www.wensbeer.nl -- De knuffelbeer met jouw persoonlijke boodschap!
3 JAAR EERDER
Dank je. - Deze zijn speciaal. Gevuld met...
Spruitjes. - Schaaldieren en vlees.
Je krijgt de spruitjes-extravaganza.
Ik kan het altijd aanpassen als het niet...
Toen Conrad en ik trouwden, beloofde hij veel.
'Ik ga nooit meer naar de hoge bergtoppen.'
Hij gaf het klimmen heus niet op.
Hij droomde al snel van een nieuwe grote expeditie.
Ik rolde met m'n ogen: ja, vast wel.
In de Himalaya klimmen is riskant. Het is de gevaarlijkste sport die er is.
Maar met Meru is het het risico waard.
Meru is het hoogtepunt van alles wat ik heb gedaan.
Alles wat ik wilde doen was deze piek beklimmen.
Ik wist dat hij zou blijven klimmen, maar niet wat voor vorm dat zou krijgen.
Ik weet dat er iets kan gebeuren. Dat zeg ik altijd.
Ja, ja... er kan iets gebeuren.
NEW DELHI, INDIA HOOGTE: 200 METER
Ik ben al een uur wagenziek.
Hoe gaat het, Jimmy?
Onze spullen zijn net gelanceerd vanaf het dak.
We rapen nu de brokstukken op.
Meru had de reputatie een onmogelijke klim te zijn.
Dat wist ik ook door de manier waarop Conrad het bracht: heel nonchalant.
Hoe nonchalanter Conrad is over een trip...
hoe meer zorgen je je moet maken.
GANGOTRI, INDIA HOOGTE: 3000 METER
Ik was geschokt toen Jimmy en Conrad me benaderden over Meru.
Ze brachten het niet voorzichtig.
Ze zeiden niet: dit is de berg waarop iedereen de mist is in gegaan.
Ze zullen gedacht hebben: daar heb je een nieuweling.
Die laten we mooi de touwen vastmaken op sommige stukken.
Namaste.
Moet je die diepte zien.
De Shark's Fin in het midden.
Die beklimming is vaker mislukt dan alle andere routes in de Himalaya.
Hier ontspringt de Ganges, een van de heiligste rivieren.
Het centrum van het heelal. Het is zo'n vreemd knooppunt...
waar hemel, aarde en hel samenkomen.
Het heet Shark's Fin vanwege dat lemmet van 460 meter...
van prachtig, perfect graniet op grote hoogte: 6000 meter.
Dit is de test van de meesterklimmer.
Heel veel geweldige klimmers hebben het wel 20 keer geprobeerd.
De beste klimmers hebben gefaald op die route.
Meru is niet alleen moeilijk, het is moeilijk op 'n complexe manier.
Je moet meer zijn dan een goede ijsklimmer en een goede rotsklimmer.
Je moet kunnen ijsklimmen, mix-klimmen...
en een grote wand kunnen beklimmen op 6000 meter.
Het is een totaalpakket dat zo veel goede klimmers eronder heeft gekregen.
Waarschijnlijk jou en mij ook. Misschien iedereen wel, voor altijd.
Voor sommigen heeft dat een onweerstaanbare aantrekkingskracht.
BASISKAMP HOOGTE: 4400 METER
Toen ik opkeek naar die berg...
had ik geen idee waar we aan begonnen.
Zoiets complex had ik nog nooit gezien.
Renan was onervaren, maar ik had wel vertrouwen in hem.
Ik wist dat hij sterk en kundig genoeg was.
Als team ben je de som van ieders individuele ervaring.
Ik heb een aantal expedities met Conrad gedaan...
maar nog geen serieuze beklimmingen.
En ik had nog nooit met Jimmy geklommen.
Ik wil beslist alleen op expeditie...
met mensen die ik ken en die ik vertrouw.
Met één uitzondering:
Als iemand die ik heel erg vertrouw, zoals Conrad, zegt:
Die jongen is het waard om erbij te hebben.
Ik had van Renan gehoord en hem in een klimfilm gezien...
met een free solo op de North Six Shooter.
Ik dacht: Renan wil ik ontmoeten.
Op een clip ging hij free solo over scheuren.
Hij gaat er helemaal in op.
Hij ziet er heel gedreven uit.
Ik hoorde over een zeer getalenteerde klimmer...
die op straat leefde, zoals de meeste klimzwervers...
zeker klimmers die pas beginnen in de scene...
maar hij had niet eens een auto.
Hij werd letterlijk in de woestijn gedropt.
Toen ik Renan ontmoette, maakte hij kunst in notitieboekjes. Kleinschalig.
Toen ging hij met grote doeken op expeditie.
Hij ging toen meer op expeditie.
Elke kans nam hij waar. Hij ging bijna non-stop.
DAG 1 HOOGTE: 4500 METER
Half zes 's avonds. Tijd om aan de route te beginnen.
Het is fris en koud.
We wachten tot de zon weggaat, zodat de sneeuw bevriest.
Dit is het beste moment.
Het moment waarop het gaat gebeuren, dan begin je echt.
Dat zei ik ook toen we Gangotri en Bozeman verlieten...
maar nu gaan we op de berg kamperen.
Conrad probeerde Meru al te beklimmen in 2003, maar faalde.
Het was zeer technisch klimmen.
Dit is de Everest niet, het is heel ander klimwerk.
Daar heb je sherpa's voor je spullen, om touwen vast te maken, risico te nemen.
Jimmy en Conrad hebben Everest vaker beklommen.
Jimmy is zelfs naar beneden geskied. Maar Meru is de anti-Everest.
Niemand draagt je spullen. Je moet ze op je rug dragen.
Voor Meru heb je veel klimspullen nodig. Je moet alle klimtechnieken inzetten.
Die bovenste 460 meter, de Shark's Fin, is glad en regelmatig, bijna effen.
Daaronder zit 1200 meter hachelijk klimwerk:
steile sneeuwhellingen, geen beschutting.
Iedereen deed die 1200 meter altijd heel snel, lekker stoer.
Maar de Fin is een steile wand.
Dat vereist een andere techniek.
Je moet dan rustig klimmen: misschien maar 60 meter op een dag.
Misschien doe je zes, zeven dagen over die top.
Als het zo lang duurt, heb je een portaledge nodig...
met eten, water en brandstof. Dat is al snel 100 kilo.
Een wandklim-uitrusting is 50 kilo ijzer.
Die 100 kilo zooi moet die eerste 1200 meter op.
De vorige klimmers, en Conrad bij de eerste keer, wilden zo niet klimmen.
Zwaar beladen. Ik voel de hoogte.
Maar na die eerste keer zei Conrad: Nu weet ik hoe het moet.
Je moet met al je spullen naar boven.
Hoe gaat het? - Goed.
Nachtelijk klimmen. Gelukkig zijn de schroeven stevig.
Waarom doen we dit?
Het uitzicht.
Het is twee uur 's ochtends.
We gaan maar gewoon in onze slaapzak liggen.
Dat is makkelijker. Ik heb Koreaans...
Vertel eens de echte reden waarom we geen kamp opgeslagen hebben.
Omdat we een beetje moe zijn?
Het had erger gekund. Het had met bakken uit de hemel kunnen vallen.
Kijk wat hier gebeurt.
Conrad ligt in de sneeuw.
En hier is m'n sneue bivak.
Je weet dat het zwaar is als je...
Als je boven op de sneeuw gaat liggen.
En het sneeuwt ook nog een beetje.
Het eerste licht.
Sinds een uur of twee.
Ik heb vandaag al meerdere fouten gemaakt.
Ik ben weer op school.
Maar we komen goed vooruit met vrachten van 100 kilo...
over een stuk van 900 meter met stenen en sneeuw.
Op 5000 meter hoogte.
Dat onweer zal spoedig hier zijn.
Conrad en ik hebben zware expedities meegemaakt, overal ter wereld.
We waren op de K7 in Pakistan, we skieden op de Denali...
en we waren samen op de Everest.
Conrad's klimreputatie is uitstekend.
De ironie is dat hij wereldberoemd werd vanwege het vinden van Mallory's lijk...
niet voor z'n moeilijke eerste beklimmingen.
Mijn generatie klimmers volgde z'n expedities.
Ik had niet gedacht met hem te kunnen klimmen.
Ongelooflijk dat we al bijna zeven jaar klimpartners zijn.
Het ging een beetje sneeuwen. - Ja.
Maar we willen per se naar boven.
Het sneeuwt maar even, dan wordt het aangenaam.
Alsof je de binnenkant van een pingpongbal ziet.
DAG 3 HOOGTE: 5000 METER
De storm kwam en het was heel moeilijk om onze portaledge op te hangen.
Goed werk.
Dat is een hangend veldbed met een tent eroverheen.
Allemachtig.
Oké.
Toen hoorden we de lawines de flanken afrollen, vlak naast ons.
Kijk, het sneeuwt buiten.
We wonen in een portaledge en het sneeuwt.
Dat voelt toch als Kerstmis?
Dit willen we voor Kerstmis: een sneeuwstorm en hier zitten.
Op de Shark's Fin? - Ja.
Helemaal doorweekt. Geweldig.
We zijn er voor een dag, dan twee dagen, en drie dagen.
We zaten vier dagen vast in de portaledge.
Ik had nog nooit zo'n grote storm gezien.
We zaten er vier dagen in...
en we hadden maar voor zeven dagen eten.
We putten onze voedselvoorraad flink uit.
We waren de helft van ons eten kwijt...
en 90% van de berg was nog boven ons.
Het is samsara.
Het bivak van het lijden.
Ik dacht: goed, dat was het dan.
We hebben 'n dappere poging gedaan.
Koud.
Waar is de zon van de laatste paar dagen? Het is hier ijskoud.
Dit is te veel voor me.
Het is onhoudbaar. Ik ben blij met deze ervaring...
maar ik ben ook blij dat we morgen naar beneden gaan.
De hemel klaart eindelijk op.
Ik dacht: Oké, nu moeten we verder. De storm is voorbij.
Toen we ons die dag klaarmaakten om te klimmen...
was Renan verbaasd dat we omhooggingen in plaats van omlaag.
Heb je er vijf? - Ja.
Ze maakten hun uitrusting gereed om hoger te gaan.
Ik weet niet hoe ze erbij kwamen.
Vooral Conrad. Ik had hem nog nooit zo gemotiveerd gezien.
DAG 8 HOOGTE: 5200 METER
Klimmen is een gevaarlijke sport.
Een goede partner motiveert je om naar boven te gaan...
maar zorgt ook dat je je bewust bent van de gevaren.
We maken de portaledge op.
Dat 100% vertrouwen in je partner is bijzonder.
Renan was geschokt omdat hij dat nog niet zo had meegemaakt.
Jimmy en ik kennen dat al.
We zetten door. Je moet beseffen dat het nog wel meevalt.
Daar is een mentor voor.
Klimmen is een ambacht dat wordt overgedragen...
en je leert het via een mentor.
Conrad leerde het van Mugs Stump.
Conrad is jong en Mugs was een van de grote klimmers.
Mugs nam me onder z'n vleugels.
Hij was de sensei, ik was de sprinkhaan. Hij motiveerde me.
Hij nam wat ongevormd was, en vormde het.
Hij is nog steeds een belangrijk deel van m'n leven.
Conrad had de perfecte mentor gevonden.
Mugs nam hem mee en zette de gebedsvlag op.
Z'n speciale doel was de Meru. Conrad ging zo van:
Mugs probeerde het twee keer, in '86 in '88.
Beide keren mislukte het, maar dat schrok hem niet af.
Hij is de kosmische klimmer. Dit is deel van het kosmische plan.
Hij zou teruggaan. Dat maakte veel indruk op Conrad.
In 1992, twee jaar nadat ik Conrad had ontmoet...
stierf Mugs op Denali terwijl hij een klant begeleidde.
Ik werkte in Salt Lake en ging klimmen.
Toen we terugreden zei m'n vriend Doug: We denken dat Mugs dood is.
Ik weet nog precies waar op de snelweg Doug dat zei.
Ik was geschokt.
Ik dacht altijd: zoiets gebeurt, maar niet met Mugs. Hij was de beste.
DAG 10 HOOGTE: 5500 METER
Klimmen met je mentoren is soms gevaarlijk...
omdat je ze volledig vertrouwt.
Ik gaf ze alles...
en het was elke dag een mentaal gevecht.
Ik had het ijskoud, ik rilde de hele tijd.
Maar ik wilde niet degene zijn die zegt: Ik heb het koud, ik ga omlaag.
Los, hè?
Het moet wel min 30 zijn geweest toen de zon verdween.
Het verzwakt je als je in zulke kou klimt.
Klimmen doe je via de spleten.
Ik zie er hier geen.
We zaten op geheel effen stukken rots.
Ik was er zeker van dat we nergens heen konden.
Maar Jimmy of Conrad vielen de leegte aan.
Dit is steil, modern A4A-klimmen. Je gebruikt gereedschap, als vakman.
Je tikt, beukt en draait, als een meubelmaker...
die een kastje beitelt uit walnoothout.
Maar als je als meubelmaker nog eens met die beitel slaat...
splits je misschien het kastje. Jammer dan.
Als je dat op een A4-top doet, sterf je.
Daar past het.
Waar wil jij zitten? - Maakt niet uit, ik zit goed.
Ik heb warme drank.
Onze toestand viel moeilijk te overdrijven.
Amper. - Ja.
We aten een paar lepels granola 's ochtends...
en deelden overdag een paar plakken salami, met stukjes kaas.
We zaten met krappe rantsoenen.
Knapperig.
Als je boven een pitje op een halflege propaanfles zit...
is niks fijner dan de schil roosteren. Het wordt lekker.
Je eet alles wat je over hebt.
Zeer efficiënt.
De volgende week eten we onze laarzen.
DAG 13 HOOGTE: 5800 METER
Conrad spreekt veel over beheersbaar risico.
Hij praat over acceptabel en onacceptabel risico.
Hij houdt het altijd acceptabel met een veiligheidsmarge.
Om shanti.
Maar hij had die piek al geprobeerd en had gefaald.
Al wilde hij het niet erkennen...
om te slagen moest hij die reserves laten varen en veel risico nemen.
Als ze willen overleven, mogen ze geen fouten maken.
Hij zei: Als ik sterf, stel ik m'n familie zwaar teleur.
Ik mag geen fouten maken.
Het is niet goed om dat te denken, maar hij denkt: ik kan nu niet sterven.
Dan heb ik het verpest voor m'n vrouw en kinderen.
Jenni heeft geen idee.
Ze heeft geen idee wat hij daar nou doet.
We zijn allemaal uitgeput.
Zestien dagen hierboven, en we geven alles wat we hebben.
Het gaat heel langzaam.
De brandstof raakt op.
En het eten, sigaretten, papier.
Maar morgen is de beslissende dag.
Als we niet over die steile wand komen...
moeten we het opgeven.
We kunnen het nog een keer proberen morgen.
Jimmy's kracht is dat hij heel rationeel en reëel is in wat we kunnen.
Toen we elkaar troffen, wist ik meteen...
dat dit mentorschap zou bloeien.
Ik voelde ook meteen z'n gedrevenheid en vastberadenheid.
Ik wist nooit echt waarom.
M'n ouders noemden me Shao Pang: kleine dikkerd.
M'n ouders ontsnapten uit China tijdens de communistische revolutie.
Ze maakten allebei veel mee.
Ze kwamen naar de VS voor een nieuw leven...
en ik denk dat ze hoge verwachtingen hadden van me.
M'n vader was erg strikt.
's Winters haalden we hout om het huis te verwarmen.
Hij legde het in onze grote tuin...
en liet het me terugslepen op een slee door de sneeuw.
Hij vond hard zijn belangrijk.
Bergbeklimmen was geen carrière voor hen.
M'n moeder belde steeds en klaagde erover...
dat haar zoon een dakloze was...
die rondzwierf en kampeerde, zonder huis.
Toen ik een moeilijke scheiding had en huilend Jimmy belde...
waren z'n eerste woorden: Kom bij mij wonen.
We trokken in z'n vrijgezellenflat in. Twee kinderen met stiften en Lego.
We konden zo intrekken.
Hij is ook een zeer bekwame klimmer.
Je waardeert het minder omdat je afgeleid wordt door het vakwerk.
Zo heeft hij het ook graag.
Foto's maken maakt het klimmen lastiger.
Toen hij een Everest-expeditie filmde, werd z'n moeder ziek.
Hij moest weg, om haar te zien voor ze overleed.
M'n moeder had me al vrij vroeg iets laten beloven.
Als dit je leven wordt, moet je me één ding beloven.
Beloof me dat je niet eerder dan ik sterft.
Tijdens beklimmingen en expedities kwam ik op een punt waarop ik zei:
Hoe ver ben ik bereid het breken van die belofte te benaderen?
Nadat m'n moeder overleden was, en het klimmen op dat punt kwam...
dacht ik op een bepaald moment: ik kan er nu voor gaan.
DAG 17 HOOGTE: 6100 METER.
Oké, het is daarboven.
We vinden geen goede uitrusting. Onze handen en voeten zijn verkleumd.
Dank je daarvoor. Goede zet.
We zijn op 6250 meter, vlak bij de richel.
Het lijkt wel de Noordpool.
Vandaag gaan we voor de top.
Kom maar op.
Ja, oké.
IJs.
Bij het klimmen ga je tot het randje, maar je wilt geen idiote risico's nemen.
Als je sterft door een idioot risico, heb je jezelf te schande gemaakt.
Je moet niet lichtvaardig zijn. Je moet laten zien dat je de controle hebt...
dat je tot de grens kunt en niet verder.
Het is 'n superlange ochtend. We zijn om twee uur begonnen.
Nog zo'n 150 meter naar de top.
We gaan voor de toprichel...
en Conrad baant zich een weg door die overhangende rand.
Renan zit in de vuurlinie.
Sneeuw en ijs vallen 45 meter en striemen Renan.
De scherven en het ijs dat hij omlaag trapte, stortte direct op me neer.
Ik raakte het gevoel in m'n vingers en tenen kwijt.
Ik begin te schreeuwen, te gillen en te huilen.
Dat was m'n laatste breekpunt.
Ik zei zelfs: Het gaat niet goed met m'n voeten.
Ze sloegen er geen acht op.
Ze hadden het erover om daar te overnachten.
Conrad en ik hebben een gesprek. Is er een slaapplek voor ons?
We proberen te slapen op dat kleine hoekje op 6100 meter...
zonder slaapzakken. We riskeren vingers en tenen.
Wat als we doorgaan? Moeten we doorgaan? Als je daar overnacht...
is de kans dat je niet terugkeert groter dan je wilt.
We zijn vlak bij de top.
Vier uur. We zijn 17 dagen onderweg. We zitten er helemaal doorheen.
We begonnen om middernacht.
Als we vandaag voor de top gaan, zijn we 's nachts bezig.
Dat wordt een ongepland bivak op 6100 meter in een ijskoud klimaat...
zonder adequate bescherming en voldoende eten.
Het slaat nergens op.
Het is voorbij.
100 meter onder de top.
De veiligheidsmarge ontbreekt.
Het valt niet mee om om te keren, maar wat was dit een uitdaging.
Misschien was hij niet bedoeld voor een beklimming.
Maar ik kom niet terug.
Dat is wel heel...
Passend?
Het centrum van het heelal is... - Onbereikbaar.
Toen we besloten omlaag te gaan, waren we opgelucht.
Het was ook hartverscheurend.
Onze voeten waren murw en we waren uitgemergeld.
Toen we van de berg af kwamen...
hadden we een mix van bevriezing en loopgraafvoet.
Loopgraafvoet krijg je als je handen en voeten lange tijd doorweekt zijn...
en beginnen te rotten.
Ik kwam terug in een rolstoel. Ik kon weken niet lopen.
We gaven alles. We gingen tot het uiterste.
Er bleef iets onvoltooid.
Maar... ik was bezeten.
Ik dacht meteen weer: kom ik voor of na de moesson terug?
Wanneer doen we het en wat doen we ditmaal beter?
Na 2008 kwamen Renan en ik samen op diverse fotoshoots terecht.
We trokken de wereld over. We waren in Tsjaad, Afrika. We waren in Borneo.
We werkten samen aan een massa klussen.
We wisten dat een aantal teams na ons de Shark's Fin hadden geprobeerd.
Een geweldige Sloveense klimmer, Silvo Karo...
belde Conrad om informatie over de route te vragen.
We gaven hem onze volledige steun.
We waren niet bezitterig over die beklimming, die berg is niet van ons.
We hadden iets van: hier is het.
Dit hebben we geleerd. Voltooi het verhaal van Shark's Fin.
Dan hoeven wij niet terug. Het is klaar.
We namen aan dat het Silvo zou lukken. Toen belde Conrad.
Hij zei alleen: Het is hem niet gelukt.
Op dat punt hadden we iets van: Aan de slag, we gaan terug.
De beste alpinisten zijn degenen met het slechtste geheugen.
DRIE JAAR NA DE EERSTE BEKLIMMING
Zes maanden voor we naar Meru zouden gaan voor onze tweede poging...
deden Renan en ik een commercieel project in Jackson Hole.
Het is niet te steil hoor. De top zal hier zijn.
Ik werd gebeld door Jeremy Jones en Xavier de Le Rue...
twee van de beste snowboarders ter wereld.
Is dit het steilste deel?
Een grote klus. Ik vroeg Renan te filmen, al is hij geen topskiër.
Maar onder deze lijn, dat zijn rotsen van 600 meter.
Dat zijn de eerste bochten die ik maak met Jeremy en Xav. Veelbelovend.
Dat was geweldig.
We gingen samen omlaag toen Renan een rand raakte.
Hij verloor de controle en verdween over een rots.
Ik ging naar hem toe. Er zat bloed over z'n hele hoofd.
Hou dat hoofd recht. - Ik heb hem.
Z'n schedel was verbrijzeld. Je kon in z'n hoofd zien.
Ik dacht dat hij in m'n armen zou sterven.
Ik voelde me verantwoordelijk.
Een open schedelbasisfractuur met pneumocephalus: lucht in de schedel.
En hij heeft een C2-teardrop-fractuur en wervellichaamfracturen...
evenals een C6-doornuitsteeksel- fractuur.
Hij zal lang niet kunnen lopen.
Zijn er risico's bij de operatie? - Absoluut.
Ze zeggen dat we hem kunnen zien.
Ze rollen hem naar buiten en hij zag er zo...
Ik herkende hem wel, maar...
hij zag er zo verslagen uit.
Toen ik je vond, lag je met je gezicht in een sneeuwhoop.
Je had een driehoek, ongeveer zo groot...
waar ik je schedel kon zien.
Renan was op z'n hoofd geland en had een zware schedelfractuur.
Hij brak twee nekwervels...
een van z'n wervel-aders was gespleten...
waardoor de helft van de bloedtoevoer naar z'n hersens afgesloten was.
Ik vroeg: Hoe zit het nou?
Ze zeiden dat in 90% van zulke gevallen mensen nooit meer zullen lopen.
Ze zeiden van z'n hoofdwond...
dat het een millimeter had gescheeld of hij was een kasplantje geweest.
Daar is het beeld.
Jimmy belde me.
Hij had het over een ernstig ongeluk. Ik ging er meteen heen.
Er was een moment dat we zeiden: Het komt in orde.
We pakten het looprek en liepen van oost naar west op de linoleumvloer.
Herstelstand. - Ja.
Hopelijk gaat dit snel weg, zodat we de klus kunnen klaren.
Ja. - In september.
Exact.
Hij zei toen zelf: ik wil naar Meru.
Maar ik wilde niet zeggen: Je kunt geen kant op.
Het is te zwaar om te zeggen dat het onmogelijk is.
Je gaat op dat moment niet zeggen:
Je gaat nooit terug naar Meru. Je klimt nooit meer.
Dat zeg je niet.
Ik zal wel zien hoe het gaat op grote hoogte.
Toen Renan stabiel was, ging ik terug naar Jackson...
om te proberen het karwei te voltooien.
Wat z'n terugkeer betreft: niemand had er iets van gezegd...
als Jimmy zou zeggen: Ik doe het niet.
Dat zijn persoonlijke beslissingen.
De mentaliteit was: je moet weer in het zadel.
Vijf, vier, drie, twee, een. Xavier de Le Rue.
De stemming was luchtig.
Ons doel van die dag was positief denken.
Ons gesprek vooraf kwam neer op:
we gaan een voor een en zorgen dat iedereen veilig is.
Jeremy maakte een paar bochten...
slalomde aan de zijkant van de veilige zone en riep me erbij.
Ik maakte een bocht naast zijn bocht. Toen voelde ik het.
De gehele heling verschoof.
Ik riep: Lawine.
Ik gilde: Weg, weg, weg.
Het lijkt even slow motion.
Het volgende moment versnelt alles.
Ik werd meegesleurd.
Ik zweef.
Geheel gewichtloos.
Ik zag hem niet meer. Hij was verdwenen.
Die lawine bleef maar doorgaan.
Ik werd verpletterd onder een oceaan van blokken zo groot als auto's.
Ze kwamen met zo'n 120 km/u, 600 meter omlaag.
In m'n hoofd hoorde ik een stem, een gesprek.
Ik had me altijd afgevraagd hoe ik zou sterven. Nu weet ik het.
Ik verwachte verscheurd te worden, maar na een tijdje ging het langzamer.
Een vreemde onderstroom duwde me omhoog door de sneeuw.
Op het laatste moment dook ik op uit de teen van die lawine...
met de sneeuw tot aan m'n borst.
Op dat moment dacht ik: mijn god, ik ben nog heel.
Ik hoestte een grote brok sneeuw uit en haalde diep adem.
Ik keek naar m'n armen en kon niet geloven dat ze nog aan m'n lijf zaten.
En toen...
Ja, ik leefde nog.
Het was moeilijk af te dalen. Het leek een eeuwigheid.
Ik ging de bocht om en helemaal aan 't einde van dat enorme veld met puin...
zat Jimmy rechtop.
Zo'n lawine heb ik niet meer gezien sinds...
Deze lawine overtreft alle lawines die ik ooit gezien heb.
Ik kon alleen maar denken: Jimmy is dood.
Niet te geloven dat hij het overleefd had.
Ik zag net een wonder.
Ik zag een wonder, of bovenmenselijke inspanning. Ik zag iets.
De meeste mensen overleven zulke lawines niet.
Mensen sterven in kleinere lawines. Ik had veel geluk.
Ik verdween voor een tijdje. Ik had tijd nodig om na te denken.
Na Renans bijna fatale ongeluk was Jimmy erg geschokt.
Die lawine vier dagen later droeg ertoe bij dat hij z'n leven heroverwoog.
Hij kreeg een tweede kans. Wat doe je ermee?
Jimmy overleefde iets dat mensen niet overleven.
Hij had het erg zwaar. Hij was er psychisch slecht aan toe.
Je gaat overal aan twijfelen.
Hij zei afspraken af. Hij ging nergens heen, zeker niet naar Meru.
Renan kan niet naar Meru, hij is verlamd.
Niemand wist of Renan nog zou herstellen.
Renan en ik spraken af. Hij had z'n nekband om en zat in z'n fauteuil.
Hij deed zo.
Ik moedig hem aan. 'Ja, we kunnen dit'.
Maar in m'n achterhoofd wist ik...
Renan, je bent fysiek niet in staat terug te gaan naar Meru.
Conrad was de drijvende kracht achter de trip.
Ik wilde niet dat hij terugging, maar hij was loyaal aan Mugs...
en hij wilde die gedeelde droom vervullen.
Ik heb zelf bergen beklommen. Ik begreep dat.
Zeker bij een eerste beklimming. Niemand was daar eerder geweest.
Na een pauze en bezinning...
was het idee om niet te klimmen en niet in de bergen te zijn...
te onaangenaam om me voor te stellen.
Ik was niet bereid het allemaal op te geven.
Over vijf maanden zouden we vertrekken naar Meru.
Het was een serieus moment, waarbij ik niet maalde om m'n verwonding.
Ik was bang dat ik me niet meer bij het team kon voegen.
Kun je je armen zo houden?
Voor m'n vrienden en familie was dat erg moeilijk.
Zij wilden dat ik zou opknappen.
Ik liet ze heel wat doorstaan.
Een van de fracturen zit hier.
Dit is zo ver verschoven dat het niet zal helen.
Dit is de tweede fractuur.
Een groot vraagteken was de wervel-ader.
De bloedtoevoer naar m'n brein was gehalveerd.
Als je op grote hoogte klimt, is het risico groot op een bloedprop...
die me een beroerte bezorgt tijdens de klim.
Ik vond het het risico waard. Het was iets dat ik moest doen.
Het was het misschien waard ervoor te sterven.
Ik vond het gestoord dat hij terug wilde.
Maar ik besefte dat Meru voor hem iets was om zich aan vast te klampen.
'Dit is m'n droom, terugkomen en Meru beklimmen.'
Hij wilde zichzelf laten zien dat hij een comeback kon maken.
Ik begreep het ook.
In zekere zin had ik hetzelfde nodig.
Renan stortte zich op z'n herstel.
Z'n vooruitgang was bijna bovenmenselijk.
Conrad en ik gingen terug naar Meru...
maar we moesten nog beslissen over Renan.
Renan stond erop om te gaan.
Toen kwamen we met z'n drieën bijeen.
Jimmy pleitte ervoor dat Renan meeging.
Ik was ertegen dat Renan mee zou gaan.
Ik zei tegen Jimmy: Ik vind het maar niks. Je kunt Renan niet meenemen.
Wat als hij omkomt?
Ik kon Jimmy niet overhalen om Renan niet mee te laten gaan.
Z'n besluit stond vast.
Hij zei gewoon: Als Renan denkt dat hij er klaar voor is, vertrouw ik hem.
Ik was bezorgd om Renan.
Ik was ook bezorgd om het hele team.
Als je zo'n wand beklimt met een zwakke partner...
Wat als ze weer in een storm terecht zouden komen?
Wat als iemand een steen op z'n hoofd krijgt, en ze naar beneden moeten?
Je partners moeten gezond en sterk zijn.
Toen onze vrienden ervan hoorden, verklaarden ze ons voor gek.
Ik weet het niet, hoor. Nee, nee. Dat klopt niet.
Dit is niks voor Conrad of Jimmy. Ze doen geen domme dingen.
Anders zouden ze al dood zijn.
Twee of drie keer had ik angstaanvallen.
Om twee uur 's ochtends overviel een golf van angst me.
Ik dacht: verdorie.
M'n twee kinderen slapen boven, m'n vrouw is er.
M'n studeert. Ik ben verantwoordelijk voor ze.
Ik dacht: ga je terug?
Klimmen kent grote beloningen.
Als je het overleeft en je familie het goed doorstaat...
Als iedereen het goed doorstaat, is het zeer lonend.
Het probleem is dat niet iedereen het doorstaat.
Mensen sterven. Zonder rechtvaardiging. Dat is het dilemma.
ALS LAATSTE NOG OVEREIND
Conrad weet dat nog het beste.
Kijk wat gebeurde met Mugs en Conrads volgende partner, Alex.
Na de dood van Mugs in '92...
werd Alex Lowe m'n voornaamste klimpartner.
Alex was de beste klimmer van die tijd.
Conrad was de favoriete partner en beste vriend van Alex.
Conrad was uitstekend voor hem. Hij hield Alex' tempo bij.
Niet veel mensen konden dat.
Dit is nirvana.
We gaan relaxen en genieten van de bergen.
Mugs was de mentor, Alex was meer Conrads gelijke.
Dit zijn twee briljante klimmers.
Mensen waren onder de indruk. En ze stimuleerden elkaar.
Ze waren de perfecte match.
Ik ging naar Antarctica met Alex en Conrad in '97.
Ze waren in uitzonderlijke vorm. Prachtig.
Met z'n nieuwe partner zouden ze de wereld veroveren.
Alex wist goed de balans te houden met z'n gezin.
We zijn allemaal zwervers.
Alex is serieus. Hij is getrouwd, heeft kinderen.
Ik was 18 jaar met Alex Lowe getrouwd.
Herfst 1999 deed hij een expeditie met Conrad...
naar Shishapangma in Tibet.
Ze gingen een blik werpen op de berg.
Het had een rustdag moeten zijn.
David Bridges, Alex en ik maakten ons klaar om te klimmen.
Toen was het halfacht, acht uur 's ochtends.
We hoorden gekraak, keken omhoog en dachten:
Er kwam een uitbarsting.
Voor Alex vertrok, had ik een voorgevoel.
Ik wilde niet dat hij ging klimmen.
Ik zei: Ik ben bang dat je in een lawine omkomt.
Alex zei: Ik kom altijd thuis.
Alex en David renden recht omlaag. Ik rende opzij.
Ik wilde gaan liggen voor de lawine me raakte.
Toen ik opkeek, waren David en Alex nog aan het rennen.
Ik werd opgepakt en weggesmeten.
Ik was half begraven...
Het was stil.
Ik weet nog dat ik opstond en rondliep.
Ik ging naar de plek waar ik ze gezien had.
Er stak geen skistok of handschoen uit boven de sneeuw.
Onze teamgenoten hielpen met zoeken.
We zochten er het grootste deel van de dag.
Ik ging terug naar het kamp voor medische verzorging.
Ik kreeg het telefoontje.
Ik dacht dat het Alex was. Toen hoorde ik Andrew.
Ik was meteen in paniek.
Andrew zei: Jenni, er was een lawine.
M'n hart sloeg op hol.
Ik vroeg meteen: Is Conrad er?
Ik dacht dat Conrad Alex op de een of andere manier zou beschermen.
Het kon hem niet overkomen met Conrad bij zich.
Ik weet nog dat Jenni zei: Kun je niks anders doen? Kun je naar hem zoeken?
En we dachten: nee. Hij is weg.
Het was...
Het was zo onherroepelijk.
Na Alex' dood maakte Conrad een verandering door.
Hij zag er somber uit.
Hij had zich diep teruggetrokken en kwam niet naar buiten.
Ik was bang dat hij niet terug zou komen.
Het ging helemaal mis.
Ik wist niet waarom ik zo in de knoop zat.
Gill Roberts, een vriend van me was in een vergelijkbare situatie.
Hij was erbij toen z'n klimpartner stierf.
Hij nam de telefoon en zei: Ik moet met je praten.
Ik wist niet waarom Gill me wilde spreken.
Het was alsof...
Ik weet nog wat hij zei: Het schuldgevoel van een overlevende is zwaar.
Het was iets zwaars dat me niet met rust liet.
Alex was goed bezig.
Hij was succesvol, had drie kinderen en een goed huwelijk.
En ik woonde in een busje.
Conrad zat vol wroeging over Alex' dood.
Hij kwam terug van de expeditie...
met het gevoel dat hij daar had moeten doodgaan.
Ik probeerde vrede te vinden, maar wist niet waar.
Het kwam altijd weer terug bij contact met Jenni, onze telefoongesprekken...
en ons samenzijn.
Volgens mij vond hij dat hij, als goede vriend, er moest zijn voor ons.
Het was een link met Alex die nog overbleef.
Voordat we er erg in hadden...
waren we verliefd.
Te midden van deze tragedie werden Jenni en verliefd.
Ten slotte trouwden we en ik adopteerde de jongens.
Het was geen keuze:
'Oké, ik word verliefd op een andere klimmer.' Het gebeurde gewoon.
Ik denk toch dat ik beter af was geweest met een cowboy.
Conrad heeft een kant die beseft: ik heb zware verantwoordelijkheden.
Dat typeert hem. Er is steeds een wisselwerking.
Hij heeft de bergen nodig...
maar vraagt zich af of hij het risico kan beheersen.
Natuurlijk kun je dat niet.
Waarom doe ik dit? Ik moet wel, anders word ik gek.
Uiteindelijk lieten Jimmy en Conrad de keuze aan mij.
Het was pas vijf maanden na het ongeluk...
maar ik wilde een poging doen.
We waren zo hecht na de beproeving van 2008...
dat hem die kans niet geven geen recht zou doen aan ons teamwerk.
Dat was het besluit.
Ik kreeg de keuze niet.
Renan besloot te gaan en kocht een ticket zonder het me te zeggen.
Dat was een klap in m'n gezicht, maar ik was vooral bezorgd om z'n veiligheid.
Hij kende de kritiek...
en hij wist dat we hem moesten vertrouwen om hem te laten gaan.
Dat deden we. We vertrouwden hem.
Misschien snappen de meesten dat niet, dat risico en zulk vertrouwen.
Maar toen Conrad jong was en Mugs hem instrueerde...
konden ze op gevaarlijk terrein staan...
waar Mugs dan zei: Oké, we weten dat ik voorop kan gaan.
Nu kijken we of jij voorop kan gaan. Ben je zover?
Decennia later was het Conrad die tegen Jimmy en Renan zei:
Jullie hadden een moeilijke lente, maar jullie kunnen dit.
Ik vertrouw jullie.
GANGOTRI, INDIA HOOGTE: 3000 METER
De hele tocht erheen was intens.
Ik voelde me zeker bezwaard bij de aanvang.
De druk was zo groot.
Ik had het gevoel dat we naar het schavot gingen.
DAG 1 HOOGTE: 4600 METER
Vijf meter, Conrad.
Het is gescheurd.
Heeft dat je gestuurd? - Ja.
Ik hoorde 'ping' en dan dat ratelende materiaal.
Van alle plekken waar je kunt vallen, was dat een goede plek.
Dat moet als een paar kilo gevoeld hebben.
Ja. Ik werd van de richel getild.
De survivalstand.
Hij is kapot.
We beklimmen een grote wand en onze portaledge is kapot.
Dat is rechter. - Ja.
Plakband, twee ijsschroeven en we kunnen weer.
Dat heet 'space hauling'.
Die route is nogal steil.
Vandaar dat die zooi in de ruimte hangt.
Ik moet verder omlaag.
Ik moest filmen wat we nu eten.
Conrad wil dat we de kliekjes van gisteren eten.
Lekker. - Het is bevroren.
We hebben één keuze op het menu: couscous.
Wat eten we morgen? - Couscous.
De dag erna? - Couscous.
Wat was het vier dagen geleden? - Couscous.
Tof. - Dit smaakt heel goed.
Happy en Leroy, m'n twee honden, zouden er dol op zijn.
Dan gaan ze zo van:
We zijn niet z'n honden.
Couscous.
Ik keek naar Renan. Hij leek verward en traag.
Het kan de hoogte geweest zijn.
Ik weet niet wat loos is.
Er was iets grondig mis.
Ik draaide bijna m'n gezicht weg om te huilen.
Toen de portaledge klaar was en we binnen waren, stortte Renan in.
Hij had een inzinking.
Hij probeerde iets te zeggen. Het was wartaal.
Je zag de ontsteltenis in z'n ogen.
Hoezeer hij ook probeerde te praten, het lukte gewoon niet.
Anderhalf jaar eerder had m'n vader een beroerte.
Ik had gezien wat het aanricht.
We deden berekeningen in ons hoofd.
We kunnen niet omlaag nu, dan maken we fouten. We zijn te ver heen.
Het was een moment van angst, van het onbekende...
Het was een moment van acceptie dat we misschien zouden falen.
Acceptatie van Renans conditie.
We konden er niks aan doen.
DAG 6 HOOGTE: 5600 METER
De volgende ochtend scheen de zon.
Ik voelde me iets beter, maar ik kon nog niet praten.
Ik kon alleen maar denken: Ik wil niet omlaag.
Als we omlaaggaan, vergeef ik het mezelf nooit.
Ik wilde graag bijdragen aan het team en ons niet teleurstellen.
Het was mijn beurt om te leiden.
Zij wilden niet dat ik zou gaan, maar ik keek naar Jimmy en knikte.
Ze begrepen dat ik ervoor zou gaan.
Ze hielden me goed in de gaten.
Ik voelde een impuls, en het klimmen ging goed voelen.
Ik kon niet geloven dat ik voorop was gegaan.
Het was een grote doorbraak voor me.
Jimmy en Conrad waren nog ongerust over me...
en zij droegen het meeste van m'n bepakking.
Meru is meedogenloos. Telkens weer.
We weten nog steeds niet wat er die dag gebeurde.
We rookten samen een sigaret, bespraken het, en besloten door te gaan.
Na zeven dagen klimmen kwamen we bij het zware gedeelte.
De wand werd heel erg steil en hij hing over.
Dit is Pitch 20. Jimmy gaat erachteraan.
Het is de start van de Indian Ocean Wall.
Ik wist dat hij bang was.
We wisten dat een fout op dat terrein rampzalig zou zijn.
Hij ziet er langer uit dan gisteravond.
De kaartenhuis-pitch heet zo vanwege de enorme graniet-rotsen.
Trek te hard aan één ervan, en alles stort in.
Net een kaartenhuis, maar elke kaart weegt 5000 kilo...
en met die scherpe randen vallen ze zo van de wand.
Zie je die enorme blokken?
Ze bewegen onder m'n gewicht.
Zulke geluiden hoor je niet graag.
Het was erg intens.
Hij was daar zes uur. Het was uitputtend voor ons allemaal.
Ze zijn op een steile helling. Als je ze raakt, zie je ze allebei gaan.
En alles hier...
Dat zou alles uiteenvallen. Dan zitten we in de knoei.
Het is de avond voor we de spits gaan proberen. Het sneeuwt flink.
Ik ben moe. - We lijden.
Het sneeuwt sinds...
Sinds 03.30.
Vijf à zes uur nu.
Hoe ziet het eruit, Renan?
Tja, ondanks de harde wind...
en het gemangeld worden op een richel de afgelopen vier uur...
hebben we wel sterren. We gaan er dus voor.
DAG 11 HOOG: 6100 METER
Het is zo'n min 30 graden.
Ik voel m'n voeten niet.
Het waait tenminste.
Ik wacht op de zon.
Ik kan niet helder denken.
Goed werk, Conrad.
Bij de tocht naar de top was iedereen, en Conrad nog het meeste...
bang voor de hogere stukken.
Hij wist dat hij ze als enige kon doen.
Het was erg moeilijk en gevaarlijk.
Conrad ging gebukt onder een hoop druk.
Het is lastig uit te leggen wat hij daar deed.
Eindelijk kwamen we bij de top, waar we in 2008 stopten.
We hadden nog niet besproken wie het laatste stukje zou doen.
Dat was het laatste, onbekende gedeelte.
Conrad keek me aan en zei: Ja hoor.
Ik dacht: Jimmy, jij leidt.
Het is jouw beurt om de teugels in handen te hebben.
Mooi, Jimmy.
We zijn klaar.
Ja, Mugs. Ik heb dit voor jou gedaan.
Tien jaar samen klimmen.
Er waren...
Er waren momenten waarop ik dacht dat ik het niet ging redden.
Het geeft stress. Ze hebben veel meegemaakt.
Ik ben blij hier te zijn...
en deel te nemen aan Conrads droom van 20 jaar lang...
en de tien jaar waarin Jimmy en Conrad al samen klimmen.
Ja, ik voel me deel van het team.
Vertaling: BTI Studios
Dutch
www.wensbeer.nl -- De knuffelbeer met jouw persoonlijke boodschap!