Χαίρετε!
Με λένε Ντημς Τέηλορ,
και έχω τη μεγάλη χαρά να σας καλωσορίζω εδώ,
εκ μέρους του Γουόλτ Ντίσνεϋ, του Λέοπολντ Στοκόφσκυ,
και όλων των καλλιτεχνών και μουσικών, που συνδύασαν το ταλέντο τους,
για τη δημιουργία αυτής της ψυχαγωγικής ταινίας με τίτλο Φαντασία.
Αυτό που θα δείτε,
είναι σκίτσα, εικόνες και ιστορίες, που ενέπνευσε η μουσική,
κεντρίζοντας τη φαντασία μιας ομάδας δημιουργών.
Μ' άλλα λόγια, εδώ δεν ασχολούμαστε με το πώς αποδίδεται η μουσική
από έμπειρους μουσικούς,
που, για καλή μας τύχη, είναι όλοι έμπειροι.
Λοιπόν, στη Φαντασία μας, θα δείτε τρία είδη μουσικής.
Ένα είδος είναι η μουσική, που αφηγείται μια συγκεκριμένη ιστορία.
Ένα άλλο είδος είναι εκείνο που δεν έχει κάποια ιδιαίτερη υπόθεση,
αλλά περιγράφει μια σειρά από λίγο-πολύ συγκεκριμένες εικόνες.
Και μετά υπάρχει κι ένα τρίτο είδος,
η μουσική η οποία έχει γραφτεί μόνο και μόνο για τον ήχο της.
Το έργο με το οποίο ανοίγει το πρόγραμμά της η Φαντασία μας,
το Τοκάτα και Φούγκα, είναι μουσική του τρίτου είδους,
αυτό που λέμε "Απόλυτη Μουσική".
Ούτε καν ο τίτλος δεν έχει κανένα νόημα,
παρά μόνο περιγράφει τη μορφή της μουσικής.
Αυτό που θα δείτε στην οθόνη,
είναι κινούμενα σχέδια από διάφορες αφηρημένες εικόνες,
που θα μπορούσαν να σας έρθουν στο μυαλό,
αν πηγαίνατε και ακούγατε αυτή τη μουσική σε μια συναυλία.
Πρώτα-πρώτα, μας ενδιαφέρει να δούμε λίγα πράγματα για την ορχήστρα,
και γι' αυτό η ταινία μας ξεκινά
με μερικές φιγούρες του μαέστρου και των μουσικών που παίζουν.
Μετά, η μουσική αρχίζει να προκαλεί άλλα ερεθίσματα στη φαντασία σας.
Ας πούμε... πυκνούς χρωματικούς συνδυασμούς,
ή σχηματισμούς από σύννεφα, ή πανοραμικά τοπία, ή αόριστες σκιές,
ή γεωμετρικά αντικείμενα να αιωρούνται.
Σας παρουσιάζουμε, λοιπόν,
την Τοκάτα και Φούγκα σε Ρε ελάσσονα του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ,
όπως την απέδωσαν με κινούμενα σχέδια ο Γουόλτ Ντίσνεϋ και οι συνεργάτες του,
και όπως την ερμήνευσαν μουσικά η Ορχήστρα της Φιλαδέλφειας
με τον μαέστρο της, Λέοπολντ Στοκόφσκυ.
Που λέτε, είναι παράξενο, το πόσο έξω μπορεί να πέσει ένας συνθέτης
για το ίδιο του το έργο.
Μια σύνθεση του Τσαϊκόφσκυ, που ο ίδιος μάλιστα απεχθανόταν,
ήταν η Σουίτα του Καρυοθραύστη,
ίσως το πιο δημοφιλές έργο που έγραψε ποτέ.
Είναι μια σειρά χορών από ένα μεγάλο μπαλέτο με τίτλο Καρυοθραύστης,
που συνέθεσε κάποτε για την Όπερα της Αγίας Πετρούπολης.
Όμως δεν γνώρισε μεγάλη επιτυχία, και σήμερα δεν παίζεται πια.
Είμαι όμως σίγουρος ότι μόλις ακούσετε τη μουσική, θα την αναγνωρίσετε αμέσως.
Παρεμπιπτόντως, μην περιμένετε να δείτε κανέναν καρυοθραύστη στην οθόνη.
Τίποτα δεν έχει σχέση με καρυοθραύστη παρά μόνο ο τίτλος του έργου.
Τώρα θα ακούσουμε ένα μουσικό κομμάτι, που αφηγείται μια συγκεκριμένη ιστορία.
Ουσιαστικά, στην περίπτωση αυτή η ιστορία προϋπήρχε,
και ο συνθέτης ταίριαξε τη μουσική πάνω στην ιστορία.
Η ιστορία αυτή είναι πολύ παλιά. Κάπου 2.000 χρόνια πριν.
Είναι ο θρύλος για έναν μάγο, που είχε έναν μαθητή.
Ο μαθητής ήταν ένας ενθουσιώδης νέος, που ανυπομονούσε να μάθει την τέχνη.
Αλλά, απ' ό,τι φαίνεται, παραήταν ενθουσιώδης,
γιατί άρχισε να δοκιμάζει μερικά δύσκολα μαγικά του δασκάλου του,
πριν καλά-καλά μάθει να τα ελέγχει απόλυτα.
Μια μέρα, για παράδειγμα, που ο δάσκαλός του τού είχε πει,
να κουβαλήσει νερό για να γεμίσει ένα καζάνι,
εκείνος είχε τη φαεινή ιδέα,
να ζωντανέψει ένα σκουπόξυλο, για να του κουβαλήσει το νερό.
Αυτό, λοιπόν, στην αρχή πέτυχε μια χαρά.
Όμως, δυστυχώς, έχοντας ξεχάσει το μαγικό κόλπο, με το οποίο
θα διέταζε το σκουπόξυλο να σταματήσει να κουβαλάει νερό,
κατάλαβε ότι είχε αρχίσει κάτι, που δεν ήξερε πώς να το τελειώσει.
Κύριε Στοκόφσκυ! Κύριε Στοκόφσκυ!
Τα συγχαρητήριά μου, κύριε.
Τα δικά μου συγχαρητήρια, Μίκυ.
Πω πω! Ευχαριστώ.
Λοιπόν, σας χαιρετώ. Τα λέμε...!
Αντίο.
Όταν ο Ιγκόρ Στραβίνσκυ έγραψε το μπαλέτο του Ιεροτελεστία της Άνοιξης,
Όταν, λοιπόν, ο Ιγκόρ Στραβίνσκυ έγραψε το μπαλέτο του Ιεροτελεστία της Άνοιξης,
ο ίδιος είχε πει ότι, ήθελε "να εκφράσει την πρωτόγονη ζωή".
Έτσι λοιπόν, ο Γουόλτ Ντίσνεϋ και οι συνεργάτες του
έλαβαν υπόψη τους τα λόγια του.
Αντί να παρουσιάσουν το μπαλέτο στην αρχική του μορφή,
δηλαδή σαν μια σειρά από χορούς πρωτόγονων φυλών,
το οπτικοποίησαν αναπαριστώντας την ιστορία της εξέλιξης της ζωής στη γη.
Κι η ιστορία αυτή, όπως θα την δείτε εδώ, δεν είναι καθόλου φανταστική.
Είναι μια πιστή αναπαράσταση,
όσων η επιστήμη πιστεύει ότι συνέβησαν
τα πρώτα δισεκατομμύρια χρόνια από την δημιουργία του πλανήτη μας.
Η πλοκή αυτής της ταινίας βασίστηκε στην επιστήμη κι όχι στην τέχνη.
Σύμφωνα με την επιστήμη, τα πρώτα ζωντανά όντα
ήταν απλούστατοι μονοκύτταροι οργανισμοί,
σαν μικροσκοπικές λευκές ή πράσινες φυσαλίδες,
που ζούσαν στο νερό.
Κι όσο περνούσαν οι αιώνες, οι ωκεανοί άρχισαν να γεμίζουν
κάθε είδους θαλάσσια πλάσματα.
Τελικά, μετά από περίπου ένα δισεκατομμύριο χρόνια
κάποια θαλάσσια όντα, πιο τολμηρά από άλλα,
σύρθηκαν έξω στη στεριά και έγιναν τα πρώτα αμφίβια.
Και τότε, αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια πριν,
η φύση πέρασε σε άλλη φάση, όταν εμφανίστηκαν οι δεινόσαυροι.
Η λέξη "δεινόσαυρος" είναι σύνθετη, από τις λέξεις
δεινός (=φοβερός) και σαύρα, δηλαδή "φοβερή σαύρα", που πράγματι ήταν.
Είχαν διάφορα μεγέθη και σχήματα.
Από μικρά τερατόμορφα ερπετά, περίπου σε μέγεθος κότας,
μέχρι και εφιαλτικά όντα που ζύγιζαν εκατοντάδες τόνους.
Δεν ήταν και πολύ έξυπνοι.
Ακόμη κι ο μεγαλύτερος είχε εγκέφαλο περιστεριού.
Υπήρχαν ιπτάμενοι, υδρόβιοι αλλά και της ξηράς.
Γενικά, ήταν χορτοφάγοι και μάλλον φιλικοί και άκακοι.
Υπήρχαν όμως και κάποιοι επιθετικοί και επικίνδυνοι.
Ο χειρότερος ήταν ένα τέρας, ο λεγόμενος Τυραννόσαυρος,
που ήταν ίσως το φονικότερο κτήνος όλων των εποχών.
Οι δεινόσαυροι κυριάρχησαν στη γη περίπου για 200 εκατομμύρια χρόνια.
Και τότε, χωρίς να ξέρουμε τί ακριβώς συνέβη, εξαφανίστηκαν.
Κάποιοι επιστήμονες πιστεύουν ότι, μεγάλες πλημμύρες και σεισμοί
μετέτρεψαν τον πλανήτη σε μια απέραντη έρημο.
Πάντως, οι δεινόσαυροι χάθηκαν.
Εκεί ακριβώς τελειώνει και η ιστορία μας.
Αρχίζει σε μια κάποια στιγμή του μακρινού παρελθόντος,
τότε που δεν υπήρχε ακόμη καθόλου ζωή στη γη,
τίποτα απολύτως εκτός από νέφη ατμού, κοχλάζοντα νερά,
και ηφαιστειακές εκρήξεις.
Φανταστείτε, λοιπόν, ότι είστε κάπου στο εξώτερο διάστημα,
δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων χρόνια πριν,
κοιτάζοντας αυτόν τον μοναχικό και ταλαίπωρο μικρό πλανήτη,
να στριφογυρίζει μέσα σε μια άδεια θάλασσα ανυπαρξίας.
Και τώρα, ακολουθεί ένα διάλειμμα 15 λεπτών.
Κούρδισμα Ορχήστρας
Σουίνγκ
ΦΑΝΤΑΣΙΑ Β' ΜΕΡΟΣ
Προτού ξεκινήσουμε το Β' Μέρος της Φαντασίας μας,
θα ήθελα να σας συστήσω μια φίλη,
που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη Φαντασία.
Είναι πολύ ντροπαλή και συνεσταλμένη.
Συναντηθήκαμε μια μέρα σ' ένα στούντιο της Γουόλτ Ντίσνεϋ.
Τότε κατάλαβα ότι, δεν ήταν μόνο απαραίτητη για το πρόγραμμα,
αλλά και μια κεντρική φιγούρα με πολλές δυνατότητες,
που κανείς δεν είχε προσέξει μέχρι τώρα.
Με μεγάλη μου χαρά, λοιπόν, σας παρουσιάζω...
Ωραία!. Έλα... Μια χαρά!
Έλα, μην ντρέπεσαι.
Άντε, μπράβο!
Βλέποντάς την διαπίστωσα ότι, κάθε όμορφος ήχος
παράγει μια εξίσου όμορφη εικόνα.
Κοιτάξτε...!
Μπορεί, παρακαλώ, η κυματομορφή, να μας δώσει έναν ήχο;
Έλα, μην έχεις τρακ. Έλα ντε, ό,τι ήχο θες.
Ε, καλά, δεν είχα ακριβώς αυτό στον νου μου.
Υποθέστε ότι, ακούμε και βλέπουμε μια άρπα.
Τώρα, ένα έγχορδο. Ας πούμε, το βιολί.
Τώρα, ένα ξύλινο πνευστό. Το φλάουτο.
Θαυμάσια!
Τώρα, ας δούμε ένα χάλκινο πνευστό, την τρομπέτα.
Πολύ ωραία!
Τί θα λέγατε τώρα, για ένα μπάσο πνευστό; Το φαγκότο.
Άντε, άντε ντε! Τελείωσέ το, λοιπόν!
Τέλος, υποθέστε ότι βλέπουμε κάποια κρουστά όργανα,
Αρχίζοντας με την γκρανκάσα.
(κύμβαλα ή πιάτα)
(ταμπούρο)
(ταμπούρο και πιάτα)
(τρίγωνο)
Ευχαριστώ πολύ, παλιόφιλε!
Η Συμφωνία που έγραψε ο Μπετόβεν και την ονόμασε Ποιμενική,
η έκτη του, είναι ένα από τα λίγα μουσικά κομμάτια απ' όσα έγραψε,
που να αφηγείται μια αρκετά συγκεκριμένη ιστορία.
Ήταν μεγάλος φυσιολάτρης,
και στη Συμφωνία αυτή περιγράφει μουσικά εικόνες
από μια μέρα στην εξοχή.
Φυσικά, η εξοχή που περιγράφει ο Μπετόβεν,
ήταν η ύπαιθρος την οποία γνώριζε ο ίδιος καλά.
Αλλά η μουσική του πηγαίνει πολύ μακρύτερα απ' αυτό,
κι έτσι η Γουόλτ Ντίσνεϋ έδωσε στην Ποιμενική Συμφωνία
μια μυθολογική διάσταση.
Η ιστορία εκτυλίσσεται στο Όρος Όλυμπος, στην κατοικία των θεών.
Στην αρχή θα δούμε διάφορα παραμυθένια πλάσματα,
της υπαίθρου και του δάσους,
μονόκερους, ελάφια, τον Πήγασο, το ιπτάμενο άλογο με την οικογένειά του,
κενταύρους, αυτά τα παράξενα όντα, μισά άνθρωποι και μισά άλογα,
μαζί με το ταίρι τους, τις κενταυρίνες.
Μετά, θα δούμε τον παλιόφιλο τον Βάκχο, τον θεό του κρασιού,
να είναι επικεφαλής μιας βακχικής γιορτής.
Όμως, το γλέντι διακόπτεται από μια καταιγίδα,
όπου βλέπουμε τον Ήφαιστο να φτιάχνει αστροπελέκια,
και να τα δίνει στον βασιλιά των θεών, τον Δία,
που τα εκσφενδονίζει στη γη.
Μόλις αρχίζει να κοπάζει η καταιγίδα, βλέπουμε την Ίριδα, θεά του ουράνιου τόξου,
και τον Απόλλωνα να διασχίζει τον ουρανό με το ηλιακό του άρμα.
Και τέλος τον Μορφέα, τον θεό του ύπνου,
να σκεπάζει τα πάντα με το νυχτερινό του πέπλο,
καθώς η Άρτεμις, κάνοντας τόξο το μισοφέγγαρο,
ρίχνει ένα πύρινο βέλος και στολίζει τον ουρανό με αστέρια.
Τώρα θα συνεχίσουμε με ένα από τα πιο γνωστά και αγαπητά
μπαλέτα όλων των εποχών, τον Χορό των Ωρών,
από την όπερα "Λα Τζοκόντα" του Πονκέλι.
Είναι μια αναπαράσταση των ωρών της ημέρας.
Πρώτα βλέπουμε μια ομάδα χορευτών,
με ρούχα που συμβολίζουν το απαλό φως της αυγής.
Μετά μπαίνει μια δεύτερη ομάδα,
με ρούχα που παριστάνουν το λαμπρό φως του μεσημεριού.
Φεύγοντας αυτές οι δύο, εμφανίζεται μια τρίτη ομάδα,
με ρούχα που συμβολίζουν τα απαλά χρώματα του δειλινού.
Τότε μπαίνει κι η τελευταία ομάδα χορευτών, ντυμένοι στα μαύρα,
σαν τις μυστηριώδεις ώρες της νύχτας.
Ξαφνικά, η ορχήστρα ξεσπάει σε ένα λαμπερό φινάλε,
όπου οι ώρες του φωτός υπερνικούν τις ώρες του σκότους.
Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια μεγάλη αίθουσα,
με κήπο στο βάθος.
Στο παλάτι του δούκα Αλβίσε, ενός Βενετσιάνου αριστοκράτη.
Το τελευταίο έργο στο πρόγραμμα της Φαντασίας μας
είναι ένας συνδυασμός δύο μουσικών κομματιών,
με τόσο έντονες διαφορές από πλευράς δομής και ύφους,
που το ένα συμπληρώνει το άλλο τέλεια.
Το πρώτο είναι το έργο Νύχτα στο φαλακρό βουνό,
ενός από τους σπουδαιότερους Ρώσους συνθέτες,
του Μοντέστ Μουσόργκσκυ.
Το δεύτερο είναι το πασίγνωστο Άβε Μαρία του Φραντς Σούμπερτ.
Από μουσική και θεατρική άποψη, εδώ έχουμε μια απεικόνιση
πάλης ανάμεσα στο βλάσφημο και το ιερό.
Το "φαλακρό βουνό", σύμφωνα με την παράδοση,
είναι ο τόπος συνάντησης του Σατανά και των οπαδών του.
Εδώ, στη Γιορτή της Νύχτας των Μαγισσών, αντίστοιχης με το αμερικάνικο Χαλογουήν,
μαζεύονται τα πνεύματα του κακού, για να λατρέψουν τον κύριό τους.
Υπό την μαγική του επίδραση χορεύουν ξέφρενα,
μέχρι που ο ερχομός της αυγής και οι καμπάνες των εκκλησιών
αναγκάζουν τις διαβολικές οντότητες, να τρυπώσουν ξανά
στις καταχθόνιες κατοικίες τους.
Και τότε ακούμε το "Άβε Μαρία",
που φέρνει το μήνυμα θριάμβου και ελπίδας στη ζωή,
κατά των δυνάμεων της απόγνωσης και του θανάτου.