùng đất này.
(SEBASTIÃO CHA)
Rất nhiều năm rồi...
chúng tôi chịu đựng tình trạng thiếu mưa.
Trước đây có rất nhiều nông trại...
giờ thì hết rồi.
Những đợt hạn hán kinh khủng.
Những vùng đồng cỏ biến mất, không thể làm ăn được gì.
(JULIANO)
Sao vậy, ông nội?
Hạn hán.
Đã trồng lại rồi, nhưng sau đó chẳng còn ngọn cỏ nào sống nổi.
Cách đây không lâu.
Bố con và ông...
đã tốn hơn 20,000.
Nơi này đã đi về đâu?
Vùng đất này đã rất màu mỡ.
Đầy chim chóc...
hoàng yến này, chim sẻ ticotico này...
chim két...
Còn có một khu rừng lớn trên ngọn đồi đó...
và một khu rừng nữa trên ngọn đồi kia.
Rồi xói mòn xảy ra nhiều.
Đồi bây giờ cằn cỗi.
Mỗi khi mưa...
nước không được giữ lại.
Thật thảm họa.
Chẳng biết làm sao...
ngăn nó lại.
(JULIANO)
Ông này, hồi đó ở nông trại này ông có thấy vui không?
Hả?
(JULIANO)
Hồi đó ông thấy vui không?
Hồi đó vui không á hả?
Có, hồi đó ông vẫn còn đủ khả năng cho...
7 chị em gái...
và Sebastião đi học.
Nuôi mấy đứa nó khó khăn lắm...
nhưng ông vui vì cuối cùng cũng làm được.
Ông kiếm 100,000 chỉ từ những khu rừng...
để đưa mấy đứa nó tới trường.
Chúng đều được nuôi dạy tốt...
đủ ăn, đủ mặc...
JULIANO: Kể từ khi tôi đến Brazil lần đầu,
vùng đất của ông tôi vẫn cứ như vậy,
nóng bỏng và khô cằn.
Khi Sebastião trở về nông trại
sau chuyến hành trình đến đông-bắc Brazil,
nơi này không còn là thiên đường như khi chúng tôi còn bé.
Nhưng có điều gì đó đã thay đổi trong suy nghĩ của ông ấy,
nỗi thống khổ mà ông chứng kiến đã thay đổi ông.
Vai trò nhiếp ảnh gia đã trở nên hoàn toàn khác.
Tôi hiểu sự cấp bách mà ông phải ra đi.
Tôi vẫn nhớ ông rất nhiều.
Nhưng tôi hiểu điều đó.
Trong dự án tiếp theo của ông, đến vùng Sahel của Châu Phi,
Sebastião bắt đầu làm việc với Hội Các Bác Sĩ Không Biên Giới.
(SEBASTIÃO)
Tôi đã công tác ở Ethiopia năm 1984...
và tiếp tục ở vùng Sahel năm '85 và '86.
Tôi dành gần 2 năm ở vùng đó...
báo cáo về nạn đói.
Ở đó có những trại tị nạn...
lớn nhất từng thấy trong lịch sử loài người.
Và tôi muốn cho mọi người thấy chúng.
Thấy một phần của cộng đồng chúng ta...
đang phải chịu đựng sự thống khổ...
do các vấn đề thuộc về sự sẻ chia...
chứ không phải chỉ từ các thảm họa thiên nhiên.
Đây là vùng của người Coptic.
Họ là những người Ki-tô giáo nghiêm khắc, những người Bắc Ethiopia.
Họ rất nhún nhường.
Ngay cả đối với đứa trẻ đang hấp hối...
họ không chặn đầu mọi người.
Thay vào đó họ đợi.
Hãy nhìn vào mọi người.
Chẳng còn chút sức lực nào.
Ai cũng cho rằng họ chết vì đói.
Cái đói hành hạ cơ thể...
nhưng thực ra những bệnh đi theo song song mới là nguyên nhân giết chết họ.
Khi bạn mắc dịch tả, tình trạng mất nước diễn ra rất nhanh...
có thể mất đến 12 lít nước mỗi ngày do tiêu chảy.
Bạn chết sau hai đến ba ngày.
Những khuôn mặt non trẻ này...
già nua đi vì chịu quá nhiều đau khổ.
Nếu nhìn kỹ vào trán, bạn sẽ thấy đó không phải một ông già.
Cái già nua chính là sự trống rỗng trong đôi mắt.
Nhìn xem cô ta còn rất trẻ, nhìn đứa bé kìa!
Anh ta là người chồng.
Đa số cái chết diễn ra vào ban đêm...
do giá rét.
Cái chết ở đây là một phần của cuộc sống.
Mọi người dần quen với nó.
Một người chồng đang tắm rửa cho vợ anh ta trước khi chôn.
Trong bộ trang phục đó, tấm da dê đó...
Một phụ nữ còn rất trẻ.
Trong nghi lễ của người Coptic...
thân thể phải sạch sẽ khi đứng trước Chúa.
Phải rửa sạch sẽ...
mặc dù nước rất khan hiếm.
Mỗi khi có người chết, những người khác cũng đau buồn theo.
Một người cha chuẩn bị chôn con mình...
nói lời chào vĩnh biệt với nó.
Những người trong gia đình thường chuẩn bị cho cái chết của họ.
Chính phủ...
đang kiềm chế lương thực cho người dân...
là thực trạng đang diễn ra ở đây...
tại trại tị nạn này ở Bắc Ethiopia...
Đó là sự che đậy chính trị kinh khủng.
Tôi trở lại Ethiopia vào cuối năm 1984.
Quân du kích biết chính phủ...
sắp sửa di dời người dân đi...
nên họ bắt đầu di tản mọi người sang Sudan.
Họ ra đi từ khắp vùng Tigray (phía bắc Ethiopia).
Chúng tôi bị hai trực thăng tấn công.
Những chiếc Mi-24. Một loại trực thăng chiến đấu tốc độ.
Chúng xả súng máy vào mọi người.
Tôi chụp một tấm ảnh rồi bỏ chạy.
Có rất nhiều phụ nữ mang thai...
đã kì vọng rằng khi đến nơi họ sẽ tìm thấy thức ăn và nước uống.
Rằng cuối cùng rồi họ sẽ tìm thấy miền đất hứa.
Tôi mất ít nhất...
hai tháng ở đó.
Rồi khi đến Sudan...
Tôi đã làm rất nhiều công tác khi họ đến nơi.
Anh này đến từ Ethiopia.
Con lạc đà đã kiệt sức. Có lẽ nó đã chết.
Nhưng anh ta vẫn tiếp tục cố gắng...
Nhưng khi đến được bác sĩ, con anh ta đã chết.
Sau chặng đường dài như thế.
Hội Bác Sĩ Không Biên Giới đã phải bỏ lại trại tị nạn này.
Các trại này rất thiếu nước sạch...
và nó trở thành một vấn đề lớn.
Nên họ phải di chuyển trại càng nhanh càng tốt.
Các xe tải của Liên Hiệp Quốc chật ních người...
đưa họ đến trại mới...
trên mảnh đất phì nhiêu và tươi đẹp...
bên bờ sông Nile Xanh. (cùng với Nile Trắng là 2 phụ lưu của sông Nile).
Tôi lái chiếc xe tải này khoảng 300 đến 400 cây số.
Có 2 người bạn...
vờ như thể đó là buổi trưa của một ngày Chủ Nhật bình thường...
ngồi dưới tán cây, trò chuyện...
Bên dòng sông Nile có rất nhiều nước,
nhưng mọi người vẫn chết...
bởi vì.
Chẳng có gì để ăn cả.
Họ đã chạm đến tột cùng của sự thống khổ.
Họ quên đem theo lương thực, hoặc cũng chẳng thể nào mà đem theo được.
Việc phân phối lương thực đã hoàn toàn thất bại.
Những người này đã cố gắng rất nhiều...
nhưng khi đến đây, họ không thể cầm cự thêm được nữa.
Tôi đến Mali.
Ở đó cũng hạn hán nặng.
Da dẻ giống như vỏ cây...
bị gió sa mạc khắc lên những vết dấu...
rồi bão cát tiếp nối bão cát...
Chỉ có đàn bà và trẻ em.
Đàn ông đã đến Libya lao động hết...
hoặc đến Bờ Biển Ngà để tìm những công việc...
hứa hẹn sẽ đem về thức ăn cho gia đình mình.
Nhưng rất ít người quay về.
Rồi họ được cứu...
vì Hội Bác Sĩ Không Biên Giới đã làm việc rất tốt công việc của mình.
Họ cứu giúp cả vùng này.
Đây là một người bạn, Luc, một bác sĩ người Belgian.
Đang đo chiều cao cân nặng của một đứa trẻ.
Trong hai đến ba tuần những đứa trẻ này hoàn toàn được phục hồi.
Việc lớn lên trong đói nghèo của chúng...
được biểu lộ ra bên ngoài.
Đứa bé này cô độc...
với cây đàn guitar nhỏ trên tay...
cùng chiếc áo rách rưới trên người.
Không có quần, chẳng có gì cả.
Nhưng hãy nhìn vào sự quyết tâm, vào dáng điệu đó.
Nó biết phải đi về đâu.
Đi tìm những nhóm khác, những người dân làng khác...
cùng con chó của mình...
Nó khoảng 8 hay 9 tuổi gì đó.
WENDERS: Sebastião trở nên gắn kết với khu vực Sahel của Châu Phi.
Anh ta quay lại đó liên tục.
Những bức ảnh, sách, triển lãm của anh
được Lélia hiệu chỉnh và tập hợp lại với nhau
đã gây được sự chú ý của dư luận về nạn hạn hán kinh hoàng đó.
đe dọa mạng sống hàng triệu người,
và mở ra những câu hỏi.
Cái gì đã gây ra tình trạng đó?
Cuối cùng, Sebastião quay sang một chủ đề
đã tiêu tốn 6 năm tiếp theo
với vô số những hành trình đến gần 30 quốc gia trên thế giới.
"Những người công nhân", tuyển tập thứ 3 về nhiếp ảnh
mà anh và Lélia cùng thực hiện.
(SPEAKING FRENCH)
Tôi muốn bày tỏ sự kính trọng...
đến tất cả đàn ông và phụ nữ, những người đã tạo ra thế giới này.
Một cuộc khảo cổ giữa thời đại công nghiệp.
WENDERS: Sebastião và Lélia tiến hành nghiên cứu sâu hơn
và lên kế hoạch cho dự án "Những người công nhân" rất tỉ mỉ.
Sau đó anh ta lại chu du, đến bốn chân trời của hành tinh,
chụp ảnh những người công nhân luyện thép ở Liên Bang Sô Viết,
sống cùng những người làm nghề phá hủy những con tàu cũ ở Bangladesh,
ra biển cùng ngư dân ở Galicia và Sicily,
cho tôi xem các sản phẩm cơ khí ô-tô ở Calcutta,
quan sát những người hái chè ở Rwanda,
nơi đầu tiên anh công tác, với tư cách là nhà kinh tế.
Giờ đây anh đến với một sứ mệnh khác, tầm nhìn khác,
nhưng vẫn là anh của ngày xưa,
vẫn với sự cảm thông cho hoàn cảnh của mọi người.
Ở mỗi chương của "Những người công nhân"
Sebastião đã đắm chìm hoàn toàn
vào môi trường lao động tay chân.
Ví dụ như những tuần anh ta ở cùng những người đào vàng ở Serra-Pelada.
Năm 1991, vào thời điểm cuối của Chiến Tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất,
nếu bạn còn nhớ thì, bộ binh Iraq khi đó rút lui
và Saddam Hussein đã ra lệnh đốt hàng trăm giếng dầu.
Mội đạo quân cứu hỏa từ khắp thế giới
đã đến những mỏ dầu cháy đó.
Sebastião cũng đến,
tò mò bởi nghề nghiệp nguy hiểm này.
(SEBASTIÃO)
Ngay khi tôi vừa nhìn thấy trên TV...
Tôi cảm thấy cần phải truyền tải về câu chuyện này ngay lập tức.
Nó giống như anh đang làm việc trên một vũ đài lớn.
500 giếng dầu bùng cháy.
Một sân khấu cực lớn, với kích cỡ của hành tinh.
Không có giới nghiêm, bạn muốn đi đâu thì đi.
Khói từ dầu cháy tuôn ra.
Khói dày đặc, che khuất cả mặt trời.
Có những ngày hoàn toàn chìm trong bóng tối 24 giờ.
Thậm chí khi ngọn lửa bị dập tắt...
mặt đất vẫn cực kỳ nóng.
Họ phải đổ vào đó một lượng lớn nước để làm nguội đi.
Nếu không, dầu sẽ tiếp tục bị kích hoạt cháy trở lại.
Thêm vào đó...
thi thoảng có tiếng nổ, cứ như đạn pháo vậy.
Những âm thanh đinh tai...
cứ như đang phải làm việc kế bên động cơ phản lực.
Bệnh điếc nhẹ của tôi bây giờ.
Chính là bắt nguồn từ lúc đó.
Đây là những người Canada...
một đơn vị lính cứu hỏa từ Calgary.
Đem đến một xe tải màu đỏ rất đẹp.
Và qui tắc của họ là...
rửa sạch cái xe mỗi tối.
Để rồi sáng hôm sau nó lại bị phủ đầy dầu.
Một công việc kinh khủng!
Tôi trì hoãn việc rời đi 2 đến 3 lần...
cho đến khi thực sự phải rời đi.
Nhưng tôi rất đau lòng...
phải bỏ lại cảnh tượng hùng tráng này.
Tôi đi lòng vòng.
Và cuối cùng...
chúng tôi đến bức tường dài này...
- Hôm đó tôi đi cùng một phóng viên của tờ New York Times -
Đó là vùng đất không người, bị tàn phá bởi chiến tranh...
chúng tôi phá cổng.
Phía bên trong...
chúng tôi đã tìm thấy...
một thiên đường...
bị biến thành địa ngục.
Đó là một khu vườn thuộc về gia đình hoàng gia Kuwaiti...
với những con ngựa thuần chủng...
trở nên phát điên hoàn toàn.
Động vật thường biết cách chạy trốn đầu tiên khỏi thảm họa...
nếu chúng được tự do.
Nhưng ở đây thì không như vậy.
Chỗ này cũng có chim chóc, giống như một ốc đảo...
được tưới tiêu chu đáo.
Những con chim không thể bay được vì lông chúng bị dính vào nhau.
Những người Kuwaitis tháo chạy khi thảm họa đến...
để lại phía sau những con vật bị cầm tù...
và những người Bedouins (người Ả rập du mục) mà cho họ rằng không đáng là người.
WENDERS: Tác phẩm "Những người công nhân" đã thống nhất tinh thần của một nhà kinh tế học
và một nghệ sĩ bên trong Sebastião Salgado.
Các bức ảnh xuất hiện trong nhiều tạp chí danh tiếng,
triển lãm ảnh được đưa đi khắp thế giới,
và cuốn sách được dịch ra nhiều ngôn ngữ.
Nhưng Sebastião và Lélia không bao giờ ngơi nghỉ.
Họ lập tức bắt tay vào
một bước tiến lớn nữa trong việc nhiếp ảnh.
Họ nhận ra một trong những chủ đề nóng bỏng của thời đại này
là việc chuyển dịch dân số
bởi chiến tranh, nạn đói và các qui luật thị trường toàn cầu.
Trong khi Châu âu đóng những đường biên giới lại,
thì Sebastião thắp lên ánh sáng hi vọng cho số phận những người tị nạn tha phương.
Một lần nữa, anh và Lélia tiếp tục nghiên cứu và lên kế hoạch cùng nhau,
và một lần nữa, họ có động lực
cho hành trình mới này của hai người, họ gọi là “Exodus" (Cuộc di cư)
Nó đã tạo ra được một nhận thức trên toàn cầu
về số phận của những người di cư
ở Ấn Độ, Việt nam, Philippines,
Nam Mỹ, Palestine, Iraq và rất nhiều nơi khác.
Nhưng Sebastião, luôn luôn,
trở lại lục địa
nơi đã hình thành nên trí tưởng tượng của anh,
Châu Phi.
(SEBASTIÃO)
Tôi thực hiện dự án về chuyển dịch dân số...
vào năm 1994...
khi máy bay của tổng thống Rwanda...
bị bắn rơi.
Điều đó gây ra cuộc di dân cực lớn đến Tanzania...
do đàn áp bạo lực đến từ người Tutsi ở Rwanda (1 trong 3 tộc người lớn ở Rwanda bên cạnh Hutu và Twa).
Tôi là một trong những người đầu tiên đến nơi đó.
Thảm kịch khắp mọi nơi.
Mọi người trốn chạy đến Burundi...
đến Congo, đến Uganda...
Chạy đi tứ phía.
Những con đường chật ních người...
Họ ngủ bên vệ đường...
đem theo tất cả tài sản trên xe đạp...
đem theo tất cả những gì có thể được.
Chúng tôi đến từ hướng ngược lại...
về phía biên giới.
Chẳng có ai kiểm soát biên giới.
Tôi vào Rwanda, và điều đó thật kinh khủng.
Đây, một quả lựu đạn phát nổ.
Ai không bị chết vì lựu đạn thì chết bởi dao rựa.
Ở đó, tôi bắt đầu cảm thấy được...
mức độ thảm kịch mà mình được chứng kiến.
Nạn diệt chủng đang diễn ra ngay tại đây.
Trên 150km đường đến Kigali...
là 150km xác người...
Tôi quay đầu lại, vì câu chuyện của tôi là về người sống.
Về những người di cư. Tôi đã tạo nên "Exodus".
Tôi bắt đầu đến các trại tị nạn...
và bắt đầu thấy...
một lượng cực lớn người rời khỏi Rwanda.
Thiên đường đã đổi chỗ cho địa ngục.
Thật kinh khủng...
khi nhìn thấy trên thảo nguyên tươi đẹp này...
bỗng mọc lên một thành phố.
Chỉ trong vài ngày, gần một triệu người qui tụ tại đây.
Trong tấn thảm kịch đó, có một thứ đã tác động đến tôi...
đó là mối quan hệ giữa người mẹ này và con của cô ta...
và niềm tin của đứa trẻ đặt lên người mẹ của nó.
Bạo lực...
và sự tàn khốc...
không phải là đặc trưng riêng...
của những quốc gia hẻo lánh.
Nó còn xuất hiện ngay đây, ngay tại Châu Âu, ở Nam Tư cũ.
Thật kinh khủng.
Một chiếc xe bus đến từ Krajina băng qua Croatia...
một người đã bị giết.
Người Croats giết rất nhiều người khi họ rời Krajina.
Bạo lực khắp nơi.
Nhưng điều làm tôi ghê tởm nhất...
là sự căm thù đã lan truyền đi như thế nào.
Những người này cũng chứng kiến bạo lực.
Toàn bộ những gia đình...
người Serbian ở Krajina bị trục xuất.
Chỉ sau một đêm, họ bị...
đuổi ra khỏi nhà, tìm nơi để đi...
trong lúc những người hàng xóm chĩa súng vào họ.
Có những trại tị nạn không xa Tuzla...
ở trung tâm Bosnia.
Những gia đình phải rời khỏi Zepa...
nơi người Serbs thảm sát hàng ngàn thanh niên trẻ.
Chúng tôi ở đó ngay vào lúc
khi các gia đình vừa đến...
trong cơn hoảng loạn cực độ.
Chỉ có đàn bà, người già...
và trẻ em.
Những người đàn ông trẻ đều đã bị bắt hoặc bị giết.
Thật lạ khi điều này diễn ra ngay tại Châu Âu...
cuối thế kỷ 20.
Từ những chiếc xe này...
bạn có thể thấy người dân ở đây có một chuẩn mực sống...
một chuẩn mực sống Châu Âu...
một trình độ tri thức Châu Âu...
một cơ sở hạ tầng Châu Âu.
Và rồi họ mất tất cả.
Hàng trăm kilomet chật cứng người và xe.
Chúng ta là một giống loài tàn bạo.
Loài người chúng ta là sinh vật tồi tệ.
Ở Châu Âu, Châu Phi, Nam Mỹ, mọi nơi trên đời...
chúng ta cực kỳ hung bạo.
Lịch sử của chúng ta, là những cuộc chiến tranh.
Một câu chuyện mãi không hồi kết...
về sự đàn áp...
sự điên loạn.
Tình hình ở Rwanda tiếp tục thay đổi.
Quân đội Hutu, đang thống trị đất nước, thì bị đánh bại...
rút về Congo, vùng Goma.
Ban đầu, người Tutsi bỏ chạy khỏi quân Hutu.
Sau đó, quân Hutu...
lại bỏ chạy khỏi nơi người Tutsi chiếm đóng.
Ai cũng lần lượt bỏ chạy.
Chỉ trong vài ngày...
của tháng 7 - 1994...
vùng Goma...
tiếp nhận hơn 2 triệu người.
Đúng là thảm họa.
Dịch tả bắt đầu lan rộng...
người ta chết như kiến.
12 đến 15 ngàn người chết mỗi ngày.
Khi đang chụp ảnh hàng đống xác người đó...
thì tôi nhìn thấy một người đàn ông cùng đứa con của mình.
Anh ta ném nó vào đống xác...
rồi bỏ đi cùng một người bạn, trò chuyện như thể không có gì xảy ra.
Không thể mai táng hết tất cả được.
Nên một cái máy ủi của quân đội Pháp...
tập hợp từng nhóm xác lại...
đặt chúng xuống đất...
rồi lấp đất lên trên.
Mọi người nên nhìn những bức ảnh này...
để thấy giống loài của chúng ta khốn nạn ra sao.
Trên đường là những đứa trẻ mồ côi.
Ba đứa...
hai đứa còn sống.
đứa còn lại với đôi mắt đục đục đang hấp hối.
Khi ra khỏi đó, tôi đã phát bệnh...
cơ thể tôi rất yếu.
Tôi không mắc bệnh truyền nhiễm...
mà phát bệnh trong chính tâm hồn mình.
Tôi quay lại Rwanda một năm sau thảm họa...
để theo dõi sự quay lại của quân Hutu, lúc trước đã chạy sang Congo...
và không còn nơi nào để đi.
Liên Hiệp Quốc bắt họ phải quay trở lại.
Cả hành tinh giống như được bao phủ bởi những mái lều tị nạn
Sau khi làm việc ở đó...
Chính quyền Tutsi gợi ý rằng tôi nên đi xem...
một vài nơi đã xảy ra thảm sát.
Mọi người đã chạy vào nhà thờ, tin rằng ở đó sẽ được an toàn.
Tất cả đều bị giết sạch!
Đây, đây là trường học.
Bạn thậm chí có thể nhìn rõ những gì còn lại trên bảng vào ngày hôm đó.
Thật kinh tởm.
Khoảng 2 triệu người tị nạn đã rời Rwanda...
một số trở lại Rwanda...
một số sợ bị đàn áp.
Nên một hàng dài 250,000 người đã rời thành phố Goma...
đi vào rừng Congo.
Chúng tôi mất dấu họ.
Ai cũng biết có 250,000 người mất tích.
Nhưng chẳng biết họ ở đâu.
Sáu tháng sau...
họ xuất hiện gần Kisangani, trung tâm của Congo.
Họ đã sống trong rừng 6 tháng.
Liên Hiệp Quốc đưa tôi đến đó.
Tôi đi bằng tàu hỏa.
Nó thả lương thực xuống rồi quay trở lại.
Nhưng tôi nói, "Tôi sẽ ở lại."
Tôi dành ba ngày ở với họ.
Từng hàng người...
Cứ tưởng tượng khi đi họ là 250,000 người...
và giờ chỉ còn có 40,000 người ở đây!
210,000 người mất tích!
Nhưng cuộc sống vẫn phải tiếp tục.
Một người đang cắt tóc...
Hoặc thậm chí người Congo này...
cầm máy tính...
để thu gom...
vài đồng đô la mọi người có...
để đi đổi, giữa cái nơi hoang vu này!
Giữa một khu rừng hẻo lánh.
Trong lúc đó...
du kích Tutsi, những người đã chiếm đóng Kisangani...
lại tiếp tục đuổi họ đi...
về chỗ cũ.
Mất 6 tháng để đến đây, rồi giờ lại quay về Rwanda!
Một số người bắt đầu bị giết.
Ở đó, tôi gặp những người không thể cầm cự được nữa.
Họ bắt đầu mê sảng...
mất trí...
Phát điên luôn.
Thực tế, những người bị đuổi đi...
về sau tôi không còn nghe tin tức gì về họ nữa.
Tôi nghĩ họ bị giết hết rồi.
Đó là chuyến đi cuối cùng của tôi, quãng thời gian kinh khủng tại Rwanda.
Khi tôi rời đó...
Tôi chẳng còn tin vào bất cứ điều gì,
kể cả sự cứu rỗi cho loài người.
Bạn sẽ chẳng thể nào vượt qua nổi những chuyện đó.
Chúng ta không ta không xứng đáng sống trên đời.
Chẳng ai xứng đáng để sống cả.
Đã bao nhiêu lần tôi đặt máy ảnh xuống, và khóc trước những gì tôi chứng kiến...
WENDERS: Sebastião đã hành trình đến thủ phủ của bóng tối
và đặt ra những câu hỏi sâu sắc với nghề nhiếp ảnh xã hội của mình
trước điều kiện sống của mọi người.
Anh đã có được gì sau khi đến Rwanda?
JULIANO: Lúc đó sức khỏe của ông tôi đang suy yếu.
Bố mẹ tôi phải quay về Brazil để trông nom trang trại.
Chẳng còn gì ngoài một vùng đất hoang.
Họ không biết phải làm gì với nó.
Chim chóc, cá sấu, những cánh rừng đã biến mất.
Chẳng còn gì giống như ký ức tuổi thơ của Sebastião.
Sau đó Lélia nảy ra một ý tưởng.
"Sao chúng ta không trồng lại rừng?"
WENDERS: Những cánh rừng ngày xưa
phủ đầy trên những ngọn đồi kia
là Mata Atlantica, rừng mưa Atlantic.
Chưa bao giờ có ai thử trồng lại chúng,
diện tích chỉ còn 600 héc ta.
Đề xuất của Lélia ban đầu có thể chỉ nhằm mục đích
thúc đẩy tinh thần cho cả gia đình.
Nhưng sau đó, họ bắt tay vào làm thật.
10 năm sau đó,
một phép màu đã xảy ra trên vùng đất này
sau này nó trở thành dự án lnstituto Terra.
(LÉLIA WANICK SALGADO)
Tôi nhớ, trong đợt trồng lại đầu tiên...
Tôi cứ hình dung mọi thứ đã chết.
Vì cứ nhìn vào tình trạng đất xấu như thế này...
tôi lại tự hỏi, "Liệu nó có mọc nổi không?"
Rừng Mata Atlantica có 400 loài thực vật khác nhau.
Tất nhiên chúng tôi đâu có đủ 400 loài đó...
mà mỗi lần trồng...
là 100 loài...
rồi 150 loài...
Đợt trồng đầu tiên thất bại khoảng 60%.
Sau đợt thứ hai, chỉ mất 40%.
Chúng tôi chẳng có tài liệu nào hướng dẫn...
trồng lại nguyên khu rừng Mata Atlantica cả.
(SEBASTIÃO)
Tôi thích lên đây...
nhìn tất cả rừng cây này...
cánh rừng xanh tươi khổng lồ này.
Bạn không thể tưởng tượng những gì phải bỏ ra để trồng lại hết số lượng cây như thế này.
Khi còn bé...
chúng tôi có một thác nước nhỏ.
Quanh năm, nó đổ xuống chỗ đó.
Tôi và các chị em hay đến đó để cắm trại.
Lúc đó vẫn còn một cánh rừng lớn.
Sau đó...
rừng bị tàn phá và thác nước cũng biến mất.
Rừng của chúng tôi vẫn còn non trẻ, và cần rất nhiều nước.
Nhưng trong 10, 15 năm tới khi chúng phát triển ổn định...
Chắc chắn chúng tôi sẽ có một thác nước nữa.
(SEBASTIÃO)
Bạn thấy đấy...
rất nhiều những con đường nhỏ...
hàng trăm con đường...
Lũ bò đi đấy.
Mỗi khi móng của con bò chạm đất...
sẽ nén một lực khoảng 200-250 kilo.
Đất được làm phẳng và khô đi...
kết quả là không có gì mọc nổi.
Rất thú vị khi thấy sự khác biệt...
của dự án lnstituto Terra
trước kia, chỉ là những bãi cỏ
và những gì ta có bây giờ, cả một hệ sinh thái hoàn chỉnh...
hơn 2 triệu cái cây.
Đây bạn có thể thấy...
một con ve kêu đến khi nó chết.
Xác nó sẽ không dính vào cây thế này.
Mối sẽ ăn xung quanh.
Nó sẽ được chôn vùi ở đó.
Khi nhìn vào cái cây, thường ta chỉ thấy
vẻ đẹp về sự vươn thẳng lên của chúng...
Nhưng thực ra mọi thứ đều phụ thuộc vào chúng nước chúng ta dùng, oxy chúng ta thở...
Đó là nhà của tất cả chúng ta.
Kiến, ve, những con côn trùng nhỏ...
tất cả chúng trú ngụ ở đó.
Ở bên cạnh một cái cây mà bạn đã trồng cảm giác thật tuyệt.
Nó đã bén rễ chắc vào đất...
30 năm sau nó sẽ giống thế này.
Nó vẫn còn non, vẫn đang tiếp tục lớn.
Có những cây còn bé hơn.
Chắc chúng vừa nảy mầm tối qua...
như Alice bước vào xứ sở diệu kỳ vậy.
Thật phi thường khi tưởng tượng sau này chúng sẽ cao đến 40 mét...
tuổi đời lên đến 400 - 500 năm.
Phi thường!
Những cái cây 3 tháng tuổi này...
sẽ vươn cao nhất khi được 400 năm tuổi.
Có lẽ từ đó ta biết được...
ý niệm về sự vĩnh cửu.
Có lẽ sự vĩnh cửu cũng có thể đo lường được.
(LÉLIA)
Hồi xưa khi tôi nói, "Hãy trồng một khu rừng"...
Tôi nghĩ rằng mình sẽ gieo một hạt giống nhỏ, trồng một cái cây be bé...
Ồ, cuối cùng đó không phải một, mà là một triệu!
Và không chỉ nơi đây.
Chúng lan ra cả vùng.
Thật kỳ diệu khi một ý tưởng...
cuối cùng có thể tự phát triển và lớn dần ra.
và nó không còn là ý tưởng của một người nữa, nó là của mọi người.
Công nghệ của chúng tôi có thể áp dụng mọi nơi.
Tất nhiên là khác nhau về chủng loài.
Nhưng căn bản thì giống nhau...
đối với mọi loại rừng nhiệt đới.
WENDERS: Mảnh đất này đã xoa dịu nỗi đau của Sebastião.
Niềm vui khi thấy cây rừng mọc,
thấy mùa xuân đã trở về,
đã kích thích đam mê nhiếp ảnh trong Sebastião một lần nữa.
Anh ấy và Lélia biết rằng họ không thể
tiếp tục những chủ đề như trước kia nữa.
(SEBASTIÃO)
Chúng tôi quyết định...
tôi sẽ làm dự án về chủ đề môi trường.
Tất nhiên, đầu tiên tôi nghĩ đến...
việc lên án sự phá hủy những khu rừng mưa...
hoặc sự ô nhiễm biển...
kiểu vậy.
Nhưng sau đó chúng tôi quyết định làm một dạng dự án khác.
Để trả ơn lại cho hành tinh này.
Và chúng tôi rất ngạc nhiên khi khám phá ra...
gần một nửa hành tinh này...
vẫn y như thời khai thiên lập địa. (nghĩa là còn nhiều điều để khám phá)
Bạn bè tôi nói, "Không, không nên đi theo hướng đó.
"Rủi ro lắm. Mọi người biết đến anh là một nhiếp ảnh gia xã hội...
"Anh đang liều lĩnh bước vào lĩnh vực...
"của nhiếp ảnh thiên nhiên hoang dã."
Tôi nói, "Tôi chả quan tâm, cứ làm thôi!"
"Tôi cũng cần tập chụp những thứ như vậy nữa."
Và tôi bắt đầu câu chuyện đầu tiên của mình.
Đến Galapagos. (một nhóm đảo thuộc Ecuador, nơi có hệ động vật kì dị mà Darwin đã từng đến)
Tôi muốn hiểu những gì Darwin đã tìm ra.
Cùng một loài...
nhưng ở các hệ sinh thái khác nhau...
sẽ tiến hóa rất khác biệt.
Hãy nhìn chân con kỳ đà này...
Giống y như...
tay của mấy hiệp sĩ thời trung cổ...
có các vảy sắt để bảo vệ.
Hãy nhìn vào cấu trúc xương chân...
Giống như con kỳ đà là họ hàng của tôi.
Như thể chúng tôi có cùng tế bào.
Khi bạn đứng trước một sinh vật sống lâu năm...
Là bạn đang đứng trước một chuyên gia...
với đầy những nếp nhăn và kiến thức.
Khi Darwin đến đây...
con rùa đó vừa mới trưởng thành.
Có thể nó đã thấy Darwin. Ai biết được?
Một hôm tôi rất mệt mỏi...
sau hành trình đi bộ dài băng qua những vỉa nham thạch.
Tôi ngả lưng xuống bờ biển nghỉ ngơi...
và cảm thấy có gì đó chạm vào chân mình.
Một con sư tử biển.
Một con nữa lại đến.
Chúng tôi là 3 con sư tử biển!
Chúng không xem con người là mối nguy hiểm.
Đó là bản tường thuật về thiên nhiên đầu tiên của tôi...
lần đầu tiên tôi chụp ảnh động vật.
Trong tám năm, tôi dành thời gian quan sát.
Tôi nhận ra...
tôi là một phần của tự nhiên, cũng như con rùa, cái cây,...
hay viên sỏi.
(WENDERS)
"Cái cách chúng nhìn về chúng ta thật kỳ diệu"...
"Thật vậy“.
Rất sâu sắc!
Nó tiến đến gần, Tôi chụp ảnh nó...
nó cho tay vào miệng...
Lần đầu tiên nó nhìn vào hình ảnh phản chiếu của mình...
trước ống kính.
Nó rút tay ra...
nhận ra đó chính là mình.
Nó bắt đầu nhận thức được
đó là hình ảnh của mình.
Chúng cũng có gia đình như chúng ta...
với người ông, người cha, và con cháu.
Tôn trọng nhau.
Và khi viếng thăm chúng, bạn phải lịch sự...
theo một cách nào đó...
tôn trọng lãnh thổ của chúng.
Thì bạn sẽ được chào đón.
Tôi từng làm bạn với một con cá voi.
Đó là những con cá voi...
ở Argentina.
Một con trưởng thành thế này dài khoảng 35 mét nặng 40 tấn.
Nó đến gần tàu...
Tôi có thể chạm được vào nó.
Thật phi thường. Làn da rất nhạy cảm!
Khi vuốt ve nó...
tôi nhìn thấy cái đuôi, cách 35 mét, đang rung lên.
Rất nhạy bén.
Tàu chúng tôi nhỏ, chỉ khoảng 7 mét.
Nó biết nó hoàn toàn có thể làm tàu chúng tôi chìm.
Nhưng nó không hề chạm vào tàu. Không hề!
Khi chúng tôi rời đi, nó bắt đầu vỗ nhẹ cái đuôi...
Cứ như đang ở một hành tinh khác vậy!
Thật phi thường.
Để xem tôi có tấm hình nào khác của người Nenets không.
Đây, đây là tất cả những gì mà người Nenet có.
Đó là nhà họ.
Tôi làm dự án về người Nenets trong một thời gian dài.
Khoảng 18 người, với 6.000 con tuần lộc...
di cư.
Chắc tầm 7 giờ tối.
Khoảng 8 giờ tối họ đốt một đống lửa...
và nấu bữa ăn nóng duy nhất trong ngày.
Ăn xong chúng tôi trò chuyện.
Họ dập lửa.
Khi lửa cháy, nhiệt độ tầm 15 đến 20 độ. Khá ổn.
Hai tiếng sau, đó là âm 30 độ.
Họ đúng là cao bồi của vùng Siberia.
Luôn luôn có thòng lọng...
làm bằng da tuần lộc, quấn quanh cổ.
Bốt của họ làm bằng da cáo bạc.
Họ ngủ khi mang chúng. Nó theo họ suốt cuộc đời.
Ob là một con sông đặc biệt...
một con sông lớn ở Siberia.
Ngay tại điểm này, nó rộng 47km bề ngang.
Khi đã qua sông Ob, bạn sẽ đến Vòng Bắc Cực (Arctic Circle - 1 trong 5 vĩ tuyến chính được thể hiện trên bản đồ).
Không có chân trời, chẳng có gì cả.
Y như một cái đĩa lớn trắng xóa, lớn bằng cả vũ trụ.
WENDERS: Dự án "Genesis" đã đưa Sebastião
vòng quanh địa cầu trong gần 1 thập kỷ nữa.
Cho chúng ta thấy về thiên nhiên, loài vật, con người, và nơi chốn.
Như buổi sơ khai.
Với cái nhìn lạc quan hơn
so với hành tinh mà Sebastião đã chứng kiến một thời gian dài trước kia
trong cảnh hoang tàn.
"Genesis" là một bức thư tình gửi đến hành tinh này
(SEBASTIÃO)
Có một nhóm người Zo'é
được đề cập đến trong sách của các tu sĩ Dòng Tên (Jesuit) thế kỷ 16.
Khi các tu sĩ đến Amazonia và mô tả về những người này...
Họ đeo một cái ống gỗ dưới cằm.
Sau đó không ai thấy những người này nữa.
Người ta cho rằng đó chỉ là truyền thuyết...
hoặc do các tu sĩ Dòng Tên tưởng tượng ra...
cho đến cuối thế kỷ 18...
khi bộ lạc này được nhìn thấy lần nữa.
(SEBASTIÃO)
Bộ lạc này thực sự sống trong thiên đường.
Đó là nơi duy nhất mà tôi thấy...
một người phụ nữ có đến 3, 4 hoặc 5 người chồng...
và người chồng cũng có nhiều vợ y như vậy.
Mỗi người vợ có một người chồng đi săn...
một người chồng đánh cá...
một người chồng làm ruộng...
một người sửa chữa vặt, phụ giúp xung quanh nhà...
Phụ nữ có quyền lực rất lớn.
Ảnh hưởng lên những người đàn ông...
rất đáng kể.
(SEBASTIÃO)
Có một điều tôi luôn thấy thú vị ở những người này...
là sự nhận thức hết sức tỉnh táo về bản thân mình.
Khi đưa máy lên...
họ biết tôi sắp sửa
chụp lại hình ảnh của họ.
Đầu tiên họ háo hức lắm, nhưng sau đó thì hết hứng thú.
Đó không phải thế giới của họ.
Thay vào đó, họ hứng thú với con dao của tôi.
Người bạn Ypo của tôi bắt tôi thề phải tặng anh ta con dao đó.
Nhưng tổ chức National Indian Foundation...
bắt tôi hứa không được đưa bất cứ thứ gì cho họ...
để bảo tồn sự nguyên bản của bộ tộc.
Nên anh ta nói, "Giờ thỏa thuận thế này nhé.
"Khi nào anh rời đi...
"hãy ném con dao ra khỏi cửa sổ máy bay.
"Tôi sẽ đi theo đường bay của anh...
"và tìm con dao đó!"
(SEBASTIÃO)
Những cái cây này già lắm rồi.
Chắc cũng 40 50 năm.
Những cái cây samambaia... (chắc là một loài dương xỉ)
xinh đẹp.
Loài cây của bóng râm, từ sâu thẳm rừng già...
cho đến những đỉnh cao nhất.
Nó làm tôi nhớ đến tóc của mẹ tôi.
Bà ấy rất đẹp.
Đây là cây của bà ấy, sau khi bà mất...
Bố tôi chăm sóc chúng đến khi ông cũng mất.
Chúng tôi đem chúng về đây.
Nhìn xem, mưa rồi.
Cơn mưa tuyệt đẹp.
(SEBASTIÃO)
Mảnh đất này cực kỳ quan trọng với chúng tôi.
Chúng tôi như đang hoàn thành một chu trình trên mảnh đất này.
Trong chu trình đó, chúng tôi đã sống cả đời mình.
đời cha mẹ mình...
đời chị em gái mình...
cả phần lớn đời tôi nữa...
Và hôm nay chúng ta lại sống một lần nữa...
Lélia và tôi.
Mảnh đất này tiếp tục kể những câu chuyện của chúng tôi.
Nó hình thành nên tuổi thơ tôi và sẽ theo tôi đến khi về già.
cánh rừng này sẽ giống như hồi tôi mới sinh ra.
Và chu trình đó sẽ được hoàn thành.
Đó là câu chuyện của đời tôi.
Người đàn ông, tác giả của những bức ảnh đã kể cho chúng ta nghe hàng nghìn câu chuyện...
về sự sống trên hành tinh này, muốn chia sẻ với chúng ta về một dự án vĩ đại,
một giấc mơ: tàn phá thiên nhiên hoàn toàn có thể đảo nghịch được
Mùa xuân sẽ lại về ở dự án Instituto Terra.
Hai triệu rưỡi cây đã được trồng.
Động vật hoang dã đã quay về, có cả báo đốm.
Tài sản này không còn chỉ là của riêng nhà Salgado nữa:
nó trở thành Vườn quốc gia thuộc về tất cả mọi người.
Nó chứng minh rằng ta có thể phục hồi lại...
bất cứ nơi đâu mà rừng bị tàn phá.