ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΩΝ ΞΕΧΑΣΜΕΝΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ
Μετάφραση: Φαίδρα
Αυτός είναι ο ποταμός Αρντές
στη νότια Γαλλία.
Λιγότερο από 400 μέτρα από εδώ,
τρεις εξερευνητές ξεκίνησαν
λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα το 1994.
Ήρθαν από εδώ.
Αναζητούσαν ρεύματα αέρα που αναδίδονταν από το έδαφος,
και που θα έδειχναν την παρουσία σπηλαίων.
Τελικά, αισθάνθηκαν μια λεπτή ροή αέρα
και άρχισαν να απομακρύνουν πέτρες,
αποκαλύπτοντας ένα στενό αγωγό μέσα στο βράχο.
Ήταν τόσο στενός
ώστε ένα άτομο μετα βίας περνούσε μέσα από αυτόν.
Κατέβηκαν μέσα στο άγνωστο.
Επρόκειτο να κάνουν μία από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις
στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού.
Αρχικά, το σπήλαιο δεν φαινόταν
να περιέχει κάτι ιδιαίτερο,
εκτός από το ότι ήταν ιδιαίτερα όμορφο.
Αλλά τότε, βαθιά μέσα, βρήκαν αυτό.
Θα αποδεικνυόταν ότι αυτό το σπήλαιο ήταν παρθένο.
Ήταν τέλεια σφραγισμένο για δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Περιείχε μακράν τις αρχαιότερες βραχογραφίες,
που χρονολογούνται πριν από περίπου 32.000 χρόνια.
Στην πραγματικότητα, είναι οι παλαιότερες
ζωγραφιές που ανακαλύφθηκαν ποτέ,
πάνω από διπλάσιες σε ηλικία από κάθε άλλη.
Προς τιμήν του επικεφαλής εξερευνητή, Ζαν-Μαρί Σοβέ,
το σπήλαιο σήμερα φέρει το όνομα Σπήλαιο Σοβέ.
Αυτός είναι ο δρόμος στο Φαράγγι Αρντές
που οδηγεί στο σπήλαιο.
Είναι νωρίς την άνοιξη.
Μας δόθηκε μια άνευ προηγουμένου έγκριση
από το Γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού
να κινηματογραφήσουμε το εσωτερικό του σπηλαίου.
Από την πρώτη ημέρα της ανακάλυψής του,
η σημασία του σπηλαίου αναγνωρίστηκε αμέσως,
και η πρόσβαση διακόπηκε κατηγορηματικά.
Μόνο μια μικρή ομάδα επιστημόνων επιτρέπεται να μπει.
Είναι αρχαιολόγοι, ιστορικοί τέχνης,
παλαιοντολόγοι, και γεωλόγοι, μεταξύ άλλων.
Ήρθαν για να κάνουν μαζί τις μελέτες τους
κατά τη διάρκεια λίγων εβδομάδων στα τέλη Μαρτίου
και αρχές Απριλίου.
Αυτή είναι μία από τις σπάνιες φορές
που κάποιος, με εξαίρεση τους δύο φρουρούς,
επιτρέπεται να μπει στο εσωτερικό του σπηλαίου.
Το σπήλαιο μοιάζει με παγωμένη στιγμή στο χρόνο.
Ο λόγος της άριστης κατάστασής του
είναι αυτή η επιφάνεια του βράχου.
Πριν από περίπου 20.000 χρόνια, κατρακύλησε
σε μια τεράστια κατολίσθηση,
σφραγίζοντας την αρχική είσοδο του σπηλαίου
και δημιουργώντας μια τέλεια χρονοκάψουλα.
Ένα ξύλινο μονοπάτι οδηγεί στην είσοδο του Σπηλαίου Σοβέ.
Το στενό τούνελ, μέσα από το οποίο σύρθηκαν οι εξερευνητές
διευρύνθηκε
και ασφαλίστηκε με μια τεράστια ατσάλινη πόρτα
σαν θησαυροφυλάκιο τράπεζας.
Αφού περάσουμε από αυτή την πόρτα, θα κλειδωθεί πίσω μας
έτσι ώστε να μην θέσει σε κίνδυνο το ευαίσθητο κλίμα στο εσωτερικό.
Γι' αυτό, στην πρώτη εξερεύνησή μας μέσα στο σπήλαιο,
χρησιμοποιούμε έναν μικρό ερασιτεχνικό εικονοληπτικό εξοπλισμό.
Σε αυτόν τον πρώτο θάλαμο,
εξοπλιζόμαστε με αποστειρωμένες μπότες
και μας δίνονται οδηγίες ασφαλείας.
Βάζουμε αυτό, εντάξει.
Από τη στιγμή που βάλετε αυτό στο σχοινί,
δεν το αγγίζετε.
Ο Ζαν Κλοτ ήταν ο πρώτος επιστήμονας
που επιθεώρησε το σπήλαιο λίγες ημέρες μετά την ανακάλυψή του.
Για πέντε χρόνια, μέχρι τη συνταξιοδότησή του,
υπηρέτησε ως επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας.
Ο οδηγός μας μάς οδηγεί σε μια πρώτη επικλινή σήραγγα,
που καταλήγει κάθετα στο έδαφος της σπηλιάς.
Επειδή το κινηματογραφικό συνεργείο μας έχει περιοριστεί
στον μέγιστο αριθμό των τεσσάρων,
πρέπει όλοι να εκτελούμε τεχνικές εργασίες.
Επιπλέον, ο χρόνος μας στη σπηλιά
είναι αυστηρά περιορισμένος.
Θα πάρω κι εγώ ένα φακό.
Τώρα είναι 3:05.
Έχουμε μία ώρα.
Εκτός από τον περιορισμό του χρόνου,
δεν μας επιτρέπεται να αγγίξουμε τίποτα στο σπήλαιο
ούτε να βγούμε από το μονοπάτι, πλάτους μισού μέτρου.
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μόνο τρία επίπεδα πάνελ ψυχρού φωτός
που τροφοδοτούνται από ζώνες μπαταριών.
Δείτε πώς, όταν έφτιαξαν τα περάσματα,
προστάτευσαν τους σταλαγμίτες.
Είναι μια ωραία πινελιά.
Αναπόφευκτα, προχωρώντας ο ένας πίσω από τον άλλο,
το κινηματογραφικό συνεργείο δεν θα έχει κρυψώνες
για να βγει από το πλάνο.
Η πρώτος μεγάλος θάλαμος στον οποίο ερχόμαστε
είναι η αρχική είσοδος στο σπήλαιο.
Στους προϊστορικούς χρόνους, πριν την κατολίσθηση,
το φως της ημέρας θα πρέπει να τον φώτιζε.
Έτσι, στα αριστερά, όταν μπήκαμε μέσα στο σπήλαιο,
μπορείτε να δείτε την είσοδο,
και αυτή ήταν η αρχαιολογική είσοδος.
Οι άνθρωποι έμπαιναν απ' ευθείας στη σπηλιά,
όχι σαν εμάς, που κατεβήκαμε με σκάλα.
Μετά ο γκρεμός κατέρρευσε.
Έχουμε και τα κομμάτια του βράχου.
Από έξω, δεν φαίνονται.
Από μέσα, μπορείτε να τα δείτε.
Εκεί πέρα, είναι οι κουκίδες,
οι κόκκινες κουκίδες.
Αυτές είναι οι κόκκινες κουκίδες που είδα για πρώτη φορά
όταν μπήκα στη σπηλιά.
Μεγάλες κουκίδες που φτιάχτηκαν με την παλάμη του χεριού.
Εδώ έχουμε το κρανίο μιας μεγάλης αρκούδας των σπηλαίων, σωστά;
Πιθανώς, αρσενικής.
Και θα δείτε πολλά άλλα.
Σε αυτό το μεγάλο θάλαμο, που είναι πραγματικά τεράστιος,
είναι ο μεγαλύτερος στο σπήλαιο,
δεν υπάρχουν ζωγραφιές εκτός εκεί στο τέλος.
Μάλλον σχετίζεται
με το γεγονός ότι όταν η είσοδος ήταν ακόμη ανοικτή,
θα πρέπει να υπήρχε λίγο φως εδώ.
Οπότε, έκαναν τις ζωγραφιές, πραγματικά, στο πλήρες σκοτάδι.
Δείτε εδώ.
Αυτή είναι μια αρκούδα των σπηλαίων βαμμένη μαύρη.
Οι ζωγραφιές έμοιαζαν τόσο φρέσκες
ώστε αρχικά υπήρχαν αμφιβολίες ως προς την αυθεντικότητά τους,
αλλά αυτή η ζωγραφιά έχει ένα στρώμα
ασβεστίτη και συμπήξεις από πάνω
που χρειάζονται χιλιάδες χρόνια για να αναπτυχθούν.
Αυτή ήταν η πρώτη απόδειξη ότι δεν ήταν πλαστό.
Ένα όμορφο άλογο εδώ,
ένα από τα πιο όμορφα στο σπήλαιο.
Το συγκινητικό είναι
ότι φαίνεται σαν να έγινε χθες.
Δείτε πόσο φρέσκο φαίνεται με αυτή την τεχνική.
Και εδώ έχουμε, πίσω από το άλογο,
υπάρχουν δύο μαμούθ, μεγάλα μαμούθ.
Εδώ μπορείτε να δείτε γρατσουνιές αρκούδας,
και οι γρατσουνιές δεν έχουν το ίδιο χρώμα.
Μοιάζουν σαν να έγιναν
5.000 ή 10.000 χρόνια νωρίτερα.
Ερχόμαστε εδώ σε ένα από τα τα υπέροχα σημεία του σπηλαίου,
που είναι το περίφημο φάτνωμα των αλόγων.
Έχει το μέγεθος μιας μικρής εσοχής.
Και αυτή η μικρή τρύπα εκεί
είναι από όπου βγαίνει το νερό, γάργαρο,
μετά από, ας πούμε, μιας εβδομάδας βροχής.
Και αυτό ίσως εξηγεί
γιατί όλα αυτά τα ζώα φιλοτεχνήθηκαν γύρω από αυτή την τρύπα.
Είναι ένα από τα σπουδαιότερα έργα τέχνης στον κόσμο.
Για αυτούς τους ζωγράφους της Παλαιολιθικής εποχής,
το παιχνίδι φωτός και σκιών από τις δάδες τους
θα μπορούσε, ίσως, να έμοιαζε κάπως έτσι.
Για αυτούς, τα ζώα ίσως εμφανίζονταν να κινούνται, να ζουν.
Βλέπουμε ότι οι καλλιτέχνες ζωγράφισαν αυτόν τον βίσονα
με οκτώ πόδια, υποδηλώνοντας κίνηση,
σχεδόν μια μορφή πρωτόγονου κινηματογράφου.
Οι ίδιοι οι τοίχοι δεν είναι επίπεδοι,
αλλά έχουν τη δική τους τρισδιάστατη δυναμική,
τη δική τους κίνηση, την οποία εκμεταλλεύτηκαν οι καλλιτέχνες.
Στην επάνω αριστερή γωνία, άλλο ένα πολύποδο ζώο.
Και ο ρινόκερος στα δεξιά
φαίνεται επίσης να έχει την ψευδαίσθηση της κίνησης,
όπως τα καρέ σε ταινία κινουμένων σχεδίων.
Οι ζωγράφοι του σπηλαίου φαίνεται να μας μιλούν
από ένα οικείο, ωστόσο, μακρινό σύμπαν.
Αλλά αυτό που βλέπουμε εδώ
είναι τμήμα εκατομμυρίων χωρικών σημείων.
Σήμερα, οι επιστήμονες έχουν χαρτογραφήσει κάθε χιλιοστό
του σπηλαίου χρησιμοποιώντας σαρωτές λέιζερ.
Η θέση του κάθε χαρακτηριστικού στο σπήλαιο είναι γνωστή.
Αυτό είναι το σχήμα του σπηλαίου στο σύνολό του.
Από άκρη σε άκρη, έχει περίπου 400 μέτρα μήκος.
Αυτός ο χάρτης είναι η βάση
για όλα τα επιστημονικά έργα που γίνονται εδώ.
Εργαζόμαστε για να δημιουργήσουμε νέα κατανόηση του σπηλαίου
μέσω αυτής της ακρίβειας, μέσω επιστημονικών μεθόδων,
αλλά νομίζω ότι δεν είναι αυτός ο κύριος στόχος.
Ο κύριος στόχος είναι να δημιουργήσουμε ιστορίες
για το τι μπορεί να συνέβη σε αυτό το σπήλαιο στο παρελθόν.
Είναι σαν να δημιουργείς
τον τηλεφωνικό κατάλογο του Μανχάταν.
Τέσσερα εκατομμύρια ακριβείς καταχωρήσεις, αλλά ονειρεύονται;
Κλαίνε τη νύχτα;
Ποιες είναι οι ελπίδες τους;
Ποιες είναι οι οικογένειές τους;
Δεν θα το μάθουμε ποτέ από τον τηλεφωνικό κατάλογο.
Σίγουρα.
Δεν θα το μάθουμε ποτέ, γιατί το παρελθόν χάθηκε οριστικά.
Δεν θα ανακατασκευάσουμε ποτέ το παρελθόν.
Μπορούμε μόνο να δημιουργήσουμε μία αναπαράσταση
αυτού που υπάρχει τώρα, σήμερα.
Είσαι άνθρωπος.
Είμαι άνθρωπος.
Και εδώ, όταν έρχεσαι σε αυτή τη σπηλιά,
φυσικά, υπάρχουν κάποια πράγματα.
Εγώ έχω το δικό μου παρελθόν.
Ποιο είναι το δικό σου παρελθόν, αν επιτρέπεται;
Παλιά δούλευα σε τσίρκο,
αλλά στράφηκα στην αρχαιολογία.
Σε τσίρκο;
Και τι έκανες; Τον θηριοδαμαστή;
Όχι τον θηριοδαμαστή,
αλλά κυρίως μονοποδήλατο και ταχυδακτυλουργικά.
Την πρώτη φορά που μπήκα στο Σπήλαιο Σοβέ,
είχα την ευκαιρία να μπαίνω μέσα για πέντε ημέρες,
και ήταν τόσο ισχυρό.
Μετά, κάθε βράδυ, ονειρευόμουν λιοντάρια.
Και κάθε μέρα ήταν το ίδιο σοκ για μένα.
Ήταν ένα συναισθηματικό σοκ.
Θέλω να πω, είμαι επιστήμονας αλλά είμαι και άνθρωπος.
Μετά από πέντε μέρες, αποφάσισα να μην ξαναμπώ στην σπηλιά,
γιατί χρειαζόμουν χρόνο να χαλαρώσω και χρόνο...
- Για να το εμπεδώσεις; - Ναι, να το εμπεδώσω.
Και ονειρευόσουν όχι ζωγραφιές λιονταριών
αλλά πραγματικά λιοντάρια.
Και τα δύο, σίγουρα.
Ναι.
Φοβόσουν στα όνειρά σου;
Όχι, δε φοβόμουν.
Όχι, όχι, δεν φοβόμουν.
Ήταν περισσότερο...
μια αίσθηση ισχυρών και βαθιών πραγμάτων,
ένας έμμεσος τρόπος να κατανοήσω τα πράγματα.
Συγγνώμη. Ησυχία, παρακαλώ.
Παρακαλώ, μην κινείστε.
Θα αφουγκραστούμε τη σιωπή μέσα στο σπήλαιο,
ίσως να ακούσουμε ακόμα και τους χτύπους της καρδιάς μας.
Αυτές οι εικόνες είναι αναμνήσεις
ξεχασμένων ονείρων.
Αυτός είναι ο κτύπος της δικής τους καρδιάς, ή της δικής μας;
Θα μπορέσουμε ποτέ να κατανοήσουμε το όραμα
των καλλιτεχνών μπροστά σε μια τέτοια χρονική άβυσσο;
Υπάρχει μια αύρα μελοδράματος σε αυτό το τοπίο.
Θα μπορούσε να έρχεται κατευθείαν από μια όπερα του Βάγκνερ
ή έναν πίνακα των Γερμανών Ρομαντικών.
Θα μπορούσε αυτή να είναι η σύνδεσή μας με αυτούς;
Αυτή η παρουσίαση ενός τοπίου ως μελοδραματική εκδήλωση
δεν ανήκει μόνο στους Ρομαντικούς.
Άνθρωποι της Λίθινης Εποχής μπορεί να είχαν μια παρόμοια αίσθηση
των εσωτερικών τοπίων, και φαίνεται φυσικό
που υπάρχει ολόκληρο σύμπλεγμα Παλαιολιθικών σπηλαίων
σε αυτή την περιοχή.
Το Σπήλαιο Σοβέ βρίσκεται ακριβώς εδώ στην κορυφή αυτού του λόφου,
αλλά το Σπήλαιο Σοβέ συνδέεται επίσης
με αυτό το φυσικό χαρακτηριστικό,
αυτό το όμορφο τόξο που ονομάζεται Γέφυρα του Τόξου.
Ίσως αυτή η Γέφυρα του Τόξου, στη μυθολογία του λαού,
να μην ήταν μόνο ένα ορόσημο αλλά και ένα σημείο
στη φαντασία, στις ιστορίες,
στη μυθολογία
που ήταν σημαντικό για αυτούς για να κατανοήσουν τον κόσμο.
Αλλά τι είδους κόσμος ήταν αυτός
για τους Παλαιολιθικούς ανθρώπους, τότε;
Πριν από 35.000 χρόνια, η Ευρώπη,
ήταν καλυμμένη από παγετώνες, και σε αυτή την Ευρώπη των παγετώνων,
πρέπει να φανταστείτε ένα κλίμα ξηρό, κρύο, αλλά και με ήλιο.
Αυτό ήταν σημαντικό.
Σε αυτό το μέρος, για παράδειγμα,
πρέπει να φανταστείτε μαλλιαρούς ρινόκερους,
μαμούθ κατά μήκος των ποταμών.
Στο δάσος,
ζούσαν μεγαλόκερα ελάφια, άλογα, τάρανδοι, βίσωνες,
αλλά και αγριοκάτσικα ή και αντιλόπες.
Έτσι, ήταν πολύ πλούσιο.
Η βιομάζα σε αυτό το μέρος της Ευρώπης
ήταν πολύ σημαντική
για την ανάπτυξη του ανθρώπου αλλά και των σαρκοβόρων.
Έτσι, πρέπει να φανταστείτε λιοντάρια, αρκούδες, λεοπαρδάλεις,
λύκους, αλεπούδες, σε πολύ μεγάλους αριθμούς.
Και ανάμεσα σε όλα αυτά τα σαρκοβόρα και τα αρπακτικά ζώα, τον άνθρωπο.
Θα μπορούσαν έτσι να άναβαν φωτιές στο Σπήλαιο Σοβέ;
Υπάρχουν ενδείξεις ότι έριχναν τις δικές τους σκιές
στο φάτνωμα των αλόγων, για παράδειγμα.
Η φωτιά ήταν απαραίτητη για να κοιτούν τις ζωγραφιές
ίσως και να τοποθετούσαν ανθρώπους γύρω.
Όταν κοιτάς με τη φλόγα, με κινούμενο φως,
μπορείς να φανταστείς ανθρώπους να χορεύουν με τις σκιές.
Όπως ο Φρεντ Αστέρ.
Ο Φρεντ Αστέρ, ναι.
Νομίζω ότι αυτή η εικόνα που χορεύει με τη σκιά
είναι μια πολύ ισχυρή και παλιά εικόνα
ανθρώπινης απεικόνισης
επειδή η πρώτη απεικόνιση ήταν ο τοίχος,
ο λευκός τοίχος και η μαύρη σκιά.
Η παρουσία των ανθρώπων στο σπήλαιο
ήταν φευγαλέα σαν τις σκιές.
Κρανία αρκούδων παντού,
αλλά αυτά τα κρανία ανήκουν στην αρκούδα του σπηλαίου,
ένα είδος, όπως το μαμούθ και ο μαλλιαρός ρινόκερος,
που εξαφανίστηκαν από προσώπου Γης εδώ και πολύ καιρό.
Δεκάδες χιλιάδες χρόνια υπομονετικού νερού που στάζει
έχει αφήσει ένα παχύ επίστρωμα ασβεστίτη σε αυτό το κρανίο.
Τώρα έχει την όψη ενός πορσελάνινου γλυπτού.
Σε όλο αυτό τον κόσμο των οστών,
δεν υπάρχει ούτε ένα ανθρώπινο δείγμα.
Οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα
ότι δεν έζησαν ποτέ άνθρωποι στο σπήλαιο.
Το χρησιμοποιούσαν μόνο για ζωγραφική και, πιθανώς, για τελετές.
Ο Μισέλ Φιλίπ μελέτησε τα οστά του Σπηλαίου Σοβέ.
Τα σπήλαια αποτελούν ευνοϊκό μέρος
για τη διατήρηση των οστών.
Επομένως, υπάρχουν πολλά οστά αρκούδων.
Συνολικά, αντιπροσωπεύουν το 99% των ευρημάτων,
αλλά υπάρχουν και κάποιοι λύκοι.
Έχουμε δύο κρανία και αρκετά οστά.
Έχουμε λίγα αγριοκάτσικα.
Ένα υπέροχο κρανίο στην υγρή άμμο με ασβεστίτη,
πολύ όμορφο.
Όταν του ρίξεις φως,
υπάρχουν κρύσταλλοι ασβεστίτη που λαμπυρίζουν.
Είναι πραγματικά πολύ όμορφο.
Υπάρχουν και μερικά άλογα.
Υπάρχει μια ύαινα των σπηλαίων.
Τι άλλο υπάρχει;
Υπάρχει, επίσης, ένας σκελετός αετού,
ένας χρυσός αετός, σχεδόν ολόκληρος,
αλλά αυτό μπορεί να είναι λίγο πιο πρόσφατο,
που μεταφέρθηκε με το νερό
και σφήνωσε στους μεγάλους βράχους στην άκρη του δίαυλου.
Έτσι, μπορείτε να δείτε τα οστά του να απλώνονται
σε μήκος πάνω από τρία μέτρα.
Ο στόχος μας δεν είναι μόνο να διακρίνουμε τι οστά είναι,
αλλά επίσης προσπαθούμε να καταλάβουμε αν ζούσαν εκεί,
αν είχαν μετακινηθεί, πώς μεταφέρθηκαν.
Οι αρκούδες έφεραν τα οστά;
Υπάρχουν αρκετά οστά που είναι λίγο μασημένα.
Άρα, θα μπορούσαν να ήταν οι αρκούδες ή οι ύαινες.
Όλοι οι επιστήμονες καταλύουν
σε ένα κοντινό αθλητικό συγκρότημα.
Αν και ο καθένας έχει την ειδικότητά του,
συγκρίνουν και συνδυάζουν τα ευρήματά τους.
Ενδιαφερθήκαμε για τη δουλειά αυτών των δύο.
Κάρος, Ζιλ, μπορείτε να εξηγήσετε τι κάνετε εδώ;
Ναι.
Μέσα στο σπήλαιο,
προσπαθούμε να αποκαλύψουμε τα περιγράμματα
των υποκείμενων σχεδίων
που είναι δύσκολο να ακολουθήσει κανείς με γυμνό μάτι.
Επειδή δεν πρέπει να αγγίζουμε τον τοίχο,
βγάζουμε σειρά από φωτογραφίες που τις ενώνουμε σαν σε μωσαϊκό.
Προσπαθούμε να επιτύχουμε το μέγιστο της λεπτομέρειας.
Μετά παίρνουμε μια διαφάνεια,
και τη βάζουμε επάνω στη φωτογραφία.
Και μετά, εντοπίζουμε τα υποστρώματα των εγχαράξεων.
Αργότερα, επιστρέφουμε στο σπήλαιο και ελέγχουμε τα περιγράμματα,
όλα τα σχέδια που μπορούμε να δούμε,
καθώς και όλα τα ίχνη των αρκούδων,
ώστε να μπορέσουμε να καταλάβουμε κάθε μορφή και εκδήλωση.
Έχουμε γρατσουνιές αρκούδων,
ένα υπέροχο σχέδιο ενός μαμούθ που έγινε με το δάχτυλο,
και άλλες γρατσουνιές που έγιναν πάνω από το μαμούθ.
Οπότε, η διαδοχή τους είναι πολύ σημαντική
για να καταλάβουμε τι έγινε.
Στον υπολογιστή, βλέπουμε τρεις φάσεις.
Η πρώτη χρονολογείται πριν 40.000 χρόνια,
τότε που η αρκούδα γρατσούνισε τους τοίχους.
Στη συνέχεια, μια δεύτερη φάση με σχέδια
που εκτείνονται σε ύψος άνω των 2,5 μέτρων,
και επομένως έγιναν με ραβδί, και ακολουθεί η κύρια φάση
κάποια στιγμή περίπου πριν 33.000 χρόνια ή λιγότερο.
Ξεκινά με το ξύσιμο του τοίχου
για να φτάσει στο λευκό του βράχου.
Μετά από αυτό, έγιναν οι πρώτες φιγούρες.
Αυτοί ήταν δύο ρινόκεροι που επιτίθενται ο ένας στον άλλο
στο κάτω μέρος.
Μετά από αυτό ήρθαν οι τρεις ταύροι.
Και τέλος, τελείωσαν
με μια σειρά από άλογα από επάνω προς τα κάτω
και, στην τελική φάση, προστέθηκε αυτό το πολύ όμορφο άλογο
που αντιμετωπίζει τους θεατές όταν φτάνουν στη σπηλιά.
Όταν γίνεται η σύνθεση του υλικού,
υπάρχει ένα είδος δυναμικής κυκλικής κίνησης
που πηγαίνει από κάτω προς τα δεξιά,
προς το κέντρο, σαν ένας κύκλος.
Δημιουργεί, προφανώς, μια πολύ ισχυρή δυναμική
που ενισχύεται εδώ
από την πλάγια κίνηση των αλόγων.
Είναι η δύναμη της αντίθεσης,
το γεγονός ότι έπαιζαν με την αντίθεση
και με το σχήμα του τοιχώματος.
Είναι σαν καβαλέτο.
Χρησιμοποιούσαν την επιφάνεια, έκαναν χρήση του υλικού,
και αναμείγνυαν το υλικό για να δημιουργήσουν
αυτή την πολύ ισχυρή εντύπωση.
Συγκρίνοντας όλες τις ζωγραφικές στη σπηλιά,
φαίνεται σίγουρο ότι τα άλογα αυτού του τμήματος
δημιουργήθηκαν από ένα μόνο άτομο.
Αλλά πολύ κοντά στα άλογα,
υπάρχουν φιγούρες ζώων που επικαλύπτουν το ένα το άλλο.
Το εντυπωσιακό εδώ
είναι ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, μετά από χρονολόγηση με άνθρακα,
υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις
ότι κάποιες από τις φιγούρες που επικαλύπτουν, σχεδιάστηκαν
με διαφορά σχεδόν 5.000 ετών.
Η αλληλουχία και διάρκεια του χρόνου
είναι αδιανόητη για μας σήμερα.
Είμαστε ακινητοποιημένοι στην ιστορία, ενώ εκείνοι δεν ήταν.
Παρά αυτό το θάμπωμα του χρόνου
και την ανωνυμία των καλλιτεχνών,
υπάρχει ένα άτομο που μπορεί να ξεχωρίσει.
Η Ντομινίκ Μπαφιέ μελετά τον πολιτισμό της Παλαιολιθικής Εποχής.
Εδώ στα δεξιά, εξετάζει το σύνολο αποτυπωμάτων παλάμης
με τη συνάδελφό της Βαλερί Φερούλιο.
Αυτή τη στιγμή εργαζόμαστε
σε αυτό το μεγάλο φάτνωμα
που καλύφθηκε από σίγουρα αποτυπώματα χεριού.
Μπορέσαμε να διατυπώσουμε, ως στοιχείο,
τον αριθμό των θέσεων που πήρε το άτομο,
και τις κινήσεις του.
Ξεκίνησε σκύβοντας, και μετά τεντώθηκε
για να φτάσει στο υψηλότερο σημείο των αποτυπωμάτων του.
Αυτό το φάτνωμα αποτελείται από τα αποτυπώματα ενός και μόνο ανθρώπου
που θα πρέπει να είχε ύψος περίπου 1,80 μέτρα.
Ένας μόνο άνθρωπος.
1,80 ύψος, αρκετό.
Ήταν μόνο ένα άτομο;
Ένα άτομο, ένα άτομο.
Ένα άτομο με ύψος 1,80.
Και θα παρατηρήσετε σε αυτά τα αποτυπώματα
ότι υπάρχει μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια.
Το μικρό δαχτυλάκι του είναι ελαφρώς στραβό.
Και αυτό είναι εκπληκτικό,
γιατί δίνει μια φυσική πραγματικότητα
σε ένα προϊστορικό άτομο το οποίο, πριν 32.000 χρόνια ή και περισσότερο,
ήρθε στο σπήλαιο πριν από εμάς.
Το ακόμη πιο εκπληκτικό
είναι ότι θα βρείτε ίχνη του πιο βαθιά μέσα στο σπήλαιο.
Θα μπορέσουμε να τον αναγνωρίσουμε από το στραβό μικρό δάκτυλό του,
γιατί αποτύπωσε το χέρι του πιο βαθιά μέσα στο σπήλαιο.
Έτσι, μπορούμε να ακολουθήσουμε την πορεία αυτού του ανθρώπου.
Η Μαντάμ Μπαφιέ μας ξενάγησε.
Λειτουργεί ως θεματοφύλακας του σπηλαίου,
και οι κανόνες της είναι αυστηροί
αλλά απόλυτα λογικοί,
δεδομένης της πολύτιμης και εύθραυστης φύσης
αυτού του μοναδικού μέρους.
Εδώ έχουμε πατημασιές αρκούδας του σπηλαίου,
τα μπροστινά και τα πίσω πόδια.
Αυτές είναι οι μακρύτερες πατημασιές αρκούδας
που έχουν βρεθεί σε οποιοδήποτε σπήλαιο.
Είναι πολύ αστραφτερά.
Υπάρχουν κρύσταλλοι που λαμποκοπούν.
Εδώ σε αυτή τη διασταύρωση, έχουμε το φάτνωμα του πάνθηρα.
Βλέπετε το σχέδιο ενός πάνθηρα,
που είναι το μόνο γνωστό σε Παλαιολιθική τοιχογραφία
μέχρι σήμερα.
Εδώ φτάσαμε σε ένα μέρος
όπου η ανάπτυξη σύμπηξης ήταν πολύ σημαντική.
Στο έδαφος και τους τοίχους, βλέπετε
ότι σπηλαιοθέματα από ραβδώσεις ασβεστίτη έχουν καλύψει τα πάντα
σε αστραφτερό σχηματισμό, ένα είδος χειμάρρου...
Με κύματα.
Εδώ βλέπετε έναν σπόνδυλο αρκούδας
που είναι τελείως επικαλυμμένος με ασβεστίτη
και συγκρατείται από κρυστάλλους ασβεστίτη.
Μπροστά μας, στον τοίχο,
βλέπετε, επίσης, μια υπερχείλιση σύμπηξης που μοιάζει με κουρτίνα
και εδώ, ένα είδος εσοχής
όπου μπορείτε να δείτε τα ίχνη αρχαίας κόκκινης ζωγραφικής,
που έχουν ξεπλυθεί από εισχώρηση νερού.
Και εδώ βρίσκουμε εξαιρετικά πρωτότυπες εικόνες,
όπως αυτή, σε σχήμα εντόμου,
ή αυτή που μοιάζει με πεταλούδα,
ή σαν πουλί που πετάει,
και που μπορείτε, επίσης, να βρείτε σε αυτόν τον κρεμαστό βράχο
που κρέμεται από το ταβάνι, μεγάλη και πολύ μικρή
σε συνδυασμό με δύο κάθετες λωρίδες στο χρώμα της ώχρας
που ακολουθούν το περίγραμμα του βράχου.
Έτσι, εδώ βρισκόμαστε μπροστά
από το μεγάλο φάτνωμα κόκκινης ζωγραφικής,
που έχει και αυτό ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον σημείο:
Αυτό το σωρό από πέτρες.
Βλέπετε ότι δεν έπεσε από το ταβάνι.
Ο προϊστορικός άνθρωπος ήταν αυτός που ομαδοποίησε τις πέτρες εδώ,
αλλά δεν ξέρουμε γιατί.
Σε αυτόν το φάτνωμα, βλέπετε πρώτα απ' όλα,
έναν μικρό ρινόκερο με ένα μεγάλο κέρατο
και μια λωρίδα στην κοιλιά.
Επίσης, βλέπετε μια ολόκληρη σειρά από κάτω
βέβαιων αποτυπωμάτων.
Και εκεί, βλέπετε το χέρι
του ανθρώπου που αποτύπωσε τις παλάμες του
στην πρώτη αίθουσα του σπηλαίου,
επειδή μπορείτε να αναγνωρίσετε το στραβό μικρό δάκτυλό του.
Με άλλα λόγια, τον ακολούθησαν ως εδώ.
Εδώ υπάρχουν κάποια ζώα,
και εδώ, το μπροστινό μέρος ενός μεγάλου ρινόκερου
με ένα πολύ μεγάλο κέρατο.
Εδώ έχουμε σημάδια κτυπήματος από δαδί.
Οι άνδρες φώτιζαν το δρόμο τους με ένα δαδί,
και όταν το ξύλο ήταν πολύ καμμένο,
έξυναν το δαδί στον τοίχο
για να αναζωπυρώσουν τη φλόγα.
Τα ίχνη είναι φρέσκα, επειδή βλέπουμε
αυτά τα μικρά θραύσματα άνθρακα που έχουν πέσει.
Ένα από αυτά τα μικρά θραύσματα
ελέγχθηκε με ραδιοχρονολόγηση.
Αυτό το δαδί κτυπήθηκε πριν από 28.000 χρόνια.
Και εδώ έχουμε μια ζωγραφιά που είναι πολύ ενδιαφέρουσα,
γιατί απεικονίζει ένα ζευγάρι λιονταριών των σπηλαίων
που έχουν εκλείψει πια.
Αυτό είναι το αρσενικό.
Είναι πίσω, ο μεγαλύτερος.
Σχεδιάστηκε με μια μόνο κίνηση
με μήκος πάνω από 1,80 μέτρα.
Και μπροστά, είναι το θηλυκό.
Είναι μικρότερη και φαίνεται να τρίβει το πλευρό της στο αρσενικό.
Αυτή η απεικόνιση του λιονταριού των σπηλαίων
μας επέτρεψε να ρίξουμε φως σε ένα μυστήριο,
γιατί οι αρχαιοζωολόγοι δεν γνώριζαν
αν το λιοντάρι των σπηλαίων είχε χαίτη,
όπως το λιοντάρι που ζει σήμερα στην Αφρική.
Αυτή η απεικόνιση του λιονταριού των σπηλαίων,
περισσότερο από 30.000 ετών,
μας δείχνει ότι δεν είχαν χαίτη.
Δείτε το περίγραμμα του κεφαλιού του, που είναι καθαρά σκιαγραφημένο.
Και αυτό είναι, αναμφίβολα, αρσενικό,
γιατί έχουμε το όσχεο εδώ κάτω από την ουρά.
Αυτό είναι ένα από τα πιο όμορφα φατνώματα στο σπήλαιο,
μαζί με το φάτνωμα του λιονταριού στην άλλη άκρη.
Και εδώ μπορούμε να δούμε
την τεχνική του προϊστορικού ανθρώπου,
αλλά βλέπουμε και τη μεγάλη γνώση τους
για τον ζωικό κόσμο.
Μας αφηγούνται ιστορίες.
Εδώ έχουμε ένα σύνολο από άλογα,
αλλά τα ανοιχτά στόματά τους δείχνουν ότι τα ζώα χλιμιντρίζουν.
Δηλαδή, αυτές τις εικόνες
μπορούμε να τις ακούσουμε.
Βλέπουμε ότι εκείνοι οι δύο ρινόκεροι παλεύουν.
Βλέπουμε όλα τα σημάδια της μανίας του ενός προς τον άλλο,
την κίνηση των ποδιών τους, που εκτινάσσονται προς τα εμπρός,
και σχεδόν ακούμε τον ήχο
των κεράτων τους που συγκρούονται μεταξύ τους
στην κίνηση της πάλης.
Εδώ έχουμε άλλη μια ιστορία, μια ιστορία λιονταριών,
ένα αρσενικό να φλερτάρει μια θηλυκιά που δεν είναι έτοιμη για ζευγάρωμα.
Αυτή κάθεται και βρυχάται.
Κοιτάξτε, μπορείτε να ακούσετε το βρυχηθμό της θηλυκιάς.
Σηκώνει τα χείλη της.
Βγάζει τα δόντια της.
Δεν είναι χαρούμενη.
Και εδώ, τελειώνοντας,
έχουμε την πτήση αυτού του βίσονα.
Ακούμε τις οπλές.
Διακρίνουμε τα πολλαπλά πόδια που υποδεικνύουν την κίνησή του.
Δραπετεύει από αυτή την εσοχή,
ακολουθώντας αυτόν τον βόνασο.
Η Μαντάμ Μπαφιέ μας οδηγεί κάτω
στον πιο μακρινό θάλαμο του σπηλαίου,
τον μυστηριώδη θάλαμο των λεόντων.
Υπάρχει ένα σοβαρό επίπεδο τοξικού αερίου CO2
που αναδίδεται από τις ρίζες των δέντρων,
το οποίο τρέχει κάτω, μέσα στο σπήλαιο
μέσω του πορώδους ασβεστόλιθου.
Ο χρόνος μας είναι ακόμη πιο περιορισμένος σε αυτό το σημείο,
και δεν υπάρχει δυνατότητα να πλησιάσουμε τις ζωγραφιές.
Δυστυχώς,
υπάρχουν πράγματα που δεν θα μπορέσετε να δείξετε στην ταινία σας
και δεν θα μπορέσετε να δείτε.
Δεν μπορείτε να πλησιάσετε περισσότερο.
Αυτό ισχύει για αυτές τις θαυμάσιες ζωγραφιές
στον πιο μακρινό θάλαμο, αυτή την ομάδα λιονταριών.
Ισχύει ιδιαίτερα γι' αυτόν τον κρεμαστό βράχο,
όπου είναι ζωγραφισμένο το κάτω μέρος του σώματος μιας γυναίκας.
Δηλαδή, έχουμε το ηβικό τρίγωνό της
και τα πόδια της που χωρίζουν, ξεκινώντας από το γόνατο,
τα οποία αποκλίνουν και θυμίζουν
τα γνωστά μικρά αγαλματίδια της πρώιμης Λίθινης Εποχής,
από αρχαιολογικές ανασκαφές στη Σουηβική Ιούρα στη Γερμανία.
Βλέπουμε μόνο ένα μέρος αυτού του κάτω μέρους ενός γυναικείου σώματος,
γιατί δεν έχουμε πρόσβαση στην άλλη πλευρά του βράχου.
Δεν μπορούμε να πατήσουμε αυτό το έδαφος,
επειδή είναι πάρα πολύ εύθραυστο.
Θα καταστρέφαμε τα υπολείμματα άνθρακα.
Θα καταστρέφαμε τα ίχνη
που άφησαν οι αρκούδες και οι άνθρωποι.
Έτσι θα πρέπει να αρκεστείτε σε αυτή την μερική εικόνα.
Αν ολοκληρώναμε το άλλο μισό αυτού του γυναικείου σώματος
με τα άλλα πόδια συμμετρικά,
θα βλέπαμε ότι είναι συνδεδεμένο με ένα κεφάλι βίσονα
που θα είχε ένα κάπως ανθρώπινο χέρι.
Και να 'μαστε εδώ, περίπου 30.000 χρόνια αργότερα,
με ένα μύθο που έχει αντέξει μέχρι τις μέρες μας.
Βρίσκουμε, επίσης, αυτή τη συσχέτιση
γυναίκας και ταύρου
στις ζωγραφιές του Πικάσο με τον Μινώταυρο και τη γυναίκα.
Αυτή είναι η μόνη μερική απεικόνιση ανθρώπου
σε ολόκληρο το σπήλαιο.
Προς το παρόν,
η άλλη πλευρά του βράχου
πρέπει να παραμείνει απρόσιτη για εμάς.
Οι άνθρωποι που το δημιούργησαν αυτό είναι εξίσου αινιγματικοί.
Από τα λίγα πράγματα που άφησαν πίσω τους,
πρακτικά αντικείμενα, όπως εργαλεία από πυρόλιθο,
μπορούν να ερμηνευθούν πιο εύκολα.
Όλα τα κουτιά...
Το τοπικό μουσείο είναι γεμάτο
με εκθέματα από την περιοχή.
Επειδή έχουμε κάνει κάποιες ανασκαφές στον χώρο.
Όμως, ο Ζαν-Μισέλ Ζενέστ μπορεί να μας οδηγήσει μόνο
σε έναν μικρό αριθμό ευρημάτων από το Σπήλαιο Σοβέ.
Τα αντικείμενα διατηρούνται.
Έχουμε μόνο δύο, τρία κουτιά σε αυτόν τον τομέα,
αλλά ετοίμασα για σας μερικά...
Για να ρίξει φως στην αινιγματική γυναικεία εικόνα,
ετοίμασε κάποια παρόμοια αγαλματίδια από άλλες περιοχές.
Πολύ πολύτιμα για την αρχαιολογία.
Βλέπετε, όπως σε αυτή την Αφροδίτη του Βίλεντορφ,
είναι απομίμηση από ασβεστόλιθο, που βρέθηκε στην Αυστρία,
της ίδιας περιόδου.
Στο Σπήλαιο Σοβέ,
έχει διατηρηθεί μόνο το κάτω μέρος της κοιλιάς.
Είναι χωμένο μέσα σε ένα βίσονα.
Φαίνεται ότι υπήρχε μια οπτική σύμβαση
που εκτεινόταν μέχρι και πέρα από το Μπέιγουοτς.
Δεν έχει βρεθεί ξεκάθαρα αρσενική απεικόνιση
εκτός από αυτόν τον άνθρωπο-λιοντάρι.
Προέρχεται από ένα μέρος,
το Χόλενσταϊν-Στάντελ στις Σουηβικές Άλπεις.
Το εκπληκτικό είναι πως πρόκειται για μείγμα.
Έχει ανθρωπόμορφο σχήμα,
ένα ανθρώπινο σώμα, και το κεφάλι ενός λιονταριού.
Είναι το πνεύμα ενός λιονταριού μέσα σε έναν άνδρα;
Είναι ένας γάμος;
Είναι ένα νέο ον;
Αυτό είναι ένα ερώτημα που μπορούμε να κάνουμε γι' αυτό το αντίγραφο.
Αυτό που οι άνθρωποι που έζησαν σε αυτή την κοιλάδα
άφησαν πίσω τους είναι η σπουδαία τέχνη τους.
Δεν ήταν μια πρωτόγονη αρχή
ή μια αργή εξέλιξη.
Μάλλον ήρθε στο προσκήνιο σαν μια ξαφνική έκρηξη.
Είναι σαν η σύγχρονη ανθρώπινη ψυχή να αφυπνίστηκε εδώ.
Ακόμη πιο εκπληκτικό είναι το γεγονός ότι εκείνη την εποχή,
ο άνθρωπος του Νεάντερταλ ακόμα περιπλανιόταν σε αυτή την κοιλάδα.
Αλλά θα πρέπει να υπήρχαν και άλλες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης,
όπως η μουσική, για παράδειγμα.
Γι' αυτό, έπρεπε να ψάξουμε και στις γύρω περιοχές.
Η Νοτιοδυτική Γερμανία, πριν 30.000-40.000 χρόνια,
συνδεόταν με αυτή την κοιλάδα μέσω ενός διαδρόμου χωρίς πάγο.
Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι Άλπεις ήταν καλυμμένες
με 2,7 χιλιόμετρα πάγου, δεσμεύοντας τόσο νερό
ώστε το επίπεδο της θάλασσας ήταν 90 μέτρα χαμηλότερα από ό,τι σήμερα.
Ένας κυνηγός θα μπορούσε να πάει από το Παρίσι στο Λονδίνο
διασχίζοντας τον ξηρό βυθό της Μάγχης.
Περπατώντας 644 χιλιόμετρα προς αυτή την κατεύθυνση
θα σε οδηγούσε στο Σουηβικό Αλμπ της Γερμανίας.
Εκεί, στο μουσείο του Μπλαουμπόιρεν,
βρίσκουμε αντίγραφα των διάσημων Παλαιολιθικών Αφροδιτών.
Αλλά αυτή, η Αφροδίτη του Χόλε Φελς, ξεχωρίζει.
Βρέθηκε το 2008, και είναι εντυπωσιακή για την ηλικία της.
Η Αφροδίτη του Χόλε Φελς είναι ίσως η αρχαιότερη απεικόνιση
από κάθε είδος παραστατικού αντικειμένου που γνωρίζουμε.
Είναι η αρχαιότερη απεικόνιση ενός ανθρώπινου όντος,
και είναι η απόλυτη ρίζα παραστατικής απεικόνισης
όπως την ξέρουμε.
Αργότερα, βλέπουμε να επεικονίζεται μια σειρά από ζώα.
Έχουμε τις απεικονίσιες ζώων σε ελεφαντόδοντο εδώ,
ή τις υπέροχες απεικονίσεις του Σπηλαίου Σοβέ
των μαμούθ, λιονταριών,
και βλέπουμε μια πολύ ξεκάθαρη σύνδεση
μεταξύ των ευρημάτων της Σουηβίας και των απεικονίσεων στο Σοβέ.
Είναι επίσης συναρπαστικό ότι τότε,
πριν από 40.000 χρόνια,
βλέπουμε στοιχεία μουσικών οργάνων,
μια σειρά από προσωπικά στολίδια,
μυθικές παραστάσεις που δείχνουν σαφώς
ότι αυτοί οι άνθρωποι είχαν μια θρησκευτική αντίληψη
που ανέπτυσσε το μετασχηματισμό μεταξύ ανθρώπων και ζώων.
Αυτό εδώ είναι το αυθεντικό αγαλματίδιο
σκαλισμένο από ένα χαυλιόδοντα μαμούθ.
Αν εξετάσουμε την Αφροδίτη του Χόλε Φελς λίγο πιο προσεκτικά,
βλέπουμε πολύ καθαρά, για παράδειγμα,
ότι το αγαλματίδιο δεν έχει κεφάλι.
Αντί για κεφάλι, έχει ένα δαχτυλίδι.
Ίσως, φοριόταν κατά καιρούς,
και κρεμόταν από κάποιου είδους σχοινί.
Επίσης, οι σεξουαλικές ιδιότητες είναι βασικές,
οι οποίες συνδέουν ξεκάθαρα αυτή την απεικόνιση
με ιδέες αναπαραγωγής, γονιμότητας, σεξουαλικότητας,
ιδέες που είναι απολύτως απαραίτητες
σε όλη την ανθρωπότητα και σήμερα.
Είναι επίσης σημαντικό να καταλάβουμε ότι εκείνη την εποχή,
μεγάλο μέρος της Ευρώπης είχε καταληφθεί από τους Νεάντερταλ.
Έτσι, έχουμε να κάνουμε με την κρίσιμη φάση
στην εξέλιξη του ανθρώπου
όπου δύο μορφές ανθρώπινων όντων δοκιμάζουν τα όριά τους.
Και αυτό που βρίσκουμε ξανά και ξανά
είναι ότι οι Νεάντερταλ,
αν και είναι πολύ εξελιγμένοι,
δεν είχαν ποτέ αυτό το είδος συμβολικού τεχνουργήματος.
Αυτό το μικρό μαμούθ από ελεφαντόδοντο
επίσης βρέθηκε κοντά στο Σπήλαιο του Χόλε Φελς.
Και αυτό το όμορφο άλογο προέρχεται από την ίδια περιοχή.
Βρήκαν, επίσης, θραύσματα από φλάουτο.
Ζητήσαμε από τον Δρ Κόναρντ να μας δείξει ένα πρωτότυπο.
Το φλάουτο από ελεφαντόδοντο είναι πραγματικά ένα αξιόλογο τεχνούργημα
που ανακάλυψε η Μαρία Μαλίνα πριν λίγα χρόνια,
και νομίζω πως το εξαιρετικά σημαντικό είναι
ότι συνειδητοποιούμε ότι η αρχαιολογία σήμερα
δεν είναι μια ηρωική περιπέτεια με φτυάρια και αξίνες
αλλά επιστημονικό έργο υψηλής τεχνολογίας
που γίνεται με απίστευτη λεπτομέρεια.
Κυριολεκτικά, χιλιοστό προς χιλιοστό, αφαιρούνται τα ιζήματα
σε αυτές τις συσσωρεύσεις της ηλικίας του Σπηλαίου Σοβέ
και των χώρων μας,
πριν από 30.000-40.000 χρόνια.
Και αυτή η λεπτομερής εργασία επέτρεψε στη Μαρία
να προσδιορίσει ένα ευρύ φάσμα ευρημάτων
που κατάφερε να συναρμολογήσει.
Ίσως μπορείτε να μας εξηγήσετε πώς έγινε αυτό.
Ναι, κάναμε μια απογραφή
όλων των κομματιών των τεχνουργημάτων.
Κάποια από τα κομμάτια ήταν από τη δεκαετία του 1970,
από τα πρώτα χρόνια της ανασκαφής,
και ήταν πολύ μικρά κομμάτια.
Δείτε εδώ, σε αυτή την εικόνα.
Τα μικροσκοπικά κομμάτια ελεφαντόδοντου
παρέμεναν γρίφος για τριάντα χρόνια.
Και 31 κομμάτια είχαν μια πολύ σημαντική εμφάνιση.
Βρήκαμε κομμάτια με ένα τμήμα από τις οπές δακτύλων
και με εγκοπές στο πλάι,
και με αυτά τα κομμάτια, σκέφτηκα
ότι θα μπορούσε να είναι τμήμα φλάουτου από ελεφαντόδοντο.
Φυσικά, το θέμα ήταν
πώς φτιάχτηκε αυτό το φλάουτο.
Βλέπετε εδώ, στον μακρύ άξονα
υπάρχει ένα άνοιγμα σε όλο το φλάουτο,
και στο εσωτερικό των δύο μισών σκάλισαν από μέσα το φλάουτο.
Αυτές οι μικρές εγκοπές κατά μήκος του άξονα, κατά μήκος του ανοίγματος
βοήθησαν να ενωθούν τα δύο μισά με μεγάλη ακρίβεια.
Αυτό το φλάουτο είναι μόνο ένα από οκτώ συνολικά
που ανακτήθηκαν μέχρι τώρα από αυτή την περιοχή της ΝΔ. Γερμανίας.
Οι σπηλιές εδώ δεν έχουν ζωγραφιές
έχουν, όμως, πολλά άλλα αντικείμενα τέχνης.
Σε αυτό το σπήλαιο, το Σπήλαιο Geissenkloesterle,
φτιάχτηκαν πολλά σημαντικά ευρήματα από την εποχή των παγετώνων.
Βρήκαμε μικρά αγάλματα αρκούδας και μαμούθ από ελεφαντόδοντο,
ένα πολύ μικρό μαμούθ, πολύ όμορφο.
Και το 1992, ήμουν μέρος της ομάδας ανασκαφών.
Οι άνθρωποι ζούσαν εδώ πριν περίπου 30.000-40.000 χρόνια,
και εκείνη την εποχή, έκανε πολύ κρύο εδώ,
επειδή οι Άλπεις καλύπτονταν από παγετώνα
πάχους περίπου 2.500 μέτρων.
Και στην κοιλάδα εκεί κάτω,
περνούσαν τάρανδοι και μαμούθ, και έκανε πολύ κρύο.
Γι' αυτό είμαι ντυμένος σαν Ινουίτ (Εσκιμώος).
Υποθέτουμε ότι έτσι ντύνονταν οι άνθρωποι της Εποχής των Παγετώνων,
από γούνα ταράνδου,
και μπότες φτιαγμένες από γούνα και δέρμα ταράνδου,
γιατί αλλιώς δεν θα μπορούσες να αντέξεις στο κρύο.
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα σε αυτό το σπήλαιο
ήταν ένα πολύ μικρό φλάουτο φτιαγμένο από το οστό της φτερούγας ενός γύπα.
Το εκπληκτικό σε αυτό το φλάουτο είναι ότι...
είναι πεντατονικό,
και είναι η ίδια τονικότητα που έχουμε συνηθίσει να ακούμε σήμερα.
Αν θέλετε, θα προσπαθήσω να παίξω κάποιες μικρές μελωδίες για σας.
Όταν, αρχικά, ανακατασκεύασα το όργανο
και προσπάθησα να παίξω κάποια μελωδία, προέκυψε αυτή.
Ακούγεται κάπως σαν τον Εθνικό ύμνο των ΗΠΑ.
Επιστρέφοντας στη Γαλλία, κοντά στο Σπήλαιο Σοβέ,
εξερευνητές χρησιμοποιώντας πιο αρχέγονες τεχνικές,
σε αναζήτηση των ακόμη κρυμμένων υπόγειων θαλάμων,
περιφέρονται στο τοπίο.
Οι επαγγελματίες εξερευνητές σπηλαίων
έχουν τεχνικές για να βρίσκουν υπόγειους θαλάμους,
επειδή υπάρχουν ρεύματα αέρα.
Έτσι, χρησιμοποιούν το πίσω μέρος των χεριών τους ή τα μάγουλα τους
για να νιώσουν ένα ελαφρύ ρεύμα αέρα
που μπορεί να βγαίνει από το σπήλαιο.
Εγώ προσπαθώ διαφορετικά,
έχοντας συνηθίσει να χρησιμοποιώ την όσφρησή μου στο επάγγελμά μου.
Έτσι προσπαθώ να μυρίσω τις μυρωδιές
που προέρχονται από το εσωτερικό μιας σπηλιάς.
Εδώ, δεν μυρίζα τίποτα εκτός από το εξωτερικό τοπίο.
Έξω, μυρίζεις τη γη, το άγριο θυμάρι, τον κισσό.
Μυρίζεις διάφορα πράγματα
αλλά τίποτα συγκεκριμένο που να σχετίζεται με ένα σπήλαιο
που είναι κλειστό για χιλιάδες χρόνια.
Αυτή είναι η προσωπική μου τεχνική, επειδή σχεδιάζω αρώματα.
Προσπαθώ να το βιώσω με διαφορετικό τρόπο.
Πάντα δημιουργούσα αρώματα,
και κυρίως, ήμουν πρόεδρος
της Γαλλικής Εταιρείας Αρωματοποιών
για αρκετά χρόνια και...
Υπάρχουν σχέδια για την κατασκευή ενός θεματικού πάρκου για τουρίστες
με μικρογραφία του σπηλαίου, λίγα χιλιόμετρα από εδώ.
Αυτή η μικρογραφία, μπορεί ακόμη και να περιέχει
μια αναδημιουργία της οσμής του προϊστορικού εσωτερικού.
Προφανώς, η οσμή που μυρίζετε τώρα είναι αρκετά εξασθενημένη.
Είναι πολύ αμυδρή.
Δεν υπάρχουν πολλές αναδόσεις, αλλά η φαντασία μας, μας επιτρέπει
να προσπαθήσουμε να ανακατασκευάσουμε τη σκηνή,
τη σκηνή με τις οσμές της πριν από 25.000 χρόνια,
με όλα τα ζώα που θα ήταν εκεί,
αρκούδες, λύκοι, ίσως ακόμη και ρινόκεροι, και άνθρωποι.
Την παρουσία της ζωής τους, που σημαίνει καμένο ξύλο, ρητίνες,
οι οσμές των πάντων από το φυσικό κόσμο
που περιβάλλει αυτό το σπήλαιο.
Μπορούμε να γυρίσουμε πίσω με τη φαντασία μας.
Με την αίσθηση του θαυμασμού του,
το σπήλαιο μεταμορφώνεται
σε έναν μαγεμένο κόσμο του φανταστικού
όπου ο χρόνος και ο χώρος χάνουν το νόημά τους.
Αυτοί οι κρυστάλλινοι σχηματισμοί χρειάζονται
χιλιάδες χρόνια για να αναπτυχθούν.
Οι καλλιτέχνες του σπηλαίου δεν τους είδαν καν,
καθώς πολλοί από αυτούς άρχισαν να σχηματίζονται
μετά την κατολίσθηση που σφράγισε την είσοδο.
Σε μια απαγορευμένη εσοχή του σπηλαίου,
υπάρχει το αποτύπωμα ενός οκτάχρονου αγοριού
δίπλα στο αποτύπωμα ενός λύκου.
Ένας πεινασμένος λύκος κυνηγούσε το αγόρι;
Ή περπατούσαν μαζί ως φίλοι;
Ή τα ίχνη τους έγιναν με απόσταση χιλιάδων χρόνων;
Δεν θα το μάθουμε ποτέ.
Επισκιαζόμενοι από αυτές τις μεγάλες αίθουσες
φωτιζόμενοι από τα περιπλανώμενα φώτα μας,
μερικές φορές κυριευόμασταν από μια παράξενη, παράλογη αίσθηση
σαν να ενοχλούσαμε τους Παλαιολιθικούς ανθρώπους
στην εργασία τους.
Νιώθαμε σαν να μας κοιτούσαν.
Την ίδια αίσθηση είχαν μερικοί από τους επιστήμονες
αλλά και εξερευνητές του σπηλαίου.
Νιώσαμε ανακούφιση που βγήκαμε ξανά στην επιφάνεια.
Εκεί έξω, ρωτήσαμε τον Ζαν-Μισέλ Ζενέστ
σχετικά με τις τεχνικές κυνηγιού οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής εποχής,
χιλιετίες πριν από την εφεύρεση του τόξου και των βελών.
Οι Ωριγνάσιοι του Σπηλαίου Σοβέ
κυνηγούσαν πολλά πραγματικά μεγάλα θηράματα.
Κυνηγούσαν παντού στη Γαλλία και την Ευρώπη.
Στον οικισμό, βρήκαμε πολλά κόκκαλα
ταράνδων, βισόνων, αλόγων, και κάποτε μαμούθ.
Είχαν αναπτύξει πολύ συγκεκριμένη τεχνολογία κυνηγιού.
Για παράδειγμα, το σύστημα κοκάλινης αιχμής των Ωριγνάσιων
είναι ευφυέστατο.
Είναι μια κοκάλινη αιχμή πάνω σε ένα ξύλινο στέλεχος.
Το κομμάτι της κοκάλινης αιχμής
είναι πολύ καλά ενωμένο με το στέλεχος.
Είναι ένα σύστημα με ένα δίχαλο και ένα εσωτερικό κομμάτι.
Έτσι είναι πολύ δυνατό.
Κατασκευάστηκε και αναπτύχθηκε
για να σκοτώνει βίσονες ή άλογα, κάπως έτσι.
Είναι πολύ επιθετικό,
και είναι επίσης πολύ δυνατό και ισχυρό.
Αυτό το είδος όπλου και δόρατος ριχνόταν
όχι μόνο με το χέρι, έτσι, επειδή δεν είναι πολύ αποτελεσματικό,
αλλά υποψιαζόμαστε ότι...
στην αρχή της Παλαιολιθικής εποχής,
ανέπτυξαν την τεχνολογία του εξακοντιστή.
Ο εξακοντιστής είναι αρχικά μόνο ένα άγκιστρο,
κάποιες φορές δόντι, ένα κομμάτι κέρατου,
όπως αυτό, πάνω σε μια μακριά λαβή.
Ο επιμήκης βραχίονάς του έδινε πολλή ισχύ,
και ταυτόχρονα κάποια ακρίβεια για να διατηρεί,
για να δίνει στο δόρυ μια καλή κατεύθυνση.
Θα σας δείξω.
Βλέπετε, το δόρυ με αιχμή από πυρόλιθο,
αλλά για να το χρησιμοποιήσετε, πρέπει να έχετε
μια μικρή πίεση στο πίσω μέρος του δόρατος.
Υποθέτουμε ότι μερικές φορές χρησιμοποιούσαν φτερά
για να διατηρήσουν την κατεύθυνση τη στιγμή της ρίψης.
Θα προσπαθήσω να σας δείξω πώς να σκοτώσετε ένα άλογο.
Εντάξει.
Οι προσπάθειές του μπορεί να μην φαίνονται πολύ πειστικές,
αλλά αυτό είναι ένα ισχυρό όπλο.
Αιχμές δόρατος έχουν βρεθεί βαθιά χωμένες
στις ωμοπλάτες αλόγων και μαμούθ.
Βλέπετε το πέταγμα;
Είναι ευθύ, και φτάνει τα 30 μέτρα.
Μείνε εδώ.
Ο άνθρωπος της Παλαιολιθικής εποχής ήταν καλύτερος από σένα, υποθέτω.
Έτσι πιστεύω.
Θα ήταν πολύ δύσκολο για μένα με τέτοια βολή να σκοτώσω άλογο.
Κατά τα μέσα Απριλίου,
η επιστημονική έρευνα σταμάτησε για φέτος.
Τώρα μας επιτρέπεται πλήρης πρόσβαση στο σπήλαιο,
αλλά ακόμη και αυτή περιορίζεται
σε μόνο μία εβδομάδα, τέσσερις ώρες την ημέρα.
Το διάσημο Σπήλαιο Λασκώ έπρεπε να κλείσει
γιατί η αναπνοή δεκάδων τουριστών
προκάλεσε την ανάπτυξη μούχλας στους τοίχους.
Μπαίνουμε στο Σπήλαιο Σοβέ
γνωρίζοντας ότι αυτή μπορεί να είναι η μοναδική και τελευταία ευκαιρία
να κινηματογραφήσουμε στο εσωτερικό.
Το μυστήριο του Μινώταυρου και της γυναίκας άρχισε να ξετυλίγεται
όταν οι οδηγοί μας, μας επέτρεψαν να τοποθετήσουμε μια μικρή κάμερα
πάνω σε μία ράβδο με την οποία το φτάσαμε.
Ο βίσονας φαίνεται να αγκαλιάζει
τα γεννητικά όργανα μιας γυμνής γυναίκας.
Οι παραδοσιακοί άνθρωποι και, νομίζω,
οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής εποχής είχαν πολύ πιθανόν,
δύο έννοιες που αλλάζουν τη θεώρησή μας για τον κόσμο.
Είναι η έννοια της ρευστότητας και η έννοια της διαπερατότητας.
Ρευστότητα σημαίνει ότι οι κατηγορίες που έχουμε,
άνδρας, γυναίκα, άλογο, δέντρο, κ.λπ.
μπορούν να αλλάξουν.
Ένα δέντρο μπορεί να μιλήσει.
Ένας άνθρωπος μπορεί να μεταμορφωθεί σε ζώο
και το αντίστροφο, βάσει συγκεκριμένων συνθηκών.
Η έννοια της διαπερατότητας είναι ότι δεν υπάρχουν εμπόδια,
τρόπος του λέγειν, μεταξύ του κόσμου όπου είμαστε
και του κόσμου των πνευμάτων.
Ένας τοίχος μπορεί να μας μιλήσει,
ή ένας τοίχος μπορεί να μας δεχτεί ή να μας αρνηθεί.
Ένας σαμάνος, για παράδειγμα, μπορεί να στείλει το πνεύμα του/της
στον κόσμο του υπερφυσικού
ή μπορεί να δεχτεί την επίσκεψη, μέσα του/της,
υπερφυσικών πνευμάτων.
Αν βάλουμε μαζί αυτές τις δύο έννοιες,
συνειδητοποιούμε πόσο διαφορετική θα ήταν η ζωή
για εκείνους τους ανθρώπους από τον τρόπο που ζούμε τώρα.
Οι άνθρωποι έχουν περιγραφεί με πολλούς τρόπους, σωστά;
Και για λίγο, ήταν Homo sapiens
και ακόμη ονομάζεται Homo sapiens,
"Ο άνθρωπος που γνωρίζει".
Δεν νομίζω ότι είναι καθόλου καλός ορισμός.
Δεν γνωρίζουμε.
Δεν γνωρίζουμε πολλά.
Θα τον έλεγα Homo spiritualis.
Ο ισχυρότερος υπαινιγμός κάτι πνευματικού,
κάποια θρησκευτική τελετή μέσα στη σπηλιά,
είναι αυτό το κρανίο αρκούδας.
Έχει τοποθετηθεί στο κέντρο πάνω σε ένα βράχο που μοιάζει με βωμό.
Η τοποθέτηση φαίνεται σκόπιμη.
Το κρανίο βλέπει την είσοδο του σπηλαίου,
και γύρω από αυτό, βρέθηκαν θραύσματα άνθρακα
που πιθανώς χρησιμοποιήθηκε ως θυμίαμα.
Το τι ακριβώς γινόταν εδώ,
μόνο οι ζωγραφιές θα μπορούσαν να μας το πουν.
Αν θέλεις να το κατανοήσεις,
πρέπει να βγεις από τη σπηλιά.
Δηλαδή, πρέπει να ξεκινήσεις από το σπήλαιο και έπειτα να βγεις έξω.
Πόσο έξω; Εσύ που θα πήγαινες;
Θα έλεγα παντού...
Το να εξετάσεις μια διαφορετική κουλτούρα
θα ήταν ένας πολύ καλός τρόπος να κατανοήσεις καλύτερα
πώς διαφορετικές κουλτούρες μπορεί να αντιμετώπισαν την τέχνη σε βράχο,
για παράδειγμα, στην Αυστραλία, στη Βόρεια Αμερική,
ή στη Νότια Αφρική.
Οι Αβορίγινοι στην Αυστραλία
που ζούσαν μέχρι πρόσφατα σχεδόν σαν τους ανθρώπους της Λίθινης Εποχής.
Σίγουρα, επειδή ζωγράφιζαν
και δημιουργούσαν τέχνη σε βράχο μέχρι το 1970,
και σε μερικά μέρη, νομίζω ότι ακόμη υπάρχουν
ορισμένες παραδόσεις δημιουργίας τέχνης σε βράχο.
Φυσικά έχει αλλάξει από την αρχή του αιώνα,
όταν ανακαλύφθηκαν,
αλλά μπορεί να μας πει διαφορετικούς τρόπους
θεώρησης της τέχνης σε βράχο
που δεν είναι ο δικός μας τρόπος θεώρησης.
Έχετε ένα παράδειγμα;
Ναι, βέβαια, φυσικά.
Στο βόρειο Αυστραλία, για παράδειγμα, στη δεκαετία του 1970,
ένας εθνογράφος ήταν στην περιοχή με έναν Αβορίγινο
που του έδινε πληροφορίες,
και κάποια στιγμή έφτασαν σε μια σπηλιά.
Σε εκείνη τη σπηλιά
υπήρχαν όμορφες ζωγραφιές,
αλλά είχαν αρχίσει να χαλούν.
Και ο Αβορίγινος στενοχωρέθηκε
που είδε τις ζωγραφιές να χαλούν.
Σε εκείνη την περιοχή υπάρχει μια παράδοση
να επιδιορθώνεις τις ζωγραφιές ξανά και ξανά,
έτσι κάθισε και άρχισε να φτιάχνει τις ζωγραφιές.
Έτσι, ο εθνογράφος ρώτησε κάτι
που κάθε δυτικός θα ρωτούσε.
"Γιατί ζωγραφίζεις;"
Και ο άνθρωπος απάντησε,
και η απάντησή του προβληματίζει
γιατί εκείνος απάντησε,
"Δεν ζωγραφίζω εγώ.
"Αυτό είναι το χέρι, μόνο το χέρι.
"Το πνεύμα είναι αυτό που ζωγραφίζει τώρα".
Το χέρι ενός πνεύματος.
Ναι, γιατί ο άνθρωπος είναι μέρος του πνεύματος.
Πιστεύετε ότι οι ζωγραφιές στο Σπήλαιο Σοβέ
ήταν κατά κάποιο τρόπο η αρχή της σύγχρονης ανθρώπινης ψυχής;
Τι συνιστά την ανθρωπινότητα;
Η ανθρωπινότητα είναι μια πολύ καλή προσαρμογή
στον κόσμο.
Έτσι, η ανθρώπινη κοινωνία
πρέπει να εναρμονίζεται με το τοπίο,
με τα άλλα όντα, τα ζώα,
με άλλες ανθρώπινες ομάδες
και να μεταδίδει κάτι, να το μεταδίδει
και να χαράσσει την ανάμνηση
σε πολύ συγκεκριμένα και σκληρά πράγματα,
όπως τοίχους, κομμάτια ξύλου, οστά.
Αυτή είναι εφεύρεση του Κρο-Μανιόν.
Και τι γίνεται με τη μουσική;
Ναι, και πράγματα όπως η μυθολογία, η μουσική.
Αλλά με την εφεύρεση της παραστατικότητας,
την απεικόνιση ζώων, ανθρώπων, πραγμάτων,
είναι ένας τρόπος επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων
και με το μέλλον
για να ξυπνήσεις το παρελθόν, να μεταδόσεις πληροφορίες
που είναι πολύ καλύτερα από τη γλώσσα,
από την προφορική επικοινωνία.
Και αυτή η εφεύρεση είναι ακόμα η ίδια στον κόσμο μας σήμερα,
με αυτή την κάμερα, για παράδειγμα.
Παράρτημα
Στον Ροδανό ποταμό
είναι ένας από τους μεγαλύτερους πυρηνικούς σταθμούς
παραγωγής ενέργειας στη Γαλλία.
Το Σπήλαιο Σοβέ βρίσκεται μόλις 32 χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή
πέρα από αυτούς τους λόφους στο βάθος.
Το πλεόνασμα του θερμού νερού,
που χρησιμοποιήθηκε για την ψύξη αυτών των αντιδραστήρων,
εκτρέπεται 800 μέτρα μακριά για να δημιουργήσει μια τροπική βιόσφαιρα.
Ο θερμός ατμός γεμίζει τεράστια θερμοκήπια,
και η περιοχή επεκτείνεται.
Κροκόδειλοι έχουν μεταφερθεί σε αυτή τη μελαγχολική ζούγκλα,
και θερμαίνονται από το νερό για να ψύχουν τον αντιδραστήρα,
και, θεέ μου, πράγματι ευδοκιμούν.
Υπάρχουν ήδη εκατοντάδες.
Δεν αποτελεί έκπληξη
που μεταλλαγμένοι αλμπίνο κολυμπούν και αναπαράγωνται σε αυτά τα νερά.
Μια σκέψη γεννιέται από αυτό το σουρεαλιστικό περιβάλλον.
Όχι πριν πολύ καιρό, μόλις λίγες δεκάδες χιλιάδες χρόνια πριν,
υπήρχαν παγετώνες εδώ πάχους 2,5 χιλιομέτρων.
Και τώρα ένα νέο κλίμα διαμορφώνεται και εξαπλώνεται.
Αρκετά σύντομα, αυτοί οι αλμπίνοι μπορεί να φθάσουν στο Σπήλαιο Σοβέ.
Κοιτάζοντας τις ζωγραφιές, τι θα καταλάβουν από αυτές;
Τίποτα δεν είναι πραγματικό.
Τίποτα δεν είναι σίγουρο.
Είναι δύσκολο να αποφασίσει κανείς
αν αυτά τα πλάσματα εδώ χωρίζονται στο ίδιους τους σωσίες τους.
Συναντιούνται πραγματικά,
ή μήπως είναι απλά η δική τους φανταστική αντανάκλαση;
Μήπως σήμερα είμαστε εμείς οι κροκόδειλοι
που κοιτάμε πίσω σε μια χρονική άβυσσο
όταν βλέπουμε τις ζωγραφιές στο Σπήλαιο Σοβέ;
Μετάφραση: Φαίδρα
Αυτή η ταινία αφιερώνεται στους εξερευνητές του σπηλαίου:
Ζαν-Μαρί Σοβέ, Ελιέτ Μπρουνέλ και Κρίστιαν Χιλέρ.